Dùng bao cao su suốt mỗi lần quan hệ, và không dùng chung bơm kim tiêm

Dùng bao cao su mỗi lần, từ đầu đến cuối, giảm khoảng 71% nguy cơ lây HIV qua đường tình dục khác giới. Dùng chập chờn thì gần như không khác không dùng. Bao cao su không che chỗ loét nên không chặn được giang mai và herpes. Năm 2024, Việt Nam ghi nhận 13.351 ca nhiễm HIV mới.

Chi phí

Một chiếc bao cao su loại thông dụng khoảng 5.000 đến 20.000 đồng (hộp 3 chiếc của Durex khoảng 49.000 đồng); loại siêu mỏng nhập khẩu đắt hơn nhiều, hộp 6 chiếc Okamoto 002 khoảng 250.000 đồng. Cái khó không phải tiền, mà là dùng đủ mỗi lần và đeo từ đầu.

Lợi ích

Phân tích gộp của Giannou và cộng sự gộp 25 nghiên cứu với 10.676 cặp bạn tình khác giới trong đó một người nhiễm HIV và một người không. So với cặp không bao giờ dùng bao cao su, cặp dùng đều mỗi lần có nguy cơ lây truyền HIV thấp hơn khoảng 71% (RR 0,29; khoảng tin cậy 95%: 0,20 đến 0,43); so với cặp dùng không đều thì thấp hơn khoảng 77% (RR 0,23; 0,13 đến 0,40). Tổ chức Y tế Thế giới kết luận bao cao su dùng đúng và đều là một trong những cách phòng bệnh lây truyền qua đường tình dục hiệu quả nhất, kể cả HIV, nhưng không bảo vệ được với các bệnh gây loét ở vùng ngoài bao cao su như giang mai và herpes sinh dục. Về dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP), phân tích gộp 18 nghiên cứu của Fonner và cộng sự: ở những thử nghiệm có trên 70% người dùng thuốc đều đặn, nhóm dùng PrEP có nguy cơ nhiễm HIV thấp hơn khoảng 70% (tỷ số nguy cơ 0,30; 0,21 đến 0,45). Ở các thử nghiệm mà người tham gia uống không đều, không thấy tác dụng bảo vệ. Ở Việt Nam, theo Cục Phòng, chống HIV/AIDS (Bộ Y tế), đến hết năm 2024 cả nước có 245.762 người nhiễm HIV còn sống, 116.004 người đã tử vong luỹ kế, và riêng năm 2024 phát hiện 13.351 ca nhiễm mới.

Ghi chú

"Dùng không đều" và "không dùng" gần như bằng nhau — phải dùng mỗi lần, suốt từ đầu đến cuối mới có tác dụng, đây là điểm dễ bị bỏ qua nhất. Dùng chung bơm kim tiêm cũng có nguy cơ lây HIV, dù không liên quan đến quan hệ tình dục, và không liên quan gì đến tình dục: tiêm chích ma tuý, xăm mình, xỏ khuyên đều tính. Ở Việt Nam có chương trình đổi bơm kim tiêm sạch và điều trị thay thế bằng methadone ở nhiều tỉnh, có thể hỏi trung tâm y tế quận huyện hoặc cơ sở điều trị HIV/AIDS gần nhất. PrEP là thuốc kê đơn, phải xét nghiệm HIV âm tính và kiểm tra chức năng gan thận trước khi dùng, tuyệt đối không tự mua qua mạng. Ở Việt Nam, PrEP từng được cấp miễn phí tại nhiều cơ sở từ năm 2017, nhưng một số nơi như TP.HCM, Hà Nội và Đồng Nai đã có giai đoạn tạm dừng cấp miễn phí vì cắt giảm nguồn tài trợ; nếu phải tự trả, một hộp 30 viên có giá khoảng 1.500.000 đồng, nên hỏi trước ở cơ sở chứ đừng đến rồi mới biết. Người đã có hành vi nguy cơ trong vòng 72 giờ thì không phải dùng PrEP mà cần dự phòng sau phơi nhiễm (PEP) — uống thuốc càng sớm càng tốt, tốt nhất trong vài giờ đầu, muộn nhất là 72 giờ, và phải đến cơ sở y tế có điều trị HIV/AIDS.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Một chiếc một đến hai nhân dân tệ. Cái khó không nằm ở tiền, mà ở chỗ lần nào cũng dùng, và đeo ngay từ đầu.

Nói đơn giản

Lần nào cũng đeo suốt cuộc, khả năng lây HIV giữa nam và nữ giảm khoảng bảy phần mười trở lên. Hiệu quả của kiểu "phần lớn thời gian có đeo" chẳng khác bao nhiêu so với không đeo. Bao cao su cũng bảo vệ khỏi các bệnh lây qua đường tình dục khác, nhưng giang mai, mụn rộp mọc ở chỗ bao không che được thì không chặn được.

Lợi ích

Một nghiên cứu gộp 25 nghiên cứu, 10.676 cặp nam nữ lại để tính chung. Các cặp này đều có một người nhiễm HIV, một người không nhiễm; tên chuyên môn là cặp bất tương hợp huyết thanh. So với người không bao giờ dùng, người lần nào cũng dùng bao cao su có nguy cơ lây HIV thấp hơn khoảng 71%. Số gốc RR = 0,29, khoảng tin cậy 95% từ 0,20 đến 0,43. So với người dùng lúc có lúc không, thấp hơn khoảng 77% (RR = 0,23, khoảng tin cậy 95% từ 0,13 đến 0,40). Kết luận của tác giả là bao cao su tuy không hoàn hảo, nhưng "dùng đều đặn có thể giảm hơn 70% lây truyền HIV". Tổ chức Y tế Thế giới nói dùng bao cao su đúng cách và đều đặn là một trong những cách hiệu quả nhất để phòng các bệnh lây truyền qua đường tình dục (kể cả HIV). Nhưng vết loét mọc ở chỗ bao không che được, như giang mai, mụn rộp sinh dục, thì bao cao su không chặn được

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Chênh lệch giữa "dùng không đều" và "không dùng" rất nhỏ; phải lần nào cũng dùng, dùng suốt cuộc mới có hiệu quả. Dùng chung kim hoặc dụng cụ xuyên chích là một đường lây rất mạnh riêng biệt, không liên quan đến tình dục: tiêm chích ma tuý, xăm, xỏ khuyên đều tính. Nhóm nguy cơ cao còn có thể dùng dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP), tức là uống thuốc trước để chặn lây nhiễm. Gộp 18 nghiên cứu lại, ở các thử nghiệm có hơn bảy phần mười người uống thuốc đúng giờ, người uống PrEP có nguy cơ nhiễm HIV thấp hơn người uống giả dược khoảng bảy phần mười. Số gốc là tỷ số nguy cơ 0,30, khoảng tin cậy 95% từ 0,21 đến 0,45. Ở các thử nghiệm ít người uống thuốc đúng giờ thì không thấy tác dụng bảo vệ. PrEP là thuốc kê đơn, hãy hỏi khoa truyền nhiễm hoặc trung tâm kiểm soát bệnh tật, đừng tự mua trên mạng. Đã phơi nhiễm rồi thì làm gì, xem chương 13

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 4

1. Giannou FK, Tsiara CG, Nikolopoulos GK và cộng sự (2016). Condom effectiveness in reducing heterosexual HIV transmission: a systematic review and meta-analysis of studies on HIV serodiscordant couples. Expert Review of Pharmacoeconomics & Outcomes Research 16(4):489-499. doi.org/10.1586/14737167.2016.1102635
2. Fonner VA và cộng sự (2016). Effectiveness and safety of oral HIV preexposure prophylaxis for all populations. AIDS 30(12):1973-1983. doi.org/10.1097/QAD.0000000000001145
3. WHO (2025). Sexually transmitted infections (STIs) fact sheet: "When used correctly and consistently, condoms offer one of the most effective methods of protection against STIs, including HIV. Although highly effective, condoms do not offer protection for STIs that cause extra-genital ulcers (i.e, syphilis or genital herpes)." who.int/news-room/fact-sheets/detail/sexually…
4. Cục Phòng, chống HIV/AIDS, Bộ Y tế: số người nhiễm HIV còn sống 245.762, tử vong luỹ kế 116.004, ca mới năm 2024 là 13.351. nhandan.vn/cham-dut-hivaids-tai-viet-nam-thac…