Người lớn nên xét nghiệm viêm gan C một lần; dương tính thì làm tiếp xét nghiệm vi rút, còn vi rút thì uống thuốc 8 đến 12 tuần, phần lớn khỏi

Viêm gan C thường không có triệu chứng trong nhiều chục năm. Xét nghiệm kháng thể trước; dương tính thì làm xét nghiệm vi rút, còn vi rút thì uống thuốc 8 đến 12 tuần, trên 95% sạch vi rút. Người sạch vi rút có nguy cơ tử vong thấp hơn khoảng 60%, ung thư gan thấp hơn khoảng 71%.

Chi phí

Xét nghiệm kháng thể viêm gan C khoảng 100.000 đến 215.000 đồng (Medlatec 213.000 đồng cho HCV Ab miễn dịch tự động); nếu dương tính thì làm xét nghiệm ARN của vi rút (HCV ARN), khoảng 700.000 đồng (Medlatec niêm yết 699.000 đồng). Thuốc kháng vi rút tác dụng trực tiếp uống 8 đến 12 tuần; một số phác đồ được quỹ bảo hiểm y tế thanh toán 50%, phần còn lại tuỳ loại thuốc. Cái khó là không có triệu chứng nên không nghĩ đến việc đi xét nghiệm.

Lợi ích

Viêm gan C lây qua đường máu và chưa có vắc xin. Tổ chức Y tế Thế giới nêu viêm gan C mạn thường không có triệu chứng trong nhiều chục năm, đến khi có triệu chứng thì gan đã tổn thương nặng; kháng thể dương tính chỉ nghĩa là đã từng nhiễm, phải làm xét nghiệm vi rút mới biết còn nhiễm hay không; khoảng 30% người nhiễm tự hết trong vòng 6 tháng; thuốc kháng vi rút tác dụng trực tiếp uống 8 đến 12 tuần có thể chữa khỏi cho gần như tất cả người bệnh. Tổng quan bằng chứng cho Lực lượng Đặc nhiệm Dịch vụ Dự phòng Hoa Kỳ gộp 49 nghiên cứu điều trị: tỷ lệ khỏi ở mọi kiểu gen đều trên 95% (khỏi nghĩa là 12 tuần sau khi ngừng thuốc không còn phát hiện vi rút trong máu); tác dụng phụ nghiêm trọng 1,9%, phải ngừng thuốc vì tác dụng phụ 0,4%. Cùng tổng quan đó, gộp các nghiên cứu theo dõi (không có nhóm đối chứng): người khỏi bệnh có tử vong do mọi nguyên nhân thấp hơn khoảng 60% (HR 0,40; 0,28 đến 0,56; 13 nghiên cứu) và ung thư gan thấp hơn khoảng 71% (HR 0,29; 0,23 đến 0,38; 20 nghiên cứu). Nghiên cứu đoàn hệ ở Pháp theo dõi 9.895 người viêm gan C mạn, trung vị 33,4 tháng: sau khi hiệu chỉnh tuổi, mức xơ gan và rượu, nhóm được điều trị có tử vong thấp hơn khoảng 52% (HR 0,48; 0,33 đến 0,70) và ung thư gan thấp hơn khoảng 34% (HR 0,66; 0,46 đến 0,93). Ở 15.059 cựu binh Mỹ bị viêm gan C đã có bệnh gan giai đoạn cuối, theo dõi trung bình 1,6 năm: nhóm khỏi bệnh có 2,6 ca tử vong trên 100 người-năm, nhóm không khỏi là 12,3; sau hiệu chỉnh, nguy cơ tử vong thấp hơn khoảng 74% (HR 0,26; 0,22 đến 0,31). Lực lượng Đặc nhiệm Dịch vụ Dự phòng Hoa Kỳ khuyến cáo xét nghiệm cho mọi người từ 18 đến 79 tuổi (hạng B), phần lớn chỉ cần xét nghiệm một lần trong đời. Ở Việt Nam, Bộ Y tế ban hành Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh viêm gan vi rút C kèm Quyết định 2855/QĐ-BYT ngày 25/9/2024; ước tính cả nước có khoảng 1 triệu người nhiễm vi rút viêm gan C.

Ghi chú

Đây là mục có tranh luận, và con số hay được trích dẫn cần đọc kèm điều kiện: tổng quan Cochrane năm 2017 chỉ nhận thử nghiệm ngẫu nhiên, tìm được 138 thử nghiệm phần lớn ngắn hạn, và kết luận rằng "khỏi" chỉ là không còn vi rút trong máu, còn quan hệ giữa khỏi bệnh và giảm tử vong thì chưa được thử nghiệm ngẫu nhiên chứng minh. Các con số giảm tử vong và giảm ung thư gan ở trên đều từ nghiên cứu theo dõi, không phải thử nghiệm; và cũng không có nghiên cứu nào so trực tiếp người được xét nghiệm với người không được xét nghiệm. Ở Việt Nam, người nên xét nghiệm trước hết là người có nguy cơ: từng truyền máu hoặc chế phẩm máu trước năm 1993, từng tiêm chích ma tuý, chạy thận nhân tạo, xăm mình hoặc xỏ khuyên ở cơ sở không đảm bảo, dùng chung bơm kim tiêm hoặc dao cạo, và người sắp mổ, nội soi hoặc điều trị HIV. Xét nghiệm kháng thể dương tính không có nghĩa là đang bệnh: khoảng 30% người nhiễm tự hết; phải làm HCV ARN. Đã khỏi bệnh thì kháng thể vẫn dương tính suốt đời, nên lần sau chỉ cần làm ARN. Khỏi rồi vẫn có thể bị nhiễm lại, nên người còn dùng chung bơm kim tiêm cần xét nghiệm ARN ít nhất mỗi năm một lần. Phụ nữ mang thai phát hiện bệnh thì điều trị sau khi sinh và sau khi ngừng cho con bú; trong thời gian điều trị phải tránh thai. Người đã xơ gan thì dù đã điều trị khỏi viêm gan C vẫn phải siêu âm và xét nghiệm tầm soát ung thư gan định kỳ, vì nguy cơ ung thư gan vẫn còn. Bia rượu làm bệnh gan nặng nhanh hơn, nên người viêm gan C nên bỏ rượu. Xét nghiệm viêm gan B là bộ chỉ số khác, xem mục 14; xét nghiệm HIV ở mục 31.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Lấy một ống máu xét nghiệm kháng thể viêm gan C, tự trả thường vài chục nhân dân tệ, giá mỗi nơi một khác. Kháng thể dương tính thì lấy máu lần nữa xét nghiệm axit nucleic, xem virus còn hay không. Đã chẩn đoán thì đến bệnh viện được chỉ định điều trị viêm gan C ở địa phương để kê thuốc; phần lớn phác đồ mỗi ngày uống 1 viên, uống 8 đến 12 tuần, tiền thuốc được bảo hiểm y tế (Trung Quốc) chi trả. Cái khó là khi không có triệu chứng thì chẳng nhớ ra đi xét nghiệm.

Nói đơn giản

Nhiễm viêm gan C có thể vài chục năm không có triệu chứng; xét nghiệm kháng thể một lần, dương tính thì xét nghiệm tiếp axit nucleic là biết. Đã chẩn đoán thì uống thuốc 8 đến 12 tuần, trên 95% sạch được virus. Người đã sạch virus về sau có nguy cơ tử vong thấp hơn khoảng sáu phần mười, ung thư gan thấp hơn khoảng bảy phần mười. Năm 2019 nhóm thuốc này được đưa vào bảo hiểm y tế (Trung Quốc), giá giảm trung bình trên 85%.

Lợi ích

Viêm gan C lây qua đường máu, không có vắc-xin. Tổ chức Y tế Thế giới nói viêm gan C mạn tính thường nhiều chục năm không có triệu chứng; tới lúc có triệu chứng thì gan đã tổn thương nặng. Kháng thể dương tính chỉ cho biết từng nhiễm, phải xét nghiệm axit nucleic mới biết virus còn hay không. Khoảng 30% người nhiễm không cần chữa, tự sạch virus trong vòng 6 tháng. Tổ chức Y tế Thế giới nói thuốc kháng virus tác dụng trực tiếp đường uống, uống 8 đến 12 tuần, gần như mọi bệnh nhân đều chữa khỏi được. Tổng quan bằng chứng làm cho Nhóm Đặc nhiệm Dịch vụ Dự phòng Hoa Kỳ gộp 49 nghiên cứu điều trị, tỷ lệ khỏi ở mọi kiểu gen đều trên 95%. Khỏi nghĩa là ngừng thuốc 12 tuần rồi mà trong máu không tìm thấy virus. Tác dụng phụ nghiêm trọng 1,9%, ngừng thuốc vì tác dụng phụ 0,4%. Cũng tổng quan đó gộp các nghiên cứu theo dõi, không có nhóm đối chứng phân nhóm. Người khỏi so với người không khỏi có tỷ lệ tử vong chung thấp hơn khoảng 60% (HR = 0,40, khoảng tin cậy 95% từ 0,28 đến 0,56, 13 nghiên cứu). Ung thư gan thấp hơn khoảng 71% (HR = 0,29, khoảng tin cậy 95% từ 0,23 đến 0,38, 20 nghiên cứu). Pháp theo dõi 9.895 bệnh nhân viêm gan C mạn tính, trung vị 33,4 tháng. Sau khi trừ ảnh hưởng của tuổi, mức xơ hoá gan, uống rượu và các yếu tố khác, người uống thuốc có tỷ lệ tử vong chung thấp hơn khoảng 52% (HR = 0,48, khoảng tin cậy 95% từ 0,33 đến 0,70). Ung thư gan thấp hơn khoảng 34% (HR = 0,66, khoảng tin cậy 95% từ 0,46 đến 0,93). Trong các cựu chiến binh Mỹ có 15.059 bệnh nhân viêm gan C đã ở giai đoạn bệnh gan muộn uống nhóm thuốc này. Theo dõi trung bình khoảng 1,6 năm; người khỏi cứ 100 người theo dõi một năm chết 2,6 người, người không khỏi chết 12,3 người. Trừ các yếu tố khác, nguy cơ tử vong thấp hơn khoảng 74% (HR = 0,26, khoảng tin cậy 95% từ 0,22 đến 0,31). Năm 2020, Nhóm Đặc nhiệm Dịch vụ Dự phòng Hoa Kỳ khuyến nghị người lớn 18 đến 79 tuổi đều xét nghiệm (khuyến nghị mức B). Phần lớn người cả đời xét nghiệm một lần là đủ. Hướng dẫn phòng chống bản năm 2022 của Trung Quốc khuyến nghị mọi người lớn sàng lọc kháng thể; người luôn có nguy cơ cao thì xét nghiệm định kỳ; kháng thể dương tính thì đều xét nghiệm axit nucleic. Trong điều tra toàn quốc năm 2006, tỷ lệ kháng thể dương tính ở nhóm 1 đến 59 tuổi là 0,43%. Gộp nhiều nghiên cứu lại, dân số chung là 0,60%, người sử dụng ma tuý 48,67%, người chạy thận nhân tạo 6,59%. Cục Bảo đảm Y tế Quốc gia (Trung Quốc) nói trước đàm phán, chi phí một liệu trình thuốc viêm gan C phần lớn vượt 50.000 nhân dân tệ. Ba thuốc viêm gan C được đàm phán vào bảo hiểm y tế năm 2019 giảm giá trung bình trên 85% (Mỹ, Pháp / Trung Quốc)

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Còn tranh cãi: tổng quan Cochrane năm 2017 chỉ công nhận thử nghiệm phân nhóm ngẫu nhiên. 138 thử nghiệm nó tìm được phần lớn là ngắn hạn, không đánh giá được nhóm thuốc này có giảm tử vong, giảm bệnh gan hay không. Nó cho rằng "khỏi" chỉ là trong máu không tìm thấy virus, còn mối liên hệ với việc bớt chết thì chưa có thử nghiệm ngẫu nhiên xác nhận. Các con số về tử vong và ung thư gan ở trên đều lấy từ nghiên cứu theo dõi. Cũng chưa có nghiên cứu nào so trực tiếp xét nghiệm với không xét nghiệm. Trong số người phương án quốc gia (Trung Quốc) chỉ đích danh phải xét nghiệm, có người chuẩn bị phẫu thuật, truyền máu, nội soi, chạy thận, có người xét nghiệm chức năng gan bất thường không rõ lý do. Người từng tiêm chích ma tuý, từng bán huyết tương, có nhiều bạn tình, nam quan hệ tình dục với nam cũng thuộc nhóm này. Người nhiễm HIV, vợ hoặc chồng và bạn tình của người bệnh viêm gan C cũng phải xét nghiệm. Phương án còn đề ra vận động người trên 40 tuổi đi xét nghiệm. Hướng dẫn ghi rõ phần lớn người bệnh hiện nay từng truyền máu hoặc bán huyết tương trước năm 1993. Xăm, xỏ lỗ tai, dùng chung dao cạo và bàn chải đánh răng cũng có thể lây. Ôm, dùng chung bát đũa và cốc nước thường không lây. Chữa khỏi rồi kháng thể vẫn dương tính, phải xem axit nucleic mới biết có tái nhiễm hay không. Khỏi rồi vẫn tái nhiễm được; người còn dùng chung kim tiêm thì mỗi năm xét nghiệm axit nucleic ít nhất một lần. Phát hiện khi đang mang thai thì sinh xong, ngừng cho con bú rồi mới chữa, trong thời gian điều trị phải tránh thai. Người đã xơ gan thì chữa khỏi rồi vẫn phải tầm soát ung thư gan đúng hẹn. Không dùng chung kim tiêm xem chương 1 mục 30 (không dùng chung kim tiêm với người khác). Viêm gan B cần xét nghiệm một bộ chỉ số khác, xem chương 1 mục 14 (xét nghiệm năm chỉ số viêm gan B). HIV xem chương 1 mục 31 (xét nghiệm HIV một lần). Hướng dẫn ghi rõ viêm gan C cộng uống rượu quá mức có thể tiến tới suy gan; chuyện uống rượu xem chương 2 mục 19 (uống ít hoặc không uống rượu). Người được lợi chủ yếu là chính bạn, đồng thời bảo vệ vợ hoặc chồng và bạn tình.

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 7

1. US Preventive Services Task Force, Owens DK, Davidson KW và cộng sự (2020). Screening for Hepatitis C Virus Infection in Adolescents and Adults. JAMA 323(10):970-975 (hạng B, 18-79 tuổi). doi.org/10.1001/jama.2020.1123
2. Chou R, Dana T, Fu R và cộng sự (2020). Screening for Hepatitis C Virus Infection in Adolescents and Adults: Updated Evidence Report and Systematic Review for the US Preventive Services Task Force. JAMA: 49 nghiên cứu, khỏi trên 95%, tác dụng phụ nghiêm trọng 1,9%, ngừng thuốc 0,4%; HR 0,40 (0,28-0,56) cho tử vong; HR 0,29 (0,23-0,38) cho ung thư gan. doi.org/10.1001/jama.2019.20788
3. Carrat F, Fontaine H, Dorival C và cộng sự (2019). Clinical outcomes in patients with chronic hepatitis C after direct-acting antiviral treatment. The Lancet 393(10179):1453-1464: 9.895 người; HR 0,48 (0,33-0,70) và 0,66 (0,46-0,93). doi.org/10.1016/S0140-6736(18)32111-1
4. Backus LI, Belperio PS, Shahoumian TA, Mole LA (2019). Impact of Sustained Virologic Response with Direct-Acting Antiviral Treatment on Mortality in Patients with Advanced Liver Disease. Hepatology 69(2):487-497: 15.059 người; HR 0,26 (0,22-0,31). doi.org/10.1002/hep.29408
5. Jakobsen JC, Nielsen EE, Feinberg J và cộng sự (2017). Direct-acting antivirals for chronic hepatitis C. Cochrane Database of Systematic Reviews, CD012143.pub3 (ý kiến phản biện). doi.org/10.1002/14651858.CD012143.pub3
6. Tổ chức Y tế Thế giới (2026). Hepatitis C (bản cập nhật 28/7/2026). who.int/news-room/fact-sheets/detail/hepatitis-c
7. Quyết định 2855/QĐ-BYT ngày 25/9/2024 của Bộ Y tế ban hành Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh viêm gan vi rút C. vnras.com/wp-content/uploads/2024/10/quyet-di…