Tiền bạc và làm ăn / Chương 23
Chương này dài nhất về số mục vì nó gộp bốn câu hỏi khác hẳn nhau, mà ở Việt Nam người ta hay hỏi lẫn: học tiếp hay đi làm, học nghề gì, chứng chỉ nào có giá, và học thế nào cho nhớ. Bốn câu này có bốn loại chỗ dựa khác nhau, nên đọc mục nào cũng phải nhìn dòng "Mức bằng chứng" trước khi tin con số.
Về thang bằng chứng: 7 mục hạng A, 14 mục hạng B, 4 mục hạng C. Bảy mục A gần như đều nằm ở nhóm cách học (mục 14 đến 19) và một mục ở nhóm lợi tức học vấn (mục 7) — đó là những chỗ có thử nghiệm ngẫu nhiên hoặc phân tích gộp đọc được, nhiều thử nghiệm, kết quả cùng chiều. Mười bốn mục B là chỗ có văn bản Việt Nam hoặc số liệu dân số đọc được nhưng không có thử nghiệm: biết luật phạt bao nhiêu, biết bao nhiêu phần trăm dân số có bằng đại học, nhưng không ai đo được "học nghề này thì đời mình khá hơn bao nhiêu". Bốn mục C là bốn chỗ thành thật nhất của chương: có bằng thì thu nhập chênh bao nhiêu, nghề nào đang thiếu người, một khoá ngắn đưa được ai vào vị trí nào, và học tiến sĩ có đáng không — cả bốn đều là câu hỏi đúng mà Việt Nam chưa có số để trả lời, nên chương nói thẳng là chưa có thay vì lấy số nước khác.
Về bối cảnh Việt Nam: phần nói về giáo dục, học phí, chứng chỉ và chức danh nghề nghiệp đứng trên văn bản Việt Nam và đọc được số điều. Phần nói về cách học — tự kiểm tra, giãn thời gian, trộn dạng bài — đứng trên thử nghiệm tâm lý học quốc tế, vì Việt Nam chưa có thử nghiệm nào so sánh hai cách học trên học sinh Việt Nam. Phần nói về lợi tức của việc học thêm một năm cũng vậy: con số là trung bình toàn cầu, không phải số của Việt Nam.
Nhóm mục: Học tiếp hay đi làm: mục 1 đến 6 · Chứng chỉ, kỹ năng, chỗ được hỗ trợ: mục 7 đến 12 · Cách học cho nhớ: mục 13 đến 19 · Chức danh và các bậc học sau: mục 20 đến 25
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Trẻ dưới 16 tuổi chỉ được nhận việc đúng luật; nhóm nhỏ hơn chỉ làm việc nhẹ trong danh mục, tối đa 4 giờ một ngày và 20 giờ một tuần, không thêm giờ, không làm đêm. Dưới 13 tuổi chỉ còn nghệ thuật và thể thao. …
Mỗi năm học thêm, nguy cơ tử vong khi trưởng thành thấp hơn trung bình khoảng 1,9%. Rõ nhất ở người 18 đến 49 tuổi, mỗi năm thấp hơn khoảng 2,9%; trên 70 tuổi chỉ thấp hơn 0,8%. …
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Trong dân số từ 15 tuổi trở lên, 26,4% có trình độ chuyên môn kỹ thuật, trong đó có 11,6% dân số có bằng từ đại học trở lên; 73,6% không có trình độ chuyên môn kỹ thuật. …
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Học phí trần đại học công lập chưa tự chủ là 1.520.000 đến 2.090.000 đồng một tháng, ngành y dược 3.110.000 đến 3.500.000, tính 10 tháng một năm. …
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Tốt nghiệp trung học cơ sở vẫn vào trung cấp được đến hết năm 2030, trừ ngành sức khoẻ đã dừng từ đầu năm 2026. Từ năm 2026 có thêm chương trình trung học nghề, học xong được bằng trung học nghề. …
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Học tiếp ba năm mất khoảng 191 triệu tiền lương tối thiểu không nhận được, cộng 55 triệu học phí. Theo phép tính này, học tiếp chỉ hoà vốn nếu chênh lệch lương mỗi năm sau đó vượt khoảng 8.222. …
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Tính trung bình toàn cầu, thêm một năm đi học đi kèm thu nhập cao hơn khoảng 9%; đây là trung bình của nhiều người, không phải lời hứa cho một người. Lấy mốc 10,1 triệu đồng/tháng của người làm công ăn lương, 9% là khoảng 909. …
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Chứng chỉ ở Việt Nam không gộp vào một danh mục quốc gia duy nhất: mỗi loại do một cơ quan cấp theo một luật riêng. Trước khi trả tiền, hỏi ba câu: ai cấp, cấp theo văn bản nào, tra được ở đâu. …
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Người đang hưởng trợ cấp thất nghiệp được quỹ trả học phí tối đa 4,5 triệu đồng một khoá ngắn, hoặc 1,5 triệu đồng mỗi tháng với khoá dài hơn, cộng 50.000 đồng mỗi ngày thực học, tối đa sáu tháng. Phần vượt thì bạn tự trả.
Theo ước tính ở Mỹ, khoảng 47% việc làm có nguy cơ cao bị máy tính làm thay; về sau ước tính theo từng nhiệm vụ cụ thể thì tỷ lệ thấp hơn nhiều. Máy khó vượt ba cửa: sự khéo tay, nghĩ ra cái mới, và làm việc với người. …
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Việt Nam có khung 8 bậc, từ sơ cấp tới tiến sĩ, và chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia cấp theo từng bậc của từng nghề. Nhưng bậc để xét lương theo quy định nhà nước chỉ có trong khối viên chức, và phải có chỉ tiêu tỷ lệ.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Không có danh mục nghề thiếu người chung cho cả nước. Chỗ trả lời được là trung tâm dịch vụ việc làm ở tỉnh, nơi có dữ liệu người tìm việc và doanh nghiệp tuyển dụng. …
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Chọn khoá trước hết theo một câu hỏi: học xong có vị trí cụ thể nào để nộp đơn ngay không. Kiểm cơ sở có thuộc hệ thống giáo dục nghề nghiệp và chương trình đã đăng ký chưa; tờ chứng chỉ tự nó không chứng minh chất lượng.
So với đọc xong đọc lại lần nữa, gấp sách tự kiểm tra một lượt hiệu quả hơn. Thêm bài kiểm tra nhỏ trong lớp thì điểm tăng ở mức vừa. Khi xếp hạng mười cách học hay dùng, tự kiểm tra nằm ở nhóm cao nhất. …
Cùng một lượng thời gian, chia ra mấy ngày thì nhớ lâu hơn học một lần. Còn một quy luật dùng được: bạn cần nhớ tới bao lâu sau thì khoảng cách ôn lại nên kéo dài tương ứng. …
Học sinh, sinh viên hay dùng nhất là gạch chân ý chính và đọc đi đọc lại, nhưng trong bảng xếp hạng mười cách học hay dùng, cả hai đều ở nhóm thấp nhất. …
Làm liền một chuỗi bài cùng loại thì lúc làm thấy trơn tru. Trộn mấy loại bài vào nhau mà luyện thì hiệu quả lâu dài tốt hơn, ở mức vừa. …
Nhiều người tin mỗi người có phong cách học riêng, ví dụ học bằng mắt, học bằng tai, dạy đúng phong cách thì mới học tốt. …
Gấp sách tự kiểm tra, lợi ích không chỉ dừng ở mấy chữ đã thuộc. Gộp 192 phép so sánh, hơn mười nghìn người lại tính, nó còn có ích với câu hỏi đổi dạng, câu hỏi ứng dụng và suy luận, ở mức vừa hơi nhỏ. …
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Từ 01/7/2026, đường lên hạng chức danh đã khép lại: viên chức xếp vào 05 bậc của vị trí việc làm, trừ đề án đã duyệt trước đó. Muốn biết mình đứng ở đâu thì đọc quyết định phê duyệt vị trí việc làm. …
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Chứng chỉ kế toán viên chỉ cấp sau khi thi đạt; bằng đại học chuyên ngành là điều kiện dự thi, không thay được kỳ thi. Có chứng chỉ vẫn phải đủ 36 tháng công tác mới được đăng ký hành nghề. …
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Mua bằng hoặc dùng bằng giả để xin việc, thi tuyển, nộp hồ sơ là "sử dụng tài liệu giả thực hiện hành vi trái pháp luật", bị xử lý hình sự chứ không chỉ bị thu hồi tờ bằng đó. …
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Chuyển từ chức danh cũ sang bậc mới không tự tăng lương: nghị định chuyển tiếp nói giữ nguyên hệ số lương đang hưởng. …
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Mức trần học phí thạc sĩ bằng 1,5 lần mức trần học phí đại học cùng ngành. Khối xã hội và nhân văn ra khoảng 28,65 triệu đồng một năm, khối kinh doanh và luật khoảng 26,85 triệu đồng; trường tự chủ được thu gấp 2 đến 2,5 lần. …
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Tiến sĩ đắt hơn thạc sĩ: trần học phí bằng 2,5 lần trần đại học cùng ngành, khoảng 47,75 triệu đồng một năm với khối xã hội và nhân văn, 87,5 triệu đồng với khối y dược. …
Gõ không dấu vẫn tìm được