Gia đình và con cái / Chương 27
Nửa đầu chương này tính theo nguy cơ tử vong của mẹ và thai nhi. Nửa sau tính theo tiền và thời gian chạy giấy tờ. Hai loại con số này không quy đổi qua lại. Chương này chỉ nói "lúc nào làm gì". Những chuyện như dinh dưỡng thai kỳ, thai giáo, vốn không có bằng chứng chắc hoặc tác dụng rất nhỏ, không viết ở đây. Trợ cấp sinh con, nghỉ thai sản và chuyện tiền nuôi con xem chương 18. Sau khi con chào đời thì chăm thế nào xem chương 20. Tình huống cấp cứu xem chương 13.
Con số của Tổ chức Y tế Thế giới: năm 2023, khoảng 260.000 phụ nữ trên thế giới chết vì mang thai và sinh con. Khoảng 75% trong số đó chết vì năm nhóm nguyên nhân: băng huyết sau sinh, nhiễm khuẩn, các bệnh tăng huyết áp thai kỳ (nhóm bệnh huyết áp tăng sau khi mang thai, gồm tiền sản giật và sản giật), biến chứng khi sinh, và phá thai không an toàn. Tổ chức Y tế Thế giới cũng nói: "Phần lớn ca tử vong mẹ có thể phòng được, vì các biện pháp y tế để phòng và xử lý biến chứng đều đã được biết rõ." Những mục có tác dụng lớn nhất trong chương này chính là chặn trước mấy nhóm vấn đề đó.
Các mục trong chương này chia theo chủ đề dưới đây, số trong ngoặc là số mục.
Những việc tự làm được trước và trong thai kỳ: định có con thì uống axit folic (mục 1), không một điếu thuốc, không một ngụm rượu (mục 4), không cần cho mèo đi (mục 17), vắc-xin cúm bất hoạt (mục 18), từ tuần 28 ngủ nằm nghiêng (mục 19).
Khám thai và sàng lọc: lập "Sổ sức khoẻ mẹ và bé" (mục 2), ba xét nghiệm HIV, giang mai, viêm gan B (mục 3), aspirin liều thấp (mục 5), sàng lọc đái tháo đường thai kỳ (mục 6).
Có chuyện thì vào viện ngay: danh sách "vào viện ngay" (mục 7), vỡ ối thì nằm xuống tại chỗ (mục 8).
Lúc sinh: muốn đẻ không đau thì cứ nói thẳng (mục 9), đừng tự đòi mổ lấy thai (mục 10).
Sau khi sinh: lần tái khám 42 ngày sau sinh (mục 16), cho con bú không phải là tránh thai (mục 20).
Tiền và giấy tờ: kiểm tra bảo hiểm thai sản (mục 11), "Giấy chứng sinh" (mục 12), lấy máu gót chân và sàng lọc thính lực (mục 13), làm bảo hiểm y tế cho con (mục 14), khai báo đăng ký khai sinh (mục 15).
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Uống axit folic 400 microgam mỗi ngày, bắt đầu ít nhất 3 tháng trước khi cố gắng có thai và uống tiếp trong thai kỳ. Đã từng sinh con bị dị tật ống thần kinh thì liều là 4 miligam, phải do bác sĩ chỉ định.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Một thai kỳ khám thai ít nhất 6 lần: 2 lần trong ba tháng đầu, 2 lần ba tháng giữa, 2 lần ba tháng cuối. Mỗi lần khám, cơ sở ghi vào sổ khám thai của bạn; cầm sổ đó khi đi sinh hoặc khi phải chuyển viện.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Xét nghiệm HIV, giang mai và viêm gan B càng sớm càng tốt, tốt nhất ở lần khám thai đầu tiên. Biết sớm thì còn thời gian điều trị và dự phòng lây cho con; sổ khám thai có sẵn ba cột để ghi ba kết quả này.
Hút thuốc khi mang thai thì khả năng con sinh non, sinh ra quá nhỏ, sứt môi hở hàm ếch đều tăng lên; nguy cơ chảy máu bất thường trong thai kỳ và lúc sinh tăng gấp đôi. …
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Tiền sản giật là tăng huyết áp xuất hiện trong thai kỳ. Từng bị tiền sản giật, có đái tháo đường, bệnh thận, bệnh tự miễn hoặc mang đa thai thì nói với bác sĩ ngay lần khám đầu. Có thuốc dự phòng, nhưng phải do bác sĩ chỉ định.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Đái tháo đường thai kỳ là tăng đường huyết xuất hiện trong lúc mang thai. Cách phát hiện là uống nước đường pha sẵn rồi lấy máu ba lần. …
Có bất kỳ dấu hiệu nào dưới đây thì vào viện ngay trong ngày, đừng ở nhà chờ qua đêm; trong một năm sau sinh cũng tính. Đau đầu không đỡ hoặc ngày càng nặng, nhìn mọi thứ bị biến dạng, sốt tới 38 ℃, tay hoặc mặt sưng nhiều. …
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Nước ối chảy ra khi chưa đau đẻ gọi là vỡ ối non. Việc phải làm ngay: nằm xuống, kê cao mông, gọi 115 hoặc nhờ người nhà đưa tới cơ sở sản khoa. Không đi lại, không tắm, không đặt gì vào âm đạo, không đợi có cơn đau mới đi.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Gây tê ngoài màng cứng là đặt một ống nhỏ ở vùng thắt lưng để thuốc tê làm dịu cơn đau. Nó giảm đau tốt hơn các cách khác, và nghiên cứu không thấy khác biệt về nguy cơ mổ lấy thai. …
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, khi tỷ lệ mổ lấy thai ở một nơi đã vượt 10% thì không có bằng chứng tử vong mẹ và trẻ sơ sinh còn giảm tiếp. Cần mổ thì nhất định phải mổ. …
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Sinh con có hai khoản khác nhau: bảo hiểm xã hội trả tiền nghỉ 6 tháng, bảo hiểm y tế trả viện phí. Bảo hiểm xã hội đòi đóng đủ 6 tháng trong 12 tháng trước sinh; thẻ của chồng không trả viện phí cho vợ.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Giấy chứng sinh do bệnh viện cấp ngay sau sinh, giấy khai sinh do ủy ban xã cấp sau đó. Muốn làm giấy khai sinh phải có giấy chứng sinh; không có tờ đó thì phải có người làm chứng hoặc giấy cam đoan.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Sàng lọc sơ sinh ở Việt Nam là khuyến khích, không bắt buộc: lấy máu gót chân tìm suy giáp, thiếu men G6PD, phenylketon niệu; đo thính lực và đo độ bão hoà oxy tìm tim bẩm sinh. Kết quả dương tính phải làm xét nghiệm khẳng định.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Trẻ dưới 6 tuổi được ngân sách nhà nước đóng bảo hiểm y tế, cha mẹ không phải nộp tiền, và bé hưởng 100% chi phí trong phạm vi được hưởng khi khám đúng nơi đăng ký. …
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Sau sinh, cha hoặc mẹ có 60 ngày để đăng ký khai sinh, làm ở ủy ban xã nơi cha hoặc mẹ cư trú, không phải về quê. Không có giấy chứng sinh vẫn làm được, nhưng phải có người làm chứng hoặc giấy cam đoan.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Sáu tuần sau sinh là mốc khám lại. Đi đúng hẹn dù thấy khoẻ: buổi khám xem vết khâu, huyết áp, thiếu máu và hỏi thẳng về tâm trạng. Buồn kéo dài, mất ngủ, sợ con thì nói ra — có bảng hỏi và cách điều trị.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Thủ phạm chính khiến người mang thai nhiễm toxoplasma là thịt chưa chín, đồ muối sống và đất bẩn, không phải con mèo. Ôm mèo không lây. Nhờ người khác dọn cát mèo hằng ngày, ăn thịt chín kỹ, làm vườn đeo găng.
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Cúm mùa ở người mang thai dễ nặng hơn người thường. Tiêm vaccine cúm bất hoạt giúp mẹ ít phải nhập viện vì cúm hơn, và con trong sáu tháng đầu ít mắc cúm hơn. Hỏi điểm tiêm loại nào ghi rõ dùng được cho người mang thai.
Sau tuần 28 mà nằm ngửa đi vào giấc ngủ thì nguy cơ con chết trong bụng khoảng gấp 2,6 lần nằm nghiêng. Bên trái và bên phải như nhau, chọn bên nào thoải mái là được. …
Phần này lấy từ bản quangpao/HowToLiveBetter.
Có thai lại được từ ba tuần sau sinh, kể cả khi đang cho bú và chưa có kinh. Muốn mang thai lại thì nên đợi ít nhất 18 tháng sau sinh; mang thai quá sát lần sinh trước làm tăng nguy cơ sinh non và con nhẹ cân. …
Gõ không dấu vẫn tìm được