Người già ngã, người nằm dưới đất: khom xuống gọi hỏi, gọi 115, đừng vội bế dậy

Khom xuống ngang mặt người ngã, gọi to xem có tỉnh, nhìn ngực xem có thở; không bế hay kéo ngồi dậy; gọi 115 nếu người không đứng dậy được, hoặc có yếu tay, méo miệng, nói khó.

Chi phí

Gọi 115 không mất tiền. Khoản phải trả là tiền chụp X-quang hoặc chụp cắt lớp để loại trừ gãy cổ xương đùi và chảy máu trong sọ, cộng tiền xe cấp cứu, thường vài trăm nghìn tới vài triệu đồng và quỹ bảo hiểm y tế trả một phần. Cái mất thật là buổi làm việc: ngồi chờ ở khoa cấp cứu, và nếu người nhà tự bế lên xe thì mất luôn cơ hội biết cơn ngã do đâu.

Lợi ích

Bài của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh đăng ngày 2/10/2026 dẫn số liệu tai nạn thương tích của thành phố năm 2025: 117.328 ca mắc và 218 ca chết, trong đó té ngã là 35.272 ca, chiếm 30%, với 29 ca chết; riêng nhóm trên 60 tuổi có 8.536 ca, chiếm 24%, và 11 ca chết. Bài đó cũng dặn người cao tuổi đứng lên từ từ sau khi ngồi hoặc nằm, và khi thấy choáng thì dừng lại, ngồi hoặc nằm ở nơi an toàn rồi báo người thân. Phần chuyên môn nằm ở Quyết định 3312/QĐ-BYT: tài liệu xếp liệt mặt, liệt nửa người, rối loạn ngôn ngữ, nhìn đôi, thất điều và chóng mặt vào nhóm biểu hiện khởi phát của nhồi máu não, và ghi rằng thời điểm khởi phát triệu chứng hoặc thời điểm cuối cùng thấy người bệnh còn bình thường là rất quan trọng để xét điều trị tái tưới máu; nếu ngủ dậy đã có triệu chứng hoặc không có người chứng kiến thì gọi là đột quỵ không rõ thời điểm khởi phát, và khi đó bác sĩ phải dựa vào hình ảnh học chứ không dựa vào giờ.

Ghi chú

Vì sao B: số ca té ngã là số thật của một thành phố, còn phần xử trí dựa trên văn bản của Bộ Y tế, nhưng chưa có nghiên cứu Việt Nam nào đo được việc không bế dậy sớm cứu thêm bao nhiêu người, nên mục dừng ở B. Người nhà hay sập ở ba chỗ. Một: thấy ông bà còn tỉnh là bế đặt lên giường ngay, trong khi cú ngã có thể do tụt huyết áp tư thế, do rối loạn nhịp tim, hoặc do một cơn đột quỵ vừa bắt đầu, và kéo ngồi lên làm cơn nặng thêm trước khi có ai đo huyết áp. Hai: chỉ nhìn vết xước ở đầu gối rồi kết luận không sao, bỏ qua việc hỏi yếu tay, méo miệng, nói khó, vì Quyết định 3312 xếp đúng mấy dấu hiệu đó vào nhóm phải xét tái tưới máu, và thời điểm khởi phát là thứ bác sĩ cần nhất. Ba: gọi con cái trước rồi mới gọi 115, hoặc tự chở bằng xe máy, làm mất khoảng thời gian mà cả nhà không lấy lại được. Không phải lần nào người già ngã cũng cần vào viện. Bạn cần khom xuống hỏi và quan sát, gọi 115 khi người bệnh có dấu hiệu thần kinh hoặc không đứng dậy được, và để người có chuyên môn bế dậy.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Không tốn tiền. Ngồi xuống hỏi một câu, gọi một cuộc điện thoại, mất vài phút. Khó nhất là kìm được cái tay muốn đỡ dậy. Với người lạ thì phải tính thêm một khoản: gọi 120 sẽ để lại số điện thoại của bạn, bạn có thể bị gọi lại, cũng có thể bị hỏi lời khai một lần. Nếu bị người nhà họ bám lấy thật, kiện tụng tính bằng tháng trở lên. Mà dù cuối cùng toà xử bạn thắng, tiền luật sư bạn vẫn tự trả.

Nói đơn giản

Cách làm này chủ yếu dành cho người già trong nhà và người quen. Ngồi xuống gọi họ trước, xem có thở bình thường không; gọi không thưa, không thở bình thường thì làm theo mục 1 (ấn ngực thật mạnh). Còn thở bình thường cũng đừng bế lên, có thể họ bị đột quỵ hay ngất trước rồi mới ngã, cố đỡ dậy sẽ nặng thêm. Hỏi họ có nhớ mình ngã thế nào không; đau lưng, trông như gãy xương thì tuyệt đối không di chuyển, gọi 120 tại chỗ.

Lợi ích

"Hướng dẫn kỹ thuật can thiệp té ngã ở người cao tuổi" của Bộ Y tế (Trung Quốc) ghi rõ hai câu. Một câu là "té ngã là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do chấn thương ở người từ 65 tuổi trở lên tại nước ta". Câu kia là "phát hiện người cao tuổi té ngã, đừng vội đỡ dậy, phải xử trí tuỳ từng trường hợp". Người lơ mơ, không tỉnh táo: gọi cấp cứu ngay. Người nôn: nghiêng đầu sang một bên và làm sạch miệng, mũi. Người ngừng thở, ngừng tim: ép tim ngay. "Nếu cần di chuyển thì phải giữ cho êm, cố gắng để nằm thẳng". Người còn tỉnh: trước hết hỏi họ có nhớ lúc ngã không, "nếu không nhớ được, có thể là ngất hoặc tai biến mạch máu não". Người đau đầu dữ dội, hoặc méo miệng, nói khó, tay chân yếu: "đỡ người cao tuổi dậy ngay có thể làm nặng thêm xuất huyết não hoặc thiếu máu não, khiến bệnh nặng hơn". Người có dấu hiệu gãy xương, hoặc đau lưng, tiểu tiện đại tiện không tự chủ: "nếu không có kiến thức chuyên môn liên quan, đừng tuỳ tiện di chuyển". Tất cả các trường hợp trên đều phải gọi cấp cứu ngay. Người già tự muốn đứng dậy thì có thể đỡ họ đứng lên từ từ, "ngồi hoặc nằm nghỉ và theo dõi, xác nhận không sao rồi mới rời đi". Về chuyện "sợ bị ăn vạ", luật quy định thế này. Điều 90 bản giải thích của Toà án Nhân dân Tối cao (Trung Quốc) về áp dụng 民事诉讼法 (Luật Tố tụng Dân sự Trung Quốc) có hai câu. Câu đầu là "đương sự phải đưa ra chứng cứ để chứng minh sự thật làm căn cứ cho yêu cầu khởi kiện của mình…". Câu thứ hai là "trước khi ra bản án, đương sự không đưa ra được chứng cứ, hoặc chứng cứ không đủ chứng minh sự thật mình nêu, thì bên có nghĩa vụ chứng minh phải chịu hậu quả bất lợi". Nguyên văn Điều 1198 民法典 (Bộ luật Dân sự Trung Quốc): "Người kinh doanh, người quản lý các nơi kinh doanh, nơi công cộng như khách sạn, trung tâm thương mại, ngân hàng, nhà ga, sân bay, nhà thi đấu, nơi vui chơi giải trí…, hoặc người tổ chức hoạt động đông người, không làm tròn nghĩa vụ bảo đảm an toàn, gây thiệt hại cho người khác, thì phải chịu trách nhiệm bồi thường." Điều 184 Bộ luật Dân sự Trung Quốc: "người cứu giúp không phải chịu trách nhiệm dân sự khi tự nguyện cấp cứu khẩn cấp mà gây thiệt hại cho người được cứu". Toà án Nhân dân Tối cao (Trung Quốc) từng công bố một án lệ điển hình. Một chủ hiệu thuốc làm hồi sinh tim phổi cho người bị ngừng tim, ấn gãy xương sườn người đó. Người được cứu nằm viện 18 ngày, đòi bồi thường hơn 9 nghìn nhân dân tệ. Toà xử người cứu không phải chịu trách nhiệm dân sự

Mức bằng chứng

B

Ghi chú

Xếp B vì hướng dẫn chỉ nói nên xử trí thế nào, không có con số "làm theo thì bớt được bao nhiêu người chết". Điều 184 miễn trách nhiệm cho thiệt hại gây ra trong lúc cứu người, với điều kiện bạn tự nguyện và tình huống khẩn cấp. Những việc kiểu "tự ý nhét người vào xe riêng chở đi viện" thì điều này không che, chờ 120 chắc ăn hơn. Gọi 120 xong đừng cúp máy, làm theo lời điều phối viên. Cách đánh giá này trước hết dành cho người già trong nhà và người quen. Còn người lạ ngoài đường, bỏ đi không phạm luật, cũng đỡ phiền nhất: luật Trung Quốc không bắt bạn phải cứu. Ra nước ngoài thì chưa chắc. Ví dụ ở Đức, gặp tai nạn hay nguy hiểm, giúp được mà không khiến bản thân gặp nguy lớn nhưng không giúp, thì bản thân việc đó đã là tội. Mức cao nhất là 1 năm tù hoặc phạt tiền. Ở nước ngoài thì tính theo luật nơi đó. Cái giá phải trả khi dừng lại cần tính từng lớp: thời gian, để lại số điện thoại, bị người nhà tìm tới, bị kiện ra toà, bị làm ầm tới cơ quan, bị quay clip tung lên mạng. Chi tiết xem bài dài: gặp người lạ gặp nạn có nên dừng lại không. Đã quyết định dừng lại, điều duy nhất bắt buộc là đừng tự tay khiêng, lý do nằm ở y học chứ không ở luật: cố đỡ dậy có thể làm nặng thêm xuất huyết não hoặc tổn thương cột sống. Có một ngoại lệ: nếu chỗ đó do bạn kinh doanh, bạn quản lý, hoặc hoạt động do bạn tổ chức, thì bỏ đi có thể phải chịu trách nhiệm. Nghĩa vụ bảo đảm an toàn ở Điều 1198 Bộ luật Dân sự Trung Quốc buộc bạn chịu một phần trách nhiệm an toàn cho người trong khu vực của mình. Phòng té ngã xem chương 1 mục 13 (tập thăng bằng và sức chân). Triệu chứng muộn sau khi người già đập đầu xem chương này mục 10. Tiền bạc sau khi bị thương vì cứu người xem chương này mục 39. Bị bạo lực mạng thì lưu chứng cứ và báo công an thế nào, xem chương 8 mục 16.

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh, bài “Phòng ngừa té ngã cho người cao tuổi”, đăng ngày 2/10/2026 — hcdc.vn/phong-ngua-te-nga-cho-nguoi-cao-tuoi-… ; Quyết định 3312/QĐ-BYT ngày 05/11/2024 của Bộ Y tế, Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị đột quỵ não, phần chẩn đoán nhồi máu não và phần khai thác thời điểm khởi phát — bvtn.org.vn/wp-content/uploads/2025/07/Q-Ban-… . Tra ngày 3/11/2026.