Từ 45 đến 50 tuổi sàng lọc ung thư đại trực tràng: xét nghiệm máu ẩn trong phân hoặc nội soi

Làm xét nghiệm máu ẩn trong phân mỗi 1 đến 2 năm giúp giảm khoảng 16% nguy cơ chết vì ung thư đại trực tràng. Với người thực sự làm ít nhất một lần, mức giảm khoảng 25%. Trong thử nghiệm NordICC, nhóm được mời đi nội soi có nguy cơ mắc bệnh trong 10 năm giảm từ 1,20% xuống 0,98%.

Chi phí

Xét nghiệm máu ẩn trong phân (FIT) khoảng 100.000 đến 200.000 đồng một lần, 1 đến 2 năm làm một lần. Nội soi đại tràng không gây mê khoảng 700.000 đến 1.000.000 đồng, có gây mê khoảng 2.300.000 đến 3.000.000 đồng; kết quả bình thường thì 10 năm làm lại. Nội soi cần một ngày ăn nhẹ và uống thuốc làm sạch ruột trước hôm làm.

Lợi ích

Tổng quan Cochrane gộp các thử nghiệm về xét nghiệm máu ẩn trong phân: người được sàng lọc có nguy cơ tử vong vì ung thư đại trực tràng thấp hơn khoảng 16% (RR 0,84; khoảng tin cậy 95%: 0,78 đến 0,90); riêng người thực sự tham gia ít nhất một vòng thì thấp hơn khoảng 25% (RR 0,75). Thử nghiệm ngẫu nhiên NordICC với 84.585 người ở Ba Lan, Na Uy và Thụy Điển: ở nhóm được mời nội soi, tỷ lệ mắc ung thư đại trực tràng trong 10 năm là 0,98% so với 1,20% ở nhóm không được mời (RR 0,82; 0,70 đến 0,93). Tuy nhiên tử vong do ung thư đại trực tràng là 0,28% so với 0,31% (RR 0,90; 0,64 đến 1,16), tức khác biệt còn nằm trong phạm vi sai số. Lực lượng Đặc nhiệm Dịch vụ Dự phòng Hoa Kỳ khuyến cáo sàng lọc cho người 45 đến 75 tuổi. Theo ước tính GLOBOCAN 2024 của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế, ung thư đại trực tràng ở Việt Nam có khoảng 22.584 ca mới và 10.990 ca tử vong trong năm 2024, tỷ suất chuẩn hóa theo tuổi 17,8/100.000, đứng thứ ba trong các ung thư.

Ghi chú

Đây là mục có tranh luận, và chỗ tranh luận đó là thật: lợi ích của nội soi với tử vong từng bị ước tính cao hơn thực tế, còn bằng chứng về giảm tử vong của xét nghiệm máu ẩn trong phân thì chắc hơn. Chọn cách nào cũng được, miễn là làm đều: xét nghiệm phân rẻ và dễ nhưng phải nhắc lại mỗi 1 đến 2 năm, còn nội soi 10 năm một lần nhưng phải chuẩn bị ruột và có nguy cơ xảy ra tai biến như chảy máu hoặc thủng ruột, dù nguy cơ này rất thấp. Nội soi vừa là xét nghiệm vừa là điều trị, vì cắt được polyp ngay trong lúc soi. Kết quả xét nghiệm phân dương tính thì phải đi nội soi để kiểm tra, không được bỏ qua. Ai có bố mẹ, anh chị em hoặc con từng bị ung thư đại trực tràng, hoặc bản thân có bệnh viêm ruột mạn tính hay hội chứng Lynch, thì thuộc nhóm nguy cơ cao, phải bắt đầu sàng lọc sớm hơn và thực hiện thường xuyên hơn theo chỉ định của bác sĩ; mục này không áp dụng cho nhóm đó. Việt Nam chưa có chương trình sàng lọc ung thư đại trực tràng miễn phí toàn quốc, nên chi phí thường tự trả hoặc thanh toán theo bảo hiểm y tế khi có chỉ định.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Xét nghiệm phân vài chục nhân dân tệ, 1 đến 2 năm làm một lần. Nội soi đại tràng vài trăm đến hơn một nghìn nhân dân tệ, kết quả âm tính thì 10 năm làm một lần là đủ. Trước khi nội soi phải dành một ngày làm sạch ruột.

Nói đơn giản

Cứ một hai năm làm một lần xét nghiệm máu ẩn trong phân vài chục tệ, khả năng chết vì ung thư đại trực tràng giảm khoảng 16%, người đã làm ít nhất một vòng giảm 25%. Người được mời đi nội soi đại tràng một lần, khả năng mắc ung thư đại trực tràng trong mười năm sau giảm từ 1,20% xuống 0,98%.

Lợi ích

Cochrane gộp nhiều nghiên cứu lại để tính chung. Người tầm soát bằng xét nghiệm máu ẩn trong phân giảm khoảng 16% nguy cơ chết vì ung thư đại trực tràng. Giá trị gốc là RR = 0,84, khoảng tin cậy 95% từ 0,78 đến 0,90. Người đã tham gia ít nhất một vòng giảm khoảng 25% (RR = 0,75). Xem tiếp thử nghiệm ngẫu nhiên NordICC. Người được mời đi nội soi đại tràng, tỷ lệ mắc ung thư đại trực tràng trong 10 năm giảm từ 1,20% xuống 0,98%. Giá trị gốc là RR = 0,82, khoảng tin cậy 95% từ 0,70 đến 0,93

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Còn tranh cãi. NordICC tính theo những người "được mời đi nội soi". Tử vong do ung thư đại trực tràng là 0,28% so với 0,31% (RR = 0,90, khoảng tin cậy 95% từ 0,64 đến 1,16), chênh lệch vẫn nằm trong sai số. Điều này cho thấy lợi ích của nội soi đại tràng lên tỷ lệ tử vong trước đây từng bị đánh giá quá cao. Xét nghiệm phân thì bằng chứng về tỷ lệ tử vong lại chắc hơn. Bắt đầu kiểm tra từ tuổi nào thì hướng dẫn các nước nằm trong khoảng 45 đến 50 tuổi. Nhà có người từng mắc bệnh này thì phải bắt đầu sớm hơn. Đã mắc ung thư đại tràng, mổ và hoá trị xong, chuyện vận động xem chương 16 mục 14 (ung thư đại tràng mổ và hoá trị xong).

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 4

1. Hewitson P và cộng sự (2007). Screening for colorectal cancer using the faecal occult blood test, Hemoccult. Cochrane Database of Systematic Reviews, CD001216: RR 0,84 (95% CI 0,78-0,90) cho tử vong; RR 0,75 ở người tham gia ít nhất một vòng. doi.org/10.1002/14651858.CD001216.pub2
2. Bretthauer M và cộng sự (2022). Effect of Colonoscopy Screening on Risks of Colorectal Cancer and Related Death (NordICC). New England Journal of Medicine 387:1547-1556: mắc bệnh 0,98% so với 1,20% (RR 0,82; 0,70-0,93); tử vong 0,28% so với 0,31% (RR 0,90; 0,64-1,16). doi.org/10.1056/NEJMoa2208375
3. US Preventive Services Task Force (2021). Colorectal Cancer: Screening: sàng lọc cho người 45 đến 75 tuổi. uspreventiveservicestaskforce.org/uspstf/reco…
4. Global Cancer Observatory (IARC, GLOBOCAN 2024). Viet Nam fact sheet: đại trực tràng 22.584 ca mới, 10.990 ca tử vong, tỷ suất chuẩn hóa theo tuổi 17,8/100.000. gco.iarc.who.int/media/globocan/factsheets/po…