Động đất: nhà đủ khả năng chịu động đất thì núp tại chỗ, nhà cũ dễ sập mà cửa cách vài bước thì ra ngoài

Đang ở nhà xây theo tiêu chuẩn kháng chấn thì chui xuống gầm bàn chắc, hai tay ôm đầu che gáy, bám chân bàn cho tới khi hết rung. Ở nhà cũ, tường gạch không giằng, cửa ra sân chỉ vài bước thì chạy ra bãi trống. Không nhảy lầu, không vào thang máy, không chen xuống cầu thang lúc đang rung.

Chi phí

Không mất tiền. Việc phải làm là một buổi đi một vòng trong nhà: đếm xem từ chỗ hay ngồi ra sân là mấy bước, cái bàn nào chắc, cầu thang thoát ra đâu, và hỏi xem nhà mình xây năm nào, có bản vẽ thiết kế không.

Lợi ích

Tiêu chuẩn quốc gia về thiết kế công trình chịu động đất đặt yêu cầu không sụp đổ: kết cấu phải được thiết kế và thi công để chịu được tác động động đất thiết kế mà không bị sụp đổ cục bộ hay sụp đổ toàn phần, đồng thời giữ được tính toàn vẹn và còn một phần khả năng chịu tải sau khi động đất xảy ra. Tiêu chuẩn chia ba trường hợp theo gia tốc nền thiết kế: động đất mạnh từ 0,08g trở lên phải tính toán và cấu tạo kháng chấn; động đất yếu từ 0,04g đến dưới 0,08g chỉ cần giải pháp kháng chấn giảm nhẹ; dưới 0,04g không cần thiết kế kháng chấn. Bảng phân vùng gia tốc nền theo địa danh hành chính trong phụ lục của tiêu chuẩn ghi nội thành Hà Nội ở mức 0,0976g đến 0,1032g, tức nằm trong nhóm phải tính kháng chấn. Từ ba con số đó, việc cần xem là chỗ nào trong căn nhà mình chịu được rung mà không đổ.

Ghi chú

Vì sao B: yêu cầu không sụp đổ và ba ngưỡng gia tốc nền đọc được nguyên văn, nhưng tiêu chuẩn nói về nhà được thiết kế theo nó, không nói cách nhận biết một căn nhà cụ thể đã được thiết kế như vậy, và không có thống kê Việt Nam nào tách riêng số người chết vì chọn núp hay chọn chạy, nên mục dừng ở B. Người trong nhà thường mắc lỗi ở ba việc sau. Một: đọc chữ kiên cố theo cảm giác, thấy tường dày, nhà mới quét vôi là yên tâm, trong khi nhà cấp bốn tự xây không giằng và nhà xây trước khi tiêu chuẩn kháng chấn được áp dụng đều không có gì bảo đảm. Hai: nghe rung là lao xuống cầu thang hoặc gọi thang máy, đúng lúc cầu thang là chỗ dồn người và thang máy là chỗ kẹt, mất điện. Ba: đứng ngay ô cửa vì nghĩ khung cửa chắc nhất, trong khi gạch và tấm đan phía trên khung cửa là thứ rơi trước. Mục này không có nghĩa là nhà đủ kháng chấn thì tuyệt đối an toàn, và không có nghĩa là hễ thấy nhà cũ thì cứ chạy, kể cả khi đang ở tầng năm và không còn mấy giây.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Không tốn tiền. Xem trước nhà mình ra tới cửa mất mấy bước, đi lối nào, cái bàn nào chắc.

Nói đơn giản

Trước hết xem mình đang ở nhà kiểu gì. Toà nhà xây theo quy chuẩn kháng chấn, muốn ra ngoài phải xuống cầu thang, qua sảnh, thì nấp ngay tại chỗ: che đầu và cổ, chui xuống gầm bàn chắc, bám chặt chân bàn. Nhà cấp bốn, nhà gạch cũ, nhà tự xây không thiết kế kháng chấn, cửa chỉ cách vài bước, thì chạy ra ngoài. Dù thế nào cũng không nhảy lầu, không đi thang máy, không xuống cầu thang khi nhà đang rung lắc.

Lợi ích

Video phổ biến kiến thức "Động đất tới, nấp hay chạy?" của Cục Động đất Trung Quốc có câu nằm lòng "khi rung thì nấp ở chỗ gần nhất, rung xong thì nhanh chóng sơ tán", và giới hạn rõ "ở đây nói là trong công trình đạt yêu cầu thiết kế kháng chấn". Lý do là loại công trình này "khả năng sập toàn bộ khá nhỏ". Nguyên văn nói "cấu kiện công trình và đồ trang trí rơi xuống" "mới là mối đe doạ lớn nhất tới tính mạng". Còn "chạy loạn không có gì bảo vệ khi đang rung" thì "lại dễ bị trần nhà, đèn chùm (quạt trần) và các vật rơi xuống đập trúng". Cách nấp là "dùng tay hoặc vật mềm khác che chắn đầu và cổ" "và bám chặt chân bàn"; không có bàn thì "nhanh chóng áp sát tường chịu lực mà ngồi xổm" "tránh tường ngoài, cửa sổ, ban công". "Nếu đang ở ngoài trời" thì "phải lập tức sơ tán tới chỗ trống trải để tránh động đất". Nhìn ngược lại, trận động đất Armenia năm 1988 là các toà nhà panel lắp ghép kiểu Liên Xô sập hàng loạt. Nghiên cứu bệnh – chứng về trận đó viết: "rời khỏi toà nhà sau cú rung đầu tiên là hành vi có tính bảo vệ". Người ở lại trong nhà có khả năng bị thương gấp 4,40 lần người chạy ra (tỷ số chênh OR = 4,40), khoảng tin cậy 95% từ 2,24 đến 8,71. Khả năng bị thương khi ở trong công trình gấp 12,20 lần khi ở ngoài trời (từ 3,62 đến 63,79). Ở toà nhà từ 5 tầng trở lên gấp 3,65 lần ở nhà thấp hơn (từ 2,12 đến 6,33). Tài liệu phổ biến kiến thức động đất của Bộ Quản lý Ứng phó Khẩn cấp (Trung Quốc) ghi rõ: "người sống trong nhà gạch cũ kết cấu gạch – bê tông nên chủ động tìm cơ hội hơn, nhanh chóng sơ tán". Người ở nhà một tầng, "nếu đang ở cạnh cửa ra vào, cạnh cửa sổ, và bên ngoài không có công trình nguy hiểm khác, có thể chạy ngay ra khoảng sân trống". Khi động đất "tuyệt đối không được đi thang máy"; ở tầng một, tầng hai "cũng đừng chọn nhảy lầu để thoát", ở nhà cao tầng thì "chú ý đừng xuống tầng". Ra ngoài trời rồi thì tránh các toà nhà có tường kính, cầu vượt, cột điện, đèn đường và biển quảng cáo

Mức bằng chứng

B

Ghi chú

Còn tranh cãi; hai kết luận nhắm vào hai loại nhà khác nhau. Chính Cục Động đất Trung Quốc cũng viết tiền đề của việc "nấp" là "trong công trình đạt yêu cầu thiết kế kháng chấn". Cục còn yêu cầu "tuỳ nơi mà làm", "tuỳ người mà làm", tức là xét cùng lúc nhà có kháng chấn không, bạn đang đứng ở chỗ nào, bản thân có chạy được không. Lô nhà ở Armenia sập nguyên toà, muốn nấp cũng không có chỗ nấp, chạy ra mới có lợi. FEMA Hoa Kỳ khuyên với nhà ở nước họ là "nằm xuống tại chỗ, che đầu cổ, bám chặt, đừng chạy ra ngoài"; ở đó thương tích chủ yếu do vật rơi và do vừa di chuyển vừa ngã khi đang rung. Nghiên cứu Northridge còn gợi ý rằng với tay đỡ đồ, vịn vào thứ "trông có vẻ chắc" sẽ làm thương tích nặng hơn. Vì vậy chỉ hỏi "chạy hay không" thì vô ích; phải xét "toà nhà này có sập không, trong vài giây bạn có ra tới chỗ trống được không". Nhà nhiều tầng đạt yêu cầu thiết kế kháng chấn, muốn ra phải xuống cầu thang hoặc qua sảnh, thì nấp ngay tại chỗ. Lấy mốc nhà xây theo quy chuẩn từ năm 2001 trở đi là cách chia sơ bộ của tác giả; nguyên văn chính thức chỉ nói "đạt yêu cầu thiết kế kháng chấn". Nhà cấp bốn, nhà gạch cũ, nhà tự xây không thiết kế kháng chấn, cửa chỉ cách vài bước, thì chạy ra. Nghiên cứu ở Armenia chỉ so người bị thương với người không bị thương trong số người sống sót, không tính người tử nạn, cũng không nói rõ đã loại trừ ảnh hưởng của tầng cao thấp hay chưa. Người chạy ra được vốn có thể là người ở tầng thấp, nên con số cần xem với chiết khấu. Dù thế nào cũng không nhảy lầu, không đi thang máy, không xuống cầu thang khi đang rung lắc. Ra ngoài trời thì tránh xa nhà cao, cầu vượt, cột điện, tường kính và biển quảng cáo.

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. TCVN 9386:2012 Thiết kế công trình chịu động đất, mục 2.1 yêu cầu không sụp đổ, mục 3.1.3 phân ba trường hợp động đất mạnh, yếu, rất yếu; phụ lục G bản đồ phân vùng gia tốc nền và phụ lục H bảng gia tốc nền theo địa danh hành chính (Hà Nội: Ba Đình 0,0976g, Cầu Giấy 0,1032g), bản toàn văn 230 trang — mtu.edu.vn/Resources/Docs/Khoa%20-%20Bo%20mon… . Tra ngày 3/11/2026.