Đã chẩn đoán loãng xương, hoặc chỉ ngã nhẹ đã gãy xương: xin bác sĩ kê thuốc chống loãng xương và dùng đều, đừng lấy canxi thay thuốc

Đã loãng xương hoặc đã gãy vì ngã nhẹ, thuốc giúp giảm khoảng một nửa gãy cổ xương đùi và hơn một nửa gãy đốt sống có triệu chứng. Người đã mổ vì gãy cổ xương đùi mà truyền thuốc trong 90 ngày đầu thì 2 năm sau ít gãy lại 35%, ít tử vong 28%. Canxi và vitamin D chỉ là nền, không thay được thuốc.

Chi phí

Thuốc kê đơn, dùng liên tục vài năm. Alendronat 70 mg uống 1 viên mỗi tuần, khoảng 35.000 đồng một viên (140.000 đồng một vỉ 4 viên, đủ một tháng). Loại truyền tĩnh mạch 1 lần mỗi năm (acid zoledronic 5 mg/100 ml) đắt hơn nhiều, khoảng 6.700.000 đến 7.200.000 đồng một chai. Lúc đầu khám lại hằng năm để đo mật độ xương, ổn định rồi 1 đến 2 năm một lần. Cái khó là uống đều dù không thấy gì.

Lợi ích

Tổng quan Cochrane cập nhật năm 2025 về alendronat ở phụ nữ sau mãn kinh đã có loãng xương hoặc đã gãy xương: nhóm dùng thuốc giảm khoảng 51% gãy cổ xương đùi (RR 0,49; khoảng tin cậy 95%: 0,25 đến 0,96) và khoảng 55% gãy đốt sống có triệu chứng (RR 0,45; 0,28 đến 0,73). Thử nghiệm HORIZON với 2.127 người vừa mổ vì gãy cổ xương đùi, tuổi trung bình 74,5, được truyền acid zoledronic trong vòng 90 ngày sau mổ và theo dõi trung vị 1,9 năm: gãy xương mới giảm từ 13,9% xuống 8,6% (khoảng 35%), tử vong giảm từ 13,3% xuống 9,6% (khoảng 28%). Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh cơ xương khớp của Bộ Y tế (Quyết định 361/QĐ-BYT ngày 25/01/2014) tách rõ hai việc: canxi và vitamin D là để phòng ngừa — với người dùng corticoid trên 1 tháng thì "cần bổ sung calci, vitamin D để phòng ngừa loãng xương" — còn "khi đã có loãng xương" thì phải chọn thuốc điều trị, thường là bisphosphonat. Với acid zoledronic, hướng dẫn ghi liều một lần truyền mỗi năm, kết hợp nền 800 UI vitamin D và 800 đến 1.200 mg calci mỗi ngày.

Ghi chú

Đây là mục có tranh luận, và điều quan trọng nhất là: nhóm thuốc này không chứng minh được là làm giảm tử vong. Phân tích gộp 38 thử nghiệm của Cummings cho RR 0,98 (0,91 đến 1,05); riêng acid zoledronic cũng không có ý nghĩa (RR 0,88; 0,68 đến 1,13) — dù thử nghiệm HORIZON riêng lẻ cho thấy giảm tử vong. Tác giả kết luận các thuốc này nên được dùng để giảm gãy xương, không phải để kéo dài tuổi thọ. Độ chắc chắn của các con số Cochrane được đánh giá từ thấp đến trung bình. Ở người chưa gãy xương và nguy cơ thấp, alendronat chưa cho thấy rõ tác dụng với gãy cổ xương đùi (RR 0,76; 0,43 đến 1,32). Tác dụng phụ hiếm như hoại tử xương hàm và gãy xương đùi không điển hình không thể thấy hết trong vài năm thử nghiệm, nên phải khám lại đúng hẹn và không tự tăng, tự ngừng thuốc. Uống alendronat phải uống với nước lọc, lúc bụng đói, và ngồi hoặc đứng thẳng ít nhất 30 phút sau khi uống, không nằm — nếu không sẽ hại thực quản; không uống cùng sữa, canxi hoặc thuốc kháng acid. Canxi và vitamin D là phần nền của điều trị nhưng không thay thế được thuốc chống loãng xương, và không có tác dụng giảm gãy xương ở mức như thuốc — hướng dẫn của Bộ Y tế (QĐ 361/QĐ-BYT) cũng tách đúng như vậy: bổ sung canxi và vitamin D là để phòng ngừa, còn khi đã có loãng xương thì phải dùng thuốc. Ở Việt Nam, Bộ Y tế đã từng cảnh báo thuốc Aclasta (acid zoledronic) nghi bị làm giả lưu hành trên thị trường, nên chỉ mua và truyền tại cơ sở y tế, đối chiếu số đăng ký trên cổng tra cứu thuốc của Cục Quản lý Dược. Cách phát hiện loãng xương ở mục 39; giảm số lần ngã ở mục 13. Liệu pháp hormone sau mãn kinh cũng giảm gãy xương nhưng thường chỉ cân nhắc khi không dùng được thuốc khác, và nếu dùng để trị bốc hoả thì phải bàn với bác sĩ về lợi ích và nguy cơ.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Cần kê đơn, dùng liền mấy năm. Loại hay dùng có thuốc uống mỗi tuần một lần, cũng có thuốc truyền mỗi năm một lần. Lúc mới dùng thuốc mỗi năm đo lại mật độ xương, ổn định rồi thì 1 đến 2 năm đo một lần. Cái khó là không thấy gì khác lạ vẫn phải dùng đều.

Nói đơn giản

Phụ nữ sau mãn kinh đã chẩn đoán loãng xương hoặc từng gãy xương, uống alendronate thì gãy vùng háng giảm khoảng một nửa. Gãy cột sống có triệu chứng giảm hơn một nửa. Người già mổ gãy vùng háng xong bắt đầu truyền thuốc mỗi năm một lần thì trong hai năm, gãy xương lần nữa giảm khoảng ba mươi lăm phần trăm. Chỉ bổ sung canxi thì không thay được các thuốc này.

Lợi ích

Gãy xương do giòn xương là gãy xương khi chỉ bị chấn thương nhẹ hoặc trong sinh hoạt hằng ngày. Hướng dẫn năm 2017 của Hội Y học Trung Hoa xác định ba nhóm cần dùng thuốc. Một là người từng gãy xương do giòn xương ở cột sống hoặc vùng háng. Hai là người có chỉ số T mật độ xương từ -2,5 trở xuống, dù đã từng gãy xương hay chưa. Ba là người có khối lượng xương thấp, lại từng gãy xương do giòn xương ở cổ tay, cánh tay trên hoặc xương chậu, hoặc tính ra có nguy cơ gãy xương cao. Hướng dẫn còn ghi rõ: "hiện chưa có đủ bằng chứng cho thấy chỉ bổ sung canxi có thể thay thế điều trị bằng các thuốc chống loãng xương khác". Năm 2025, Cochrane cập nhật tổng quan về alendronate. Ở phụ nữ sau mãn kinh đã loãng xương hoặc đã gãy xương, nhóm dùng thuốc ít gãy vùng háng hơn khoảng 51%. Số gốc RR = 0,49, khoảng tin cậy 95% từ 0,25 đến 0,96. Gãy cột sống có triệu chứng ít hơn khoảng 55% (RR = 0,45, khoảng tin cậy 95% từ 0,28 đến 0,73). Thử nghiệm HORIZON nhận 2.127 người đã mổ gãy vùng háng, tuổi trung bình 74,5. Trong vòng 90 ngày sau mổ bắt đầu truyền acid zoledronic mỗi năm một lần, trung vị theo dõi 1,9 năm. Gãy xương mới giảm từ 13,9% xuống 8,6%, ít hơn khoảng 35%. Tử vong giảm từ 13,3% xuống 9,6%, ít hơn khoảng 28%. Hướng dẫn viết: trong một năm sau gãy vùng háng, khoảng 20% người chết vì các biến chứng khác nhau. Trong điều tra toàn quốc năm 2017–2018, phụ nữ đã chẩn đoán loãng xương hoặc từng gãy xương chỉ có 1,4% đang dùng thuốc, nam giới chỉ 0,3% (Trung Quốc)

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Còn tranh cãi: một phân tích gộp 38 thử nghiệm không thấy nhóm thuốc này làm giảm tử vong chung (RR = 0,98, khoảng tin cậy 95% từ 0,91 đến 1,05). Riêng acid zoledronic cũng không có ý nghĩa thống kê (RR = 0,88, khoảng tin cậy 95% từ 0,68 đến 1,13). Kết luận của tác giả là nhóm thuốc này chỉ nên dùng để bớt gãy xương. Độ tin cậy của mấy con số Cochrane kia cũng chỉ được đánh giá từ thấp đến trung bình. Ở phụ nữ chưa gãy xương, nguy cơ gãy xương thấp, alendronate không thấy tác dụng rõ với gãy vùng háng (RR = 0,76, khoảng tin cậy 95% từ 0,43 đến 1,32). Các tác dụng phụ hiếm như hoại tử xương hàm, gãy xương đùi không điển hình thì thử nghiệm kéo dài vài năm không thấy hết, nên phải tái khám đúng hẹn, không tự ý thêm thuốc hay ngừng thuốc. Có người hợp tiêm truyền, có người hợp uống; chọn loại nào do bác sĩ quyết. Cách phát hiện loãng xương xem chương 1 mục 39 (đo mật độ xương). Liệu pháp hormone mãn kinh cũng giảm được gãy xương, nhưng thường chỉ cân nhắc khi không hợp các thuốc khác. Dùng hormone vì bốc hoả, đổ mồ hôi đêm, xem chương 2 mục 43 (bốc hoả quanh tuổi mãn kinh thì đi đánh giá liệu pháp hormone). Người được lợi chủ yếu là chính bạn, và cả bố mẹ bạn.

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 4

1. Wells GA, Hsieh SC, Peterson J và cộng sự (2025). Alendronate for the primary and secondary prevention of osteoporotic fractures in postmenopausal women. Cochrane Database of Systematic Reviews: RR 0,49 (0,25-0,96) cho gãy cổ xương đùi; RR 0,45 (0,28-0,73) cho gãy đốt sống có triệu chứng. doi.org/10.1002/14651858.CD001155.pub3
2. Lyles KW, Colón-Emeric CS, Magaziner JS và cộng sự (2007). Zoledronic acid and clinical fractures and mortality after hip fracture (HORIZON). New England Journal of Medicine 357:1799-1809. doi.org/10.1056/NEJMoa074941
3. Cummings SR, Lui LY, Eastell R, Allen IE (2019). Association Between Drug Treatments for Patients With Osteoporosis and Overall Mortality Rates: A Meta-analysis. JAMA Internal Medicine 179(11):1491-1500: RR 0,98 (0,91-1,05) cho tử vong do mọi nguyên nhân; riêng acid zoledronic RR 0,88 (0,68-1,13). doi.org/10.1001/jamainternmed.2019.2779
4. Quyết định 361/QĐ-BYT ngày 25/01/2014 của Bộ Y tế ban hành Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh cơ xương khớp (đã mở toàn văn bản PDF trên kcb.vn, đọc trực tiếp câu "Khi sử dụng cortisteroid bất cứ liều nào trên 01 tháng, cần bổ xung calci, vitamin D để phòng ngừa loãng xương. Nếu bệnh nhân có nguy cơ loãng xương cao có thể sử dụng bisphosphonates. Khi đã có loãng xương… lựa chọn các thuốc phù hợp (thường là bisphosphonat)" và liều nền 800 UI vitamin D + 800-1200 mg calci khi truyền acid zoledronic). kcb.vn/upload/2005611/20210723/HD%C4%90T-C%C6…