Nam quan hệ tình dục đồng giới có hành vi nguy cơ: đến cơ sở điều trị HIV hỏi về thuốc dự phòng trước phơi nhiễm, uống đều giảm khoảng 70% nguy cơ

Người chưa nhiễm HIV uống thuốc kháng vi rút trước khi có nguy cơ giảm khoảng 70%, nhưng chỉ khi uống đều. Nhóm uống dưới 40% số ngày gần như không được bảo vệ. Thử nghiệm iPrEx giảm 44%, còn PROUD và IPERGAY giảm 86%. Ở Việt Nam đây là thuốc kê đơn, phải khám trước.

Chi phí

Đây là thuốc kê đơn. Nếu không thuộc diện được cấp miễn phí thì tự trả khoảng 1.500.000 đồng cho 30 viên (một tháng). Trước khi kê đơn phải xét nghiệm HIV, chức năng thận và viêm gan B; sau đó 3 tháng khám lại một lần. Cái khó là uống đều mỗi ngày.

Lợi ích

Thuốc là viên phối hợp emtricitabin và tenofovir. Thử nghiệm iPrEx cho 2.499 nam quan hệ đồng giới và phụ nữ chuyển giới uống hằng ngày hoặc dùng giả dược: nhóm uống thuốc giảm 44% số ca nhiễm (khoảng tin cậy 95%: 15 đến 63), và ở người đo được nồng độ thuốc trong máu thì hiệu quả cao hơn nhiều. Thử nghiệm PROUD của Anh với 544 nam quan hệ đồng giới: nhóm dùng ngay giảm 86% so với nhóm hoãn một năm (khoảng tin cậy 90%: 64 đến 96). Thử nghiệm IPERGAY của Pháp dùng thuốc theo từng lần quan hệ (trước và sau) giảm 86% (khoảng tin cậy 95%: 40 đến 98). Phân tích gộp của Fonner và cộng sự: chung cho tất cả các thử nghiệm là RR 0,49 (0,33 đến 0,73), tức giảm khoảng 51%; riêng các thử nghiệm có trên 70% người dùng đều đặn thì RR 0,30 (0,21 đến 0,45), giảm khoảng 70%; các thử nghiệm có dưới 40% người dùng đều đặn thì RR 0,95, gần như không có tác dụng.

Ghi chú

Người tham gia các thử nghiệm trên chủ yếu là nam quan hệ tình dục đồng giới, nên đây là nhóm nên đi hỏi trước; người có hành vi nguy cơ khác vẫn nên hỏi bác sĩ xem có phù hợp không. Trước khi dùng bắt buộc phải xác nhận là chưa nhiễm HIV: người đã nhiễm mà uống thuốc này sẽ làm vi rút kháng thuốc, và kết quả que thử tự mua không được dùng làm căn cứ. Người có viêm gan B phải khám trước, vì dừng thuốc có thể làm viêm gan bùng lên. Tổ chức Y tế Thế giới chỉ khuyến cáo cách uống theo từng lần quan hệ cho nam quan hệ đồng giới, phù hợp với người trung bình ít hơn 2 lần mỗi tuần: uống 2 viên trong khoảng 2 đến 24 giờ trước khi quan hệ, sau đó 1 viên sau 24 giờ và 1 viên sau 48 giờ; phụ nữ và người có viêm gan B chỉ dùng cách uống hằng ngày. Trong thử nghiệm uống theo lần, nhóm dùng thuốc có tác dụng phụ tiêu hoá và thận nhiều hơn nhóm giả dược, nên khám lại định kỳ 3 tháng là bắt buộc, không phải thủ tục. Ở Việt Nam, PrEP được triển khai từ năm 2017, trước hết ở TP.HCM, qua các phòng khám HIV/AIDS, trung tâm y tế dự phòng tỉnh và một số phòng khám cộng đồng; nguồn thuốc miễn phí phụ thuộc tài trợ nên có giai đoạn đã tạm dừng ở một số nơi (xem mục 30). Hãy gọi trung tâm y tế dự phòng tỉnh hoặc đường dây của các tổ chức cộng đồng để hỏi nơi nào còn cấp trước khi đi. Thuốc này không phòng giang mai, lậu và các bệnh lây qua đường tình dục khác, nên vẫn phải dùng bao cao su. Nếu đã có hành vi nguy cơ trong vòng 72 giờ thì không phải PrEP mà là dự phòng sau phơi nhiễm (PEP), uống càng sớm càng tốt và muộn nhất trong 72 giờ. Về bảo hiểm y tế: đến 1/11/2026 chưa có cơ chế BHYT chi trả đại trà cho PrEP; WHO Việt Nam ngày 29/9/2026 vẫn đang mời đơn vị đánh giá chi phí – hiệu quả và tác động ngân sách để xây dựng chính sách chi trả. Không có nghĩa là luôn phải tự trả: PrEP vẫn có thể nhận từ các chương trình tài trợ hoặc cơ sở cung cấp miễn phí. who.int/westernpacific/articles/item/vn016---…

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Đây là thuốc kê đơn, phần lớn nơi phải tự trả tiền, giá từ vài trăm đến vài nghìn nhân dân tệ. Trước khi kê phải xét nghiệm HIV, chức năng thận và viêm gan B. Sau đó cứ 3 tháng tái khám một lần. Cái khó là ngày nào cũng uống đúng giờ.

Nói đơn giản

Người chưa nhiễm uống trước một loại thuốc kháng virus, gọi là dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP). Người uống đúng giờ có nguy cơ nhiễm giảm khoảng bảy phần mười. Người uống lúc có lúc không thì gần như không có tác dụng. Đây là thuốc kê đơn, phải khám ở bệnh viện trước rồi mới kê, sau đó tái khám định kỳ.

Lợi ích

Thuốc này là viên phối hợp emtricitabine và tenofovir. Thử nghiệm iPrEx cho 2.499 nam quan hệ tình dục với nam và phụ nữ chuyển giới uống thuốc hằng ngày hoặc uống giả dược. Nhóm uống thuốc nhiễm ít hơn 44% (khoảng tin cậy 95% từ 15 đến 63). Người có thuốc đo được trong máu thì tác dụng bảo vệ mạnh hơn nhiều. Thử nghiệm PROUD ở Anh có 544 nam quan hệ tình dục với nam. Nhóm uống thuốc ngay nhiễm ít hơn nhóm hoãn một năm 86% (khoảng tin cậy 90% từ 64 đến 96). Thử nghiệm IPERGAY ở Pháp uống thuốc theo nhu cầu, trước và sau khi quan hệ, nhiễm ít hơn 86% (khoảng tin cậy 95% từ 40 đến 98). Một phân tích gộp mà Tổ chức Y tế Thế giới sử dụng đã tính chung các thử nghiệm. Tổng thể RR = 0,49 (từ 0,33 đến 0,73, thấp hơn khoảng 51%). Ở các thử nghiệm có tỷ lệ uống thuốc trên bảy phần mười, RR = 0,30 (từ 0,21 đến 0,45, thấp hơn khoảng 70%). Ở các thử nghiệm có tỷ lệ uống thuốc dưới bốn phần mười, RR = 0,95, gần như không có tác dụng. Tháng 8/2020, Cục Quản lý Dược phẩm Quốc gia (Trung Quốc) phê duyệt thuốc này cho dự phòng trước phơi nhiễm. Người lớn và thanh thiếu niên nặng ít nhất 35 kg được dùng (nhiều nước / Trung Quốc)

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Người tham gia thử nghiệm chủ yếu là nam quan hệ tình dục với nam, nên nhóm này nên đi hỏi nhất. Những người khác có hành vi tình dục nguy cơ cao cũng có thể hỏi bác sĩ xem có phù hợp không. Trước khi kê thuốc phải xác nhận chưa nhiễm; người đã nhiễm mà uống sẽ làm virus kháng thuốc, kết quả que tự xét nghiệm không dùng làm căn cứ được. Người có viêm gan B ngừng thuốc có thể làm viêm gan bùng phát, nên phải xét nghiệm trước khi kê. Tổ chức Y tế Thế giới chỉ khuyến nghị uống theo nhu cầu cho nam quan hệ tình dục với nam, phù hợp với người trung bình quan hệ dưới 2 lần mỗi tuần. Cách uống là 2 đến 24 giờ trước khi quan hệ uống 2 viên, sau đó ở mốc 24 giờ và 48 giờ mỗi mốc uống 1 viên. Phụ nữ và người có viêm gan B chỉ được uống hằng ngày. Trong các thử nghiệm uống theo nhu cầu, nhóm uống thuốc có tác dụng phụ ở dạ dày ruột và thận nhiều hơn nhóm giả dược, nên không được bỏ tái khám. Trong nước (Trung Quốc) từ năm 2019 thí điểm ở nhóm nam quan hệ tình dục với nam, quy hoạch năm 2024 ghi là "triển khai theo quy chuẩn". Không tìm thấy chính sách miễn phí toàn quốc. Đến khoa truyền nhiễm của bệnh viện điều trị HIV tại địa phương hoặc phòng khám bệnh lây truyền qua đường tình dục và HIV để kê, trước đó gọi trung tâm kiểm soát bệnh tật địa phương hỏi nơi nào kê được. Thuốc này không phòng giang mai, lậu và các bệnh lây qua đường tình dục khác, vẫn phải dùng bao cao su, xem chương 1 mục 30 (quan hệ tình dục thì dùng bao cao su suốt từ đầu đến cuối). Đã có hành vi nguy cơ cao rồi thì cách cứu vãn xem chương 13 mục 38 (lấy thuốc dự phòng trong vòng 72 giờ). Người được lợi chủ yếu là chính bạn, đồng thời bảo vệ cả bạn tình.

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 6

1. Grant RM, Lama JR, Anderson PL và cộng sự (2010). Preexposure chemoprophylaxis for HIV prevention in men who have sex with men (iPrEx). New England Journal of Medicine 363(27):2587-2599. doi.org/10.1056/NEJMoa1011205
2. McCormack S, Dunn DT, Desai M và cộng sự (2016). Pre-exposure prophylaxis to prevent the acquisition of HIV-1 infection (PROUD). The Lancet 387(10013):53-60. doi.org/10.1016/S0140-6736(15)00056-2
3. Molina JM, Capitant C, Spire B và cộng sự (2015). On-demand preexposure prophylaxis in men at high risk for HIV-1 infection (IPERGAY). New England Journal of Medicine 373(23):2237-2246. doi.org/10.1056/NEJMoa1506273
4. Fonner VA, Dalglish SL, Kennedy CE và cộng sự (2016). Effectiveness and safety of oral HIV preexposure prophylaxis for all populations. AIDS 30(12):1973-1983. doi.org/10.1097/QAD.0000000000001145
5. Tổ chức Y tế Thế giới (2019). What's the 2+1+1? Event-driven oral pre-exposure prophylaxis to prevent HIV for men who have sex with men. who.int/publications/i/item/what-s-the-2-1-1-…
6. Quyết định 5968/QĐ-BYT năm 2021 của Bộ Y tế về Hướng dẫn điều trị và chăm sóc HIV/AIDS (có nội dung dự phòng trước phơi nhiễm).