Một bên miệng méo, một tay yếu, nói không rõ: gọi 115 ngay, đừng chờ, đừng tự chở bằng xe máy

Bảo người bệnh cười, giơ hai tay và nói một câu; thấy méo miệng, yếu một bên, nói ngọng thì gọi 115 ngay, ghi lại giờ khởi phát, không cho ăn uống, không chở bằng xe máy.

Chi phí

Gọi 115 không mất tiền, và ba động tác kiểm tra cũng không mất gì: bảo người bệnh cười, giơ hai tay, nói một câu. Khoản phải trả là tiền chụp cắt lớp vi tính, tiền thuốc tiêu huyết khối và tiền nằm đơn vị đột quỵ, quỹ bảo hiểm y tế trả phần lớn. Cái mất thật là mấy chục phút đầu: mỗi phút chờ là một phần vùng não chết thêm và không mọc lại.

Lợi ích

Quyết định 3312/QĐ-BYT ngày 05/11/2024 dành mục 4.2.2 cho điều kiện thời gian của tiêu huyết khối: người bệnh phải có triệu chứng khởi phát đột quỵ rõ ràng dưới 270 phút trước khi dùng thuốc, và tài liệu ghi rằng điều trị tiêu huyết khối đường tĩnh mạch trong 3 giờ đầu, gần đây mở rộng cửa sổ điều trị lên 4,5 giờ, đã được áp dụng thường quy tại Hoa Kỳ và châu Âu, nên việc xác định chính xác thời gian khởi phát đột quỵ là rất quan trọng. Cùng tài liệu, mục 1.1.2 định nghĩa cơn thiếu máu não thoáng qua là khởi phát đột ngột triệu chứng thần kinh khu trú, kéo dài không quá 24 giờ và không có tổn thương nhồi máu não cấp trên hình ảnh. Phần lâm sàng liệt kê các biểu hiện khởi phát hay gặp gồm liệt nửa người, liệt một chi, liệt mặt, rối loạn ngôn ngữ, mất ngôn ngữ, nhìn đôi, thất điều, chóng mặt, rối loạn tri giác đột ngột; và tài liệu buộc đánh giá mức độ nặng bằng thang điểm đột quỵ của Viện Sức khỏe Quốc gia Hoa Kỳ để quyết định có tiêu huyết khối hay không.

Ghi chú

Vì sao B: mốc thời gian đọc được nguyên văn trong văn bản của Bộ Y tế, nhưng chưa có thống kê Việt Nam về tỷ lệ người bệnh tới sớm trong cửa sổ điều trị, nên mục dừng ở B. Người nhà hay sập ở ba chỗ. Một: chờ xem có đỡ không, trong khi 270 phút là hạn cuối để dùng thuốc tiêu huyết khối chứ không phải hạn để quan sát, và qua mốc đó thì mất một lựa chọn điều trị. Hai: cho uống thuốc hạ huyết áp, cho ngậm thuốc an thần, hoặc cho uống nước, trong khi tài liệu xếp rối loạn tri giác và rối loạn ngôn ngữ vào nhóm biểu hiện khởi phát, và người bệnh có nguy cơ viêm phổi nếu bị sặc. Ba: chở bằng xe máy tới bệnh viện gần nhất, trong khi việc cần làm là tới cơ sở có máy chụp cắt lớp và có bác sĩ xử trí được tiêu huyết khối; xe cấp cứu điều phối được chỗ đó, người nhà chở xe máy thì không. Bạn không cần chờ người bệnh tỉnh táo hay có đủ ba dấu hiệu mới gọi 115: thấy méo miệng, yếu tay, nói khó thì gọi ngay, đồng thời ghi lại giờ khởi phát.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Không tốn tiền. Ba động tác, xem một lần là biết: bảo họ cười, giơ hai tay ra trước, nói một câu trọn vẹn.

Nói đơn giản

Méo miệng, một bên tay yếu hoặc nói không rõ thì gọi 120 ngay. Đột quỵ nếu dùng được thuốc làm thông mạch máu thì chữa càng sớm, cơ hội hồi phục càng lớn. Quá 4,5 giờ hoặc không rõ lúc nào bắt đầu cũng đừng bỏ cấp cứu, để bác sĩ khám rồi quyết định. Ghi lại giờ phát bệnh, đừng cho uống nước uống thuốc, đừng tự lái xe.

Lợi ích

Gộp dữ liệu từng bệnh nhân của 9 thử nghiệm ngẫu nhiên về tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch, 6.756 người bị đột quỵ thiếu máu não cấp (phân tích gộp). Đột quỵ thiếu máu não là đột quỵ do mạch máu bị tắc; tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch là truyền thuốc để làm thông mạch bị tắc. Nghiên cứu này xem sau 3 đến 6 tháng người bệnh có bị tàn tật rõ hay không (thang điểm Rankin sửa đổi 0–1). Dùng alteplase trong vòng 3 giờ sau phát bệnh, tỷ số chênh là 1,75, khoảng tin cậy 95% từ 1,35 đến 2,27. Tỷ lệ thực tế là 32,9% ở nhóm dùng thuốc, 23,1% ở nhóm đối chứng, chênh 9,8 điểm phần trăm. Tỷ số chênh không phải tỷ lệ giữa hai xác suất, không được đọc thành khả năng hồi phục gấp 1,75 lần. Để tới 3 đến 4,5 giờ, tỷ số chênh là 1,26 (1,05–1,51). Quá 4,5 giờ là 1,15 (0,95–1,40), nghiên cứu này không thấy khác biệt rõ về thống kê. Điều đó không có nghĩa quá 4,5 giờ là không chữa được. Hướng dẫn năm 2026 của Hội Tim mạch Hoa Kỳ và Hội Đột quỵ Hoa Kỳ ủng hộ kéo dài khung giờ tiêu sợi huyết cho một số người bệnh. Người không rõ giờ phát bệnh, hoặc phát bệnh 4,5 đến 9 giờ, sau khi được lọc bằng chẩn đoán hình ảnh chuyên biệt vẫn có thể hợp để dùng tiêu sợi huyết. Dùng thuốc được hay không do bác sĩ đánh giá, đi viện càng sớm càng tốt. Đồng thuận chuyên gia về cấp cứu ngoài bệnh viện năm 2017 của Phân hội Y học Cấp cứu, Hội Đột quỵ Trung Quốc yêu cầu nhân viên cấp cứu đưa người nghi đột quỵ "trong thời gian ngắn nhất tới trung tâm đột quỵ đã được công nhận gần nhất, hoặc bệnh viện làm được tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch và (hoặc) can thiệp nội mạch", và "báo trước cho bệnh viện tiếp nhận trước khi người nghi đột quỵ tới nơi". Đồng thuận còn ghi rõ, người đột quỵ cấp có thể bị ảnh hưởng hô hấp vì các lý do như "hít sặc"

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Tiêu sợi huyết càng sớm càng hiệu quả, nhưng không vì quá 4,5 giờ mà bỏ cấp cứu. Gọi 120 thay vì tự lái xe, vì theo đồng thuận về cấp cứu ngoài bệnh viện, nhân viên cấp cứu sẽ đưa người bệnh tới bệnh viện làm được tiêu sợi huyết và báo trước để bệnh viện chuẩn bị. Ghi lại chính xác giờ bắt đầu có triệu chứng, bác sĩ cần nó để đánh giá cơ hội điều trị. Đừng cho uống nước uống thuốc: điều này tác giả suy ra từ chữ "hít sặc" trong đồng thuận, người đột quỵ có thể bị sặc. Đừng chờ "nghỉ một lát xem sao"

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Quyết định 3312/QĐ-BYT ngày 05/11/2024 của Bộ Y tế, Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị đột quỵ não, mục 4.2.2 (cửa sổ 270 phút, 3 giờ, 4,5 giờ), mục 1.1.2 (cơn thiếu máu não thoáng qua) và phần lâm sàng nhồi máu não — bvtn.org.vn/wp-content/uploads/2025/07/Q-Ban-… . Tra ngày 3/11/2026.