Một chân đột nhiên sưng, căng, ấn đau: đi khám sớm; kèm khó thở hoặc đau ngực thì gọi 115 ngay

Một chân đột nhiên sưng, căng, ấn đau: đi khám sớm để siêu âm Doppler. Nếu cùng lúc khó thở, đau ngực hoặc ngất thì gọi 115 ngay, đừng chờ xem chân có xẹp.

Chi phí

Một buổi khám chuyên khoa tim mạch và một lần siêu âm Doppler tĩnh mạch chi dưới, cộng tiền thuốc chống đông nếu bác sĩ kê; phần đắt là thời gian, vì chờ vài ngày cho chân xẹp thì cục máu có thể đã đi lên phổi.

Lợi ích

Quyết định 3908/QĐ-BYT 2023 định nghĩa huyết khối tĩnh mạch sâu chi dưới và thuyên tắc động mạch phổi là hai biểu hiện cấp tính của cùng một quá trình bệnh lý, và mô tả cục máu bứt khỏi thành mạch sẽ theo dòng máu về tim phải rồi lên phổi. Bệnh viện Bạch Mai ghi 90% ca thuyên tắc phổi khởi nguồn từ một cục máu đông ở chân, dấu hiệu là sưng to bất thường một bên, nặng chân, đau chân, và khuyên làm siêu âm Doppler; bác sĩ Viện Tim mạch của bệnh viện này ghi giai đoạn cấp có chân sưng nhiều, đau dọc theo đường đi của tĩnh mạch, và khoảng một nửa số người bệnh không có triệu chứng. Số 115 là số cấp cứu y tế mà Bộ Y tế ghi cho xe cấp cứu trong Quyết định 636/QĐ-BYT 2025.

Ghi chú

Vì sao B: cơ chế bệnh và con số 90% đọc được nguyên văn, nhưng quyết định 3908 là hướng dẫn dự phòng trong bệnh viện chứ không phải phác đồ điều trị huyết khối tĩnh mạch sâu cấp, và phần triệu chứng phải lấy từ bài của Bạch Mai, nên mục dừng ở B. Người bệnh hay sập ở ba chỗ. Một: nghĩ chân sưng vì đi lại nhiều hoặc giãn tĩnh mạch, xoa dầu rồi đắp lá, để mất mấy ngày vàng. Hai: nằm yên cho đỡ đau, trong khi nằm bất động lại là yếu tố làm cục máu lớn thêm và làm tăng nguy cơ thuyên tắc phổi. Ba: xoa bóp, giác hơi, lăn chân vùng đang sưng, động tác này có thể làm cục máu bứt ra; hoặc tự uống thuốc chống đông của người khác. Mục này không có nghĩa là chân sưng nào cũng là huyết khối tĩnh mạch sâu: nó nói rằng sưng một bên, căng và ấn đau là lý do đi khám sớm, và chân sưng kèm khó thở là lý do gọi cấp cứu.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Siêu âm mạch máu chân một lần (siêu âm tĩnh mạch chi dưới), một hai trăm nhân dân tệ.

Nói đơn giản

Một bên chân đột nhiên sưng lên, to hơn bên kia một vòng, ấn vào đau, hãy đi siêu âm tĩnh mạch chân sớm. Thêm đột nhiên khó thở, đau ngực thì gọi thẳng 120: người được chẩn đoán thuyên tắc phổi có 17,4% tử vong trong 3 tháng. Đi xe, đi máy bay quá 4 tiếng, nguy cơ tăng khoảng gấp đôi, thỉnh thoảng đứng dậy đi lại. Người có yếu tố nguy cơ cao bị huyết khối, trước khi đi hỏi bác sĩ có nên mang tất áp lực không.

Lợi ích

Sổ đăng ký hợp tác quốc tế về thuyên tắc phổi (ICOPER) gồm 2.454 người bệnh được chẩn đoán thuyên tắc phổi cấp, từ 52 bệnh viện ở 7 nước. Thuyên tắc phổi là cục máu đông bịt động mạch phổi. Nhóm này có tỷ lệ tử vong do mọi nguyên nhân trong 3 tháng là 17,4% (426/2.454). Dự án WRIGHT của Tổ chức Y tế Thế giới: đi lại liên tục từ 4 tiếng trở lên làm nguy cơ hình thành cục máu đông trong tĩnh mạch và cục máu đông trôi lên phổi (thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch) "tăng khoảng gấp đôi". Nhưng tính cho từng người thì khả năng vẫn rất thấp: ngồi yên quá 4 tiếng "khoảng một phần sáu nghìn". Hệ thống Y tế Quốc gia Anh (NHS) khuyên: đi máy bay, tàu hoặc ô tô từ 4 tiếng trở lên thì mặc đồ rộng, uống nhiều nước, không uống rượu, đi lại được thì đứng dậy đi. Năm 2021, Cochrane tổng hợp 12 thử nghiệm ngẫu nhiên, hành khách đều đi chuyến bay trên 5 tiếng. Người mang tất áp lực phân cấp có ít hơn khoảng chín phần mười số ca huyết khối tĩnh mạch sâu không triệu chứng, phải kiểm tra mới thấy: OR 0,10, khoảng tin cậy 95% từ 0,04 đến 0,25. Trong 2.637 người phát hiện 50 người, nhóm mang tất 3 người, nhóm không mang 47 người. Trong các thử nghiệm này không ai tử vong, bị thuyên tắc phổi hay có huyết khối có triệu chứng. Vì vậy tất áp lực có ngăn được những kết cục xấu thật sự đó hay không, chưa tính ra được

Mức bằng chứng

B

Ghi chú

Hai chân cùng sưng thì phần nhiều là vấn đề ở tim, gan, thận hoặc chức năng tĩnh mạch. Một bên chân đột nhiên sưng, to hơn bên kia một vòng, mới là dáng vẻ điển hình của huyết khối tĩnh mạch sâu. Dễ xảy ra ở người đi xe, đi máy bay đường dài, nằm lâu sau phẫu thuật hoặc gãy xương, bó bột, trước và sau khi mang thai sinh con, bị ung thư, uống thuốc tránh thai. Cục máu đông bong ra, bịt động mạch phổi là thuyên tắc phổi: đột nhiên khó thở, hít sâu thì ngực càng đau, tim đập nhanh, choáng, ho ra máu. Tới mức này thì gọi thẳng 120. 17,4% là tỷ lệ tử vong của người đã được chẩn đoán thuyên tắc phổi, không phải "cứ sưng chân là có nguy cơ lớn chừng ấy", đừng nhìn con số này mà tự doạ mình. Nghiên cứu của WHO không kiểm nghiệm cách phòng. Nó chỉ nhắc tới việc khi ngồi thì gập duỗi cổ chân lên xuống, vận động bắp chân, đi đường đừng mặc đồ bó, có thắc mắc thì hỏi bác sĩ trước khi đi. Trong các thử nghiệm tất áp lực cũng có hành khách nguy cơ cao, nhưng chỉ đo các cục máu đông nhỏ không triệu chứng, nên có nên mang hay không, người có yếu tố nguy cơ cao hãy hỏi bác sĩ trước.

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Quyết định 3908/QĐ-BYT ngày 20/10/2023 ban hành "Hướng dẫn điều trị dự phòng thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch" (chương 1, mục 1 định nghĩa), Bộ Y tế — kcb.vn/phac-do/quyet-dinh-3908-qd-byt-cua-bo-… ; Bệnh viện Bạch Mai, "Nhận diện bệnh thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch sâu chi dưới" — chanthuongvacotsong.bachmai.gov.vn/nhan-dien-… ; Bệnh viện Bạch Mai, "Thuyên tắc phổi và những vấn đề điều trị" — chanthuongvacotsong.bachmai.gov.vn/thuyen-tac… Quyết định 636/QĐ-BYT ngày 21/02/2025 ban hành "Tài liệu huấn luyện sơ cứu, cấp cứu tại nơi làm việc" (mục 4.6, xe cấp cứu 115), Bộ Y tế — cucgiamdinh.gov.vn/Portals/1/Quyt%20dnh%20636… . Tra ngày 3/11/2026.