Tiền bạc và làm ăn / Chương 5
Chương này chỉ tính tiền: tiết kiệm được bao nhiêu, mỗi năm lợi ích chênh nhau bao nhiêu, một khoản tiền về lâu dài trung bình lấy lại được bao nhiêu. Những con số này không quy ra tuổi thọ hay thời gian. Các mục dính tới đầu tư chỉ nói cách tính toán, chỉ dùng số liệu lịch sử đã kiểm chứng, và đều không phải lời khuyên đầu tư.
Các mục trong chương này chia theo chủ đề dưới đây, số trong ngoặc là số mục.
Chi tiêu hằng ngày: tắt tự động gia hạn (mục 1), tính lại gói cước điện thoại và internet (mục 4), từ chối bảo hành mở rộng cho đồ điện tử (mục 11), chọn thuốc trúng thầu tập trung (mục 12), uống nước máy đun sôi (mục 14), phòng gym trả theo buổi (mục 21), mua món lớn thì chờ một ngày cho nguội (mục 23), đừng tích trữ vì "giá gạch ngang" (mục 24).
Tiêu tiền bốc đồng và con cái tiêu tiền: không mua xổ số (mục 5), không tặng quà cho người livestream (mục 8), con nạp tiền, tặng quà thì có thể đòi lại (mục 9), ai bảo con đọc mã xác minh đều là lừa đảo (mục 10), vòng tay, đồ sưu tầm tính là tiền đã tiêu (mục 33), đá quý chỉ tin chứng thư có dấu CMA (mục 34), hộp mù, quay thẻ và các kiểu bán ngẫu nhiên (mục 35).
Mua online và đòi quyền lợi: trả trước thì ký hợp đồng bằng văn bản (mục 22), mua online tin quy định của sàn (mục 29), đồ mua trong phiên livestream có vấn đề (mục 30), thực phẩm không an toàn thì đòi gấp mười lần giá (mục 31), mua đồ lớn thì tra kết quả kiểm tra và chứng nhận trước (mục 32), muốn xem thành phần thì mua hàng đóng gói sẵn (mục 36), đi tour bị dẫn vào cửa hàng mua sắm (mục 50).
Thuế, quỹ nhà ở và bảo hiểm y tế: quyết toán thuế thu nhập cá nhân (mục 2), quỹ dự phòng nhà ở rút được cả khi thuê nhà, sửa nhà (mục 3), liên kết gia đình trên tài khoản bảo hiểm y tế (mục 13), tài khoản lương hưu cá nhân (mục 20), tự đóng bảo hiểm hưu trí theo mức thấp nhất (mục 46).
Tiết kiệm, vay và đầu tư: thấy "lợi nhuận cao" thì bỏ đi (mục 6), vay thì đổi ra lãi suất năm trước (mục 7), đừng mua bán cổ phiếu liên tục (mục 15), đừng vay tiền để đầu tư (mục 16), quỹ chỉ số rộng làm phần nền (mục 17), chọn quỹ phí thấp (mục 18), đừng dồn tiền vào một chỗ (mục 19), để dành quỹ khẩn cấp trước (mục 27), trả nợ nhà trước hạn thì so sánh trước (mục 28), cổ phiếu lỗ cũng bán theo quy tắc đặt sẵn (mục 37), mua cổ phiếu Mỹ qua quỹ QDII hoặc Hong Kong Connect (mục 38), đừng mua tiền ảo (mục 45), sản phẩm đầu tư nhân viên ngân hàng giới thiệu thì tra được rồi mới mua (mục 51).
Bảo hiểm: ưu tiên bảo hiểm thuần bảo vệ (mục 25), mua đủ bảo hiểm trách nhiệm với bên thứ ba (mục 26), chỉ mua bảo hiểm cho tổn thất mình không gánh nổi (mục 39), mua bảo hiểm tử kỳ cho người kiếm tiền trước (mục 40), huỷ hợp đồng trong thời gian cân nhắc (mục 41), ở quầy ngân hàng phân biệt tiền gửi với bảo hiểm (mục 42), đừng tìm "dịch vụ huỷ hợp đồng hộ" (mục 43), ghi người thụ hưởng là người cụ thể (mục 44).
Mua xe: nhận xe thì kiểm tra ngay tại chỗ (mục 47), xe cũ thì ghi rõ không phải xe tai nạn (mục 48), mua ở đại lý 4S không trả "phí dịch vụ tài chính" (mục 49).
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Tiền rò ra ở những gói bạn không còn dùng mà vẫn bị trừ đều. Luật buộc bên bán phải báo trước 7 ngày làm việc khi sắp hết hạn, và cho bạn huỷ bất cứ lúc nào, chỉ trả phần đã dùng.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Từ kỳ thuế 2026, phần được trừ trước khi tính thuế là 15,5 triệu đồng một tháng cho chính bạn và 6,2 triệu cho mỗi người phụ thuộc. …
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Việt Nam không có quỹ nhà ở trích từ lương như Trung Quốc. Thay vào đó là vay ưu đãi: độc thân thu nhập dưới 25 triệu một tháng, vợ chồng tổng dưới 50 triệu, vay tối đa 20 năm, và dùng được cả để sửa nhà.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Gói năm của Viettel giá 2.160.000 đồng, tính ra 180.000 đồng một tháng. Gói tháng rẻ nhất cùng nhà mạng là 100.000 đồng. Nếu một tháng bạn chỉ dùng vài GB thì đang trả thừa 80.000 đồng, tức 960.000 đồng một năm.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Luật chỉ cho trả thưởng tối đa 50% tiền bán vé, nên 10.000 đồng mua vé thì cùng lắm 5.000 đồng quay lại. Trúng giải lớn chỉ phần trên 20 triệu mới chịu thuế 10%, trừ ngay trước khi nhận.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Lãi tiết kiệm 12 tháng ở ngân hàng lớn đang 5,9%/năm, cao nhất thị trường khoảng 6,7%/năm. Ai cam kết 20%/năm thì khoản chênh ấy không đến từ tài giỏi, mà từ tiền của người vào sau.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Không trả hết thì phần còn lại bị tính lãi theo ngày và mất luôn kỳ miễn lãi. Lãi thẻ ở Việt Nam 2,54% đến 3,71% một tháng, tức 30,5% đến 44,5% một năm. …
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Người đủ 18 tuổi tự chịu trách nhiệm về giao dịch của mình, nạp rồi thì không đòi lại được. Chỉ tài khoản của người dưới 18 tuổi mới có cửa, và trẻ chỉ được chơi 60 phút mỗi trò một ngày.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Dưới 6 tuổi, mọi giao dịch phải do bố mẹ làm. Từ 6 đến dưới 15 tuổi, con mua gì cũng phải có bố mẹ đồng ý, không đồng ý thì xin huỷ được. Từ 15 tuổi, con tự mua được và gần như không đòi lại được nữa.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Không ai được đòi mã xác thực của bạn, kể cả người tự xưng công an hay nhân viên ngân hàng. Công an không gọi điện bảo cài ứng dụng lạ, cũng không làm hộ giấy tờ qua điện thoại. …
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Ở Việt Nam, thời hạn bảo hành do hãng tự công bố, không có mức sàn bắt buộc cho động cơ hay máy nén. Nên trước khi mua gói mở rộng, hãy lấy giá gói chia cho tiền sửa một lần.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Thuốc generic cùng hoạt chất thường rẻ hơn biệt dược gốc. Đợt đấu thầu thuốc tập trung cấp quốc gia công bố ngày 5/8/2022 giảm được 17,5% giá và tiết kiệm khoảng 1.338 tỷ đồng cho ngân sách.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Việt Nam không có tài khoản y tế chung trong nhà như Trung Quốc; thứ dùng chung được là mức giảm khi mua theo hộ. Người thứ hai đóng 70%, thứ ba 60%, thứ tư 50%, từ thứ năm 40% mức người thứ nhất.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Nước máy Hà Nội bậc thấp nhất là 8.500 đồng một mét khối, tức 8,5 đồng một lít. Bình 20 lít giá 67.000 đồng là 3.350 đồng một lít, đắt gấp 394 lần. Một tuần một bình là 3.484.000 đồng một năm.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Mỗi vòng mua bán mất 0,1% thuế ở chiều bán, cộng phí môi giới hai chiều. Bán 12 lần một năm là 1,2% tiền thuế, chưa tính phí. Nhóm tài khoản nhỏ giao dịch nhiều nhất trong cơn sốt lại là nhóm mất nhiều nhất.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Vay để mua chứng khoán thì khi giá giảm tới một mức nhất định, công ty chứng khoán bán chứng khoán của bạn để thu nợ, ở mức giá họ chọn. Khoản lỗ trên giấy thành lỗ thật, và bạn mất quyền chờ giá hồi.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Quỹ chỉ số mua cả rổ theo chỉ số nên không phụ thuộc một người. Phần chắc chắn tiết kiệm được là phí: 0,65% so với 1,5%. Sau 20 năm, khoản chênh đó ăn mất khoảng 17% số tiền cuối, nếu hai bên sinh lời như nhau trước phí.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Phí quản lý chênh 1 điểm %/năm nghe nhỏ, nhưng trừ đều mỗi năm nên sau 20 năm làm mất khoảng 18,0% số tiền cuối, sau 30 năm khoảng 25,8%. Cùng một chỉ số thì chọn quỹ phí thấp.
Mấy thứ chỉ cần không hoàn toàn cùng lên, cùng xuống, chia tiền ra để thì mức lời trung bình không đổi, nhưng tài khoản dao động ít hơn. …
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Ở Việt Nam chưa có tài khoản hưu trí được giảm thuế như Trung Quốc. Lương 15,5 triệu một tháng, không có người phụ thuộc thì bạn đang nộp thuế 0 đồng, nên chẳng có khoản thuế nào để tiết kiệm thêm.
Trong bộ số liệu ba năm ở Mỹ, hội viên chọn hợp đồng phí tháng trên 70 đô la trung bình mỗi tháng chỉ đi 4,3 lần, quy ra hơn 17 đô la một lần. Trong khi mua thẻ 10 buổi thì mỗi lần chỉ 10 đô la. …
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Việt Nam chưa có luật riêng về tiền trả trước như Trung Quốc. Cái đang có là: hợp đồng theo mẫu phải công khai trước khi bạn đặt cọc hoặc trả tiền, và nhiều điều khoản bị cấm hẳn.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Việt Nam không có luật cho trả hàng trong 7 ngày chỉ vì đổi ý. Cái có là: sàn phải công bố điều kiện đổi trả, và nếu thông tin người bán đưa ra thiếu hoặc sai thì bạn được huỷ hợp đồng trong 36 ngày.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Con số bị gạch không phải giá đã bán thật. Ở Việt Nam, giá phải niêm yết rõ ràng và không gây nhầm lẫn, còn thông tin về giá phải chính xác. Nên giá bị gạch là chỗ để kiểm tra, không phải chỗ để tin.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Tiền chia lãi và tiền hoàn lại không phải cam kết của công ty bảo hiểm. Hợp đồng phải ghi rõ quyền lợi nào có đảm bảo, quyền lợi nào không. Phần phí bạn trả thêm để được nhận lại tiền là một khoản gửi có phí, không phải bảo hiểm.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Bảo hiểm bắt buộc trả tối đa 150 triệu cho một người bị thương hoặc chết, và 50 triệu cho tài sản, trong một vụ. Toà có thể buộc bồi thường cao hơn hai mức đó, phần vượt do bạn tự trả.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Để riêng 3 đến 6 tháng chi tiêu ở nơi rút được trong ngày, thường là tiết kiệm online hoặc quỹ thị trường tiền tệ. Có khoản này thì mất việc hay ốm bạn không phải rút thẻ tín dụng chịu lãi 30,5% một năm.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Trả trước hạn là kiếm chắc đúng lãi suất vay. Lãi vay thả nổi đang 11% đến 15%/năm, lãi tiết kiệm 12 tháng 5,9%/năm. Chênh 5,1 đến 9,1 điểm %/năm, nên khoản vay lớn thì trả trước thắng, trừ khi phí phạt ăn hết phần chênh.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Việt Nam không có mức bồi thường gấp ba lần như Trung Quốc. Cái bạn đòi được là thiệt hại thật; còn việc gỡ hàng và xử phạt người bán là trách nhiệm của sàn và cơ quan chức năng. Nên chỗ dựa là điều kiện đổi trả và hoá đơn.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Từ 1/7/2026, nền tảng phải công khai tên và địa chỉ người bán, và phải xác thực danh tính người livestream trước khi cho họ bán. Nghĩa là chỗ để tìm người chịu trách nhiệm không còn là màn hình livestream.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Luật Việt Nam không có mức đền gấp nhiều lần giá trị món hàng, cũng không có mức sàn cố định. Cái chắc chắn là: cơ sở gây ngộ độc phải trả toàn bộ chi phí điều trị, cộng bồi thường thiệt hại thật.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Việt Nam không có dấu “3C” như Trung Quốc. Cái tương ứng là chứng nhận hợp quy và dấu hợp quy, cộng nhãn năng lượng bắt buộc trên tủ lạnh, máy giặt, điều hoà, nồi cơm điện, quạt, tivi, bếp từ.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Không có bảng giá bán lại cho đồng hồ, đá quý hay đồ chơi, nên thứ duy nhất đếm được là số tiền bạn đã trả. Riêng vàng miếng, từ năm 2026 bán ra đã thuộc diện thu nhập chịu thuế.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Phiếu giám định đá quý do phòng thí nghiệm tự phát hành, không phải giấy của nhà nước. Nên thứ kiểm được là phòng đó có được công nhận hay không. Tra tên phòng trên trang của Văn phòng Công nhận Chất lượng.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Việt Nam chưa có luật riêng cho bán hàng ngẫu nhiên, nên không ai bắt buộc phải công bố tỷ lệ ra đồ hiếm. Chỉ còn cách coi mỗi lần mở là tiền đã tiêu, và đặt trần trước khi mở.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Nhãn hàng hoá bắt buộc ghi tên hàng, tên và địa chỉ bên chịu trách nhiệm, xuất xứ; với thực phẩm còn phải ghi thành phần. Hàng bán rời không có nhãn thì không có gì để đọc, và “không ghi” không có nghĩa là “không có”.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Người ta có xu hướng bán cái đang lãi và giữ cái đang lỗ. Trong 10.000 tài khoản ở Mỹ, cổ phiếu lãi bị bán nhiều hơn cổ phiếu lỗ khoảng 50%. Nhưng nhóm cổ phiếu bị giữ lại đó, một năm sau, lại kém nhóm đã bán 3,4 điểm %.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Việt Nam không có kênh QDII và cũng không có cổng mua cổ phiếu Hong Kong như Trung Quốc. …
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Bảo hiểm là đổi một khoản nhỏ chắc chắn mất, lấy một khoản lớn có thể mất. Khoản vài trăm nghìn bạn tự trả được thì mua bảo hiểm là lỗ. Khoản làm bạn phải vay nợ, bán nhà hay dừng cho con đi học thì nên mua.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Bảo hiểm tử kỳ chỉ trả khi người được bảo hiểm chết trong thời hạn, và không có tiền hoàn lại. Người mà mất đi thì cả nhà hụt thu nhập mới là người cần mua trước. Con nhỏ không tạo ra thu nhập nào để bù vào.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Hợp đồng bảo hiểm trên 01 năm có 21 ngày cân nhắc, tính từ ngày bạn nhận hợp đồng. Huỷ trong hạn thì được hoàn phí đã đóng sau khi trừ chi phí hợp lý. Quá hạn thì chỉ còn giá trị hoàn lại, thường ít hơn nhiều.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Ngân hàng được bán bảo hiểm, nhưng phải nói rõ đó không phải sản phẩm của ngân hàng. Giấy tờ phải ghi bạn tham gia tự nguyện, không bị ép. Bìa ghi tên công ty bảo hiểm thì tiền đó không phải tiền gửi.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Không có dịch vụ nào lấy lại được toàn bộ phí bảo hiểm cho bạn. Đại lý bị luật cấm xúi khách huỷ hợp đồng đang có hiệu lực. Muốn phản ánh thì gửi tới Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm thuộc Bộ Tài chính.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Người thụ hưởng phải ghi tên cụ thể, đừng ghi "vợ" hay "chồng". Đổi người thụ hưởng mà không báo công ty bảo hiểm thì thay đổi đó không có hiệu lực. Hồ sơ đòi tiền phải nộp trong 1 năm kể từ ngày biết sự kiện.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Bitcoin hay USDT không phải tiền hợp pháp ở Việt Nam. Có thí điểm thị trường tài sản mã hoá, nhưng đến nay chưa có tổ chức nào được cấp phép, nên giao dịch vẫn nằm ngoài khuôn khổ có bảo vệ.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Không có lương hưu công ty thì tự đóng, mức thấp nhất 330.000 đồng một tháng, nhà nước bù 20%, còn 264.000 đồng. Đóng đủ 15 năm là đủ điều kiện hưởng. Nữ hưởng 45%, nam đóng 15 năm hưởng 40%.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Việt Nam không có luật cho đổi xe trong 7 ngày hay 60 ngày như Trung Quốc. Cái bạn có là bảo hành theo hãng, và quyền đòi hàng mới hoặc trả lại tiền nếu trong thời hạn bảo hành đã sửa 3 lần mà vẫn lỗi.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Việt Nam không có mức phạt gấp ba tiền xe như Trung Quốc. …
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Đại lý không được thu khoản bạn chưa thoả thuận, cũng không được ép mua bảo hiểm hay vay ở chỗ họ. Cái gọi là "phí dịch vụ tài chính" hay "phí hỗ trợ hồ sơ" phải nằm trong hợp đồng và có hoá đơn; không có thì đừng trả.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Luật Du lịch cấm nài ép khách mua hàng. Nhưng Việt Nam không có quyền trả hàng trong 30 ngày như Trung Quốc, cũng không buộc công ty lữ hành ứng tiền trước. Nên đòi qua hợp đồng và qua công ty, không qua cửa hàng.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Sản phẩm ngân hàng bán hợp pháp phải tra được trong app hoặc website của chính ngân hàng. Nhân viên đưa hợp đồng mà tra không thấy, hoặc bảo chuyển tiền vào tài khoản cá nhân, thì đừng ký.
Gõ không dấu vẫn tìm được