Nắng nóng, chóng mặt buồn nôn, không ra mồ hôi hoặc lú lẫn: đưa ngay vào chỗ mát, cởi bớt áo, làm mát bằng nước, người lú lẫn thì không cho uống, gọi 115

Đưa ngay người bệnh vào chỗ mát, cởi bớt áo, dội nước mát lên người, đặt khăn lạnh ở cổ, nách, bẹn. Người lú lẫn thì không cho uống nước, đặt nằm nghiêng và gọi 115.

Chi phí

Không mất tiền, mất vài phút và một chậu nước mát, mấy chiếc khăn hoặc chai nước lạnh. Khó ở chỗ người bệnh hay nói mình chỉ hơi mệt, trong khi dấu hiệu nặng là da nóng, không ra mồ hôi và nói năng lộn xộn.

Lợi ích

Bệnh viện Bạch Mai xếp sốc nhiệt là tăng thân nhiệt quá mức, thường trên 40 độ, kèm tổn thương thần kinh và bí mồ hôi; bài của khoa Cấp cứu hướng dẫn cởi bỏ quần áo, lau bằng nước ấm rồi quạt, đặt gói đá ở cổ, nách, bẹn, hạ nhiệt nhanh và dừng khi thân nhiệt về 38 độ. Bệnh viện TWQĐ 108 hướng dẫn cấp cứu ngoài bệnh viện: đưa ra chỗ bóng râm, bỏ bớt quần áo bên ngoài, đặt trong phòng 20–22 độ, xối nước 25–30 độ, phủ gạc ướt 20–25 độ rồi quạt, và chỉ cho uống nước hoặc dung dịch điện giải khi người bệnh tỉnh táo, uống được. Khuyến cáo đăng trên Báo Điện tử Chính phủ cũng chỉ cho uống khi nạn nhân uống được nước, còn mức độ nặng thì gọi ngay cấp cứu 115. Người đang lú lẫn, co giật hoặc hôn mê dễ sặc nước vào đường thở, nên đặt nằm nghiêng, không đưa gì vào miệng và chuyển tới cơ sở y tế.

Ghi chú

Vì sao B: các con số 40 độ, 38 độ, 20–22 độ, 25–30 độ đều đọc được trong hướng dẫn đã công bố của hai bệnh viện tuyến cuối, nhưng đó là khuyến cáo chuyên môn chứ không phải kết quả thử nghiệm, và không có thống kê tử vong theo từng bước sơ cứu để so sánh. Ba cái bẫy hay gặp. Một: chờ xem người bệnh có ra mồ hôi không rồi mới xử trí, trong khi Bạch Mai ghi bí mồ hôi chỉ xuất hiện ở giai đoạn muộn, nên còn vã mồ hôi không loại trừ sốc nhiệt. Hai: thấy người bệnh khát thì dốc nước cho uống, trong khi cả ba hướng dẫn đều đặt điều kiện người bệnh còn tỉnh và uống được, còn người lú lẫn thì sặc vào phổi. Ba: chườm đá khắp người rồi mới gọi xe, trong khi hướng dẫn của Bệnh viện 108 nói vừa vận chuyển vừa hạ nhiệt, và việc chờ đủ đá làm mất phút đầu. Mục này không có nghĩa là phải có nước đá mới được làm mát, hay người còn tỉnh thì không cần đi viện: nó nói rằng làm mát là việc làm trước, người lú lẫn thì không cho uống, và người lú lẫn phải được đưa tới cơ sở y tế.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Không tốn tiền.

Nói đơn giản

Da nóng đỏ, nói líu nhíu, lú lẫn là sốc nhiệt. Thân nhiệt có thể lên trên 41 ℃ trong 10 đến 15 phút, ca nặng tỷ lệ tử vong rất cao. Chuyển ngay vào chỗ mát, thoáng gió, cởi bớt quần áo, dùng nước mát và khăn ướt cho hạ nhiệt, đồng thời gọi 120. Người lơ mơ thì một ngụm nước cũng đừng cho uống.

Lợi ích

Cơ quan Khí tượng Quốc gia Hoa Kỳ: sốc nhiệt là "cấp cứu y tế nghiêm trọng". Biểu hiện là thân nhiệt trên 103°F (39,4°C), lú lẫn, nói líu nhíu, da nóng và đỏ. Xử lý là gọi cấp cứu ngay, chuyển tới chỗ mát, dùng nước mát và khăn ướt cho hạ nhiệt, "không cho uống gì". Kiệt sức do nóng có biểu hiện vã nhiều mồ hôi, mệt lả, da ẩm lạnh, mạch nhanh và yếu; xử lý là chuyển tới chỗ mát, nới quần áo, uống từng ngụm nước nhỏ. Nôn, nặng lên hoặc quá 1 giờ không đỡ thì đi khám. Cục Kiểm soát Dịch bệnh tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) khuyên: chuyển ngay tới chỗ mát, thoáng gió, dùng khăn ướt lạnh cho hạ nhiệt; người còn tỉnh thì cho uống nước có muối; triệu chứng nặng thì gọi cấp cứu ngay. Cơ quan này còn nói sốc nhiệt nặng có "tỷ lệ tử vong rất cao". CDC Trung Quốc khuyên: hạ nhiệt trước, chuyển viện sau, hạ nhiệt trong "nửa giờ vàng" sau khi người bệnh mất ý thức. Có điều kiện thì người trẻ, khoẻ, không có bệnh nền có thể ngâm nước lạnh để hạ nhiệt nhanh; người già và người có bệnh nền thì xịt nước lên da, hạ nhiệt nhờ bay hơi. Hướng dẫn về bệnh do nóng cập nhật năm 2024 của Hội Y học Hoang dã (Wilderness Medical Society) nói ngâm nước lạnh là cách quan trọng nhất để chữa bệnh do nóng mức nặng, hạ nhiệt nhanh nhất. Không có nước đá thì dùng nước mát nhất trong tầm tay; không ngâm được thì xịt nước kèm quạt gió, tốc độ khoảng một nửa so với ngâm. Viện Quốc gia về An toàn và Sức khoẻ Nghề nghiệp Hoa Kỳ (NIOSH) nói khi sốc nhiệt xảy ra, thân nhiệt có thể lên tới 106°F (khoảng 41 ℃) trở lên trong 10 đến 15 phút. Trong các triệu chứng nó liệt kê có "da nóng và khô, hoặc vã rất nhiều mồ hôi". Hướng dẫn về say nắng, say nóng bản 2014 của CDC Trung Quốc liệt kê biểu hiện sốc nhiệt có "da đỏ, nóng, khô, không có mồ hôi", yêu cầu "không cho người bệnh uống nước"; người bệnh nôn thì lật nằm nghiêng, giữ đường thở thông thoáng

Mức bằng chứng

B

Ghi chú

Đừng chờ "nghỉ một lát cho đỡ", khi bị sốc nhiệt thân nhiệt có thể lên trên 41 ℃ chỉ trong hơn chục phút. Sốc nhiệt có thể không ra mồ hôi, cũng có thể vã đầy mồ hôi; NIOSH liệt kê cả hai, đừng vì người đó vẫn còn ra mồ hôi mà bỏ qua. Đừng đổ nước cho người lơ mơ uống; nôn thì cho nằm nghiêng. Chườm đá ở đâu, hai bên nói khác nhau. CDC Trung Quốc nói chườm ở cổ, nách và bẹn; Hội Y học Hoang dã nói nghiên cứu không thấy chườm ở mấy chỗ này giúp hạ nhiệt. Hội Y học Hoang dã khuyên: nếu chỉ có túi đá thì phủ kín khắp người; không đủ túi đá thì đặt ở má, lòng bàn tay và lòng bàn chân. Cả hai bên đều nói có điều kiện thì ngâm nước lạnh.

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Bệnh viện Bạch Mai, "Say nắng và bệnh lý thân nhiệt" (ThS. BS Nguyễn Hữu Quân, Khoa Cấp cứu) — bachmai.gov.vn/bai-viet/say-nang-va-benh-ly-t… ; Bệnh viện TWQĐ 108, "Cảnh báo sốc nhiệt do nắng nóng và cách phòng tránh" (Khoa Hồi sức nội và chống độc) — benhvien108.vn/canh-bao-soc-nhiet-do-nang-non… ; Báo Điện tử Chính phủ, "Cách phòng tránh và xử trí khi say nắng, đột quỵ do nóng" — baochinhphu.vn/cach-phong-tranh-va-xu-tri-khi… . Tra ngày 3/11/2026.