Trẻ dưới 1 tuổi hóc dị vật, khóc không ra tiếng: cho nằm sấp vỗ lưng 5 lần, lật lại ấn ngực 5 lần, lặp lại, không ấn bụng

Trẻ còn khóc được thì để trẻ tự ho. Khóc không ra tiếng, môi tím: gọi 115, đặt trẻ nằm sấp trên cẳng tay, đầu thấp, vỗ lưng 5 lần; lật ngửa, ấn giữa ngực 5 lần; lặp lại. Không ấn bụng, không móc họng.

Chi phí

Bố mẹ không mất đồng nào, chỉ mất một buổi đọc kỹ động tác và tập một lần trên gối hoặc búp bê. Cái khó nằm ở chỗ phải làm ngay khi trẻ đang tím, không dừng lại gọi người thân hay mở điện thoại tra cách làm.

Lợi ích

Bệnh viện Nhi Trung ương hướng dẫn ngày 20/12/2024: trẻ còn hồng hào, khóc được, nói được, ho có hiệu quả thì người chăm sóc khuyến khích trẻ ho và đưa trẻ đến cơ sở y tế; trẻ tím tái, khóc yếu, ho không hiệu quả thì người chăm sóc gọi cấp cứu và làm thủ thuật ngay. Với trẻ nhỏ, người cấp cứu đặt trẻ nằm sấp, đầu thấp, dọc theo cánh tay một bên, bàn tay đỡ vùng ngực và xương hàm dưới, rồi dùng gót bàn tay còn lại vỗ 5 cái vào lưng giữa hai bả vai theo hướng xuống dưới và ra trước. Dị vật chưa ra thì người cấp cứu lật ngửa trẻ, vẫn để trẻ dọc cánh tay, ấn mạnh vùng 1/2 dưới xương ức 5 cái với tần suất 1 lần mỗi giây, rồi luân phiên vỗ lưng và ấn ngực cho tới khi dị vật rơi khỏi đường thở. Bệnh viện chỉ dùng nghiệm pháp Heimlich cho trẻ lớn, không dùng cho trẻ nhỏ. Trung tâm cấp cứu 115 thành phố Hồ Chí Minh ghi cách gọi cấp cứu là bấm số 115 trên điện thoại.

Ghi chú

Vì sao mức B: động tác có hướng dẫn công bố của bệnh viện tuyến cuối, nhưng không có nghiên cứu nào đo được "làm đúng thì cứu thêm bao nhiêu trẻ", nên mục dừng ở B. Người chăm sóc hay sập ở ba chỗ. Một: nghe trẻ còn khóc liền bế dốc ngược lên và lắc, trong khi trẻ còn khóc được thì để trẻ tự ho, khóc không ra tiếng mới đặt nằm sấp, đầu thấp trên cẳng tay rồi vỗ lưng. Hai: móc họng bằng ngón tay hoặc bằng thìa để lôi dị vật, động tác này đẩy dị vật xuống sâu hơn. Ba: làm nghiệm pháp Heimlich cho trẻ dưới 1 tuổi, trong khi bệnh viện chỉ dùng cách đó cho trẻ lớn vì ấn bụng có thể làm tổn thương tạng trong ổ bụng. Dị vật ra rồi vẫn phải cho trẻ đi khám, vì mảnh vỡ còn lại trong phế quản gây viêm phổi sau vài ngày. Bạn không cần chờ dị vật ra hết mới đưa trẻ đi viện.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Không tốn tiền. Xem một lượt động tác hoặc học một buổi sơ cứu cho trẻ nhỏ, mất vài phút đến nửa ngày. Cái khó là trong lúc hoảng vẫn nhớ lật trẻ nằm sấp trước.

Nói đơn giản

Trẻ còn ho được, còn khóc ra tiếng thì để trẻ tự ho, bạn ở bên theo dõi. Không khóc ra tiếng, mặt tím tái thì nhờ người gọi 120. Bạn đặt trẻ nằm sấp, mặt úp xuống trên cẳng tay mình, dùng gốc bàn tay vỗ 5 cái vào giữa hai xương bả vai; chưa ra thì lật ngửa, ấn nhanh 5 cái vào giữa ngực. Hai việc này làm xen kẽ, đừng ấn bụng; trẻ không còn phản ứng thì chuyển sang hồi sinh tim phổi.

Lợi ích

Hội Tim mạch Hoa Kỳ và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ đã ra hướng dẫn hỗ trợ sống cơ bản cho trẻ em năm 2025. Hướng dẫn viết: ngạt thở (ví dụ dị vật bít đường thở) "là một trong những nguyên nhân tử vong chính ở trẻ nhũ nhi và trẻ em". Thứ trẻ nhũ nhi hay sặc phải nhất là chất lỏng. Còn ho, còn phát ra tiếng là mức nhẹ, để trẻ tự ho, đồng thời theo dõi xem có nặng lên không. Ho rất yếu hoặc không ho được, không khóc được, da tím tái là mức nặng. Mức nặng thì gọi cấp cứu trước, rồi "lặp lại 5 lần vỗ lưng, tiếp theo 5 lần ép ngực, cho tới khi dị vật ra hoặc trẻ mất phản ứng". Hướng dẫn không khuyến nghị ép bụng cho trẻ nhũ nhi, vì có thể làm tổn thương nội tạng trong bụng. Ép ngực nay được khuyến nghị dùng gốc của một bàn tay, vì ấn sâu hơn cách dùng hai ngón tay trước đây. Trẻ mất phản ứng thì bắt đầu hồi sinh tim phổi, ấn ngực trước, không bắt mạch. Trước khi thổi ngạt, dị vật nhìn thấy được thì lấy ra. Hướng dẫn ghi rõ "không dùng ngón tay móc mù". Hướng dẫn sơ cứu quốc tế năm 2025 của Liên đoàn Quốc tế các Hội Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ (IFRC) cũng làm theo trình tự này. Trước tiên vỗ mạnh tối đa 5 cái vào giữa hai xương bả vai, không được thì lật trẻ lại ấn ngực tối đa 5 cái, vẫn không được thì gọi cấp cứu ngay. Cách ấn ngực của IFRC là hai tay ôm vòng quanh ngực, ấn bằng hai ngón cái. Trung tâm Huấn luyện Cứu hộ Khẩn cấp Chữ thập đỏ tỉnh Phúc Kiến (Trung Quốc) nói trẻ dưới 1 tuổi phải làm "5 lần vỗ lưng + 5 lần ép ngực". Khi vỗ lưng, đặt trẻ nằm sấp trên cẳng tay, đầu thấp hơn thân

Mức bằng chứng

B

Ghi chú

Mức B vì cách làm này chủ yếu dựa trên báo cáo ca bệnh, không có con số "làm theo thì ít chết bao nhiêu người". Lợi ích xếp "lớn" là dựa vào phán đoán: đường thở bị bít hoàn toàn thì chỉ vài phút là tim trẻ ngừng đập. Người được lợi gần như đều là con nhà mình. Trẻ từ 1 tuổi trở lên và người lớn thì chuyển sang ấn bụng, xem chương này mục 26 (hóc thì vỗ lưng kết hợp ép bụng). Ấn ngực bằng cách nào, mỗi nơi viết một kiểu. Hướng dẫn Hoa Kỳ dùng gốc của một bàn tay, Chữ thập đỏ quốc tế dùng hai ngón cái, tài liệu cũ dùng hai ngón tay. Hướng dẫn Hoa Kỳ năm 2025 vì thấy hai ngón tay ấn không đủ sâu nên đã thôi khuyến nghị cách này. Những đồ nhỏ như đồng xu, đồ chơi nhỏ thì để ngoài tầm với của trẻ. Trẻ mất phản ứng rồi thì làm gì, xem chương này mục 44 (hồi sinh tim phổi cho trẻ nhũ nhi).

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Bệnh viện Nhi Trung ương (20/12/2024), "Liên tiếp trẻ nhập viện do hóc dị vật đường thở: Người lớn cần học ngay cách sơ cứu đúng" — benhviennhitrunguong.gov.vn/lien-tiep-tre-nha… ; Trung tâm cấp cứu 115 thành phố Hồ Chí Minh, trang Liên hệ — ttcc115.medinet.gov.vn/trung-tam-cap-cuu-115-… . Tra ngày 3/11/2026.