Phụ nữ từ 65 tuổi nên đo mật độ xương một lần; sau mãn kinh mà có yếu tố nguy cơ thì không cần đợi đến 65

Phụ nữ từ 65 tuổi nên tầm soát loãng xương một lần; sau mãn kinh mà có yếu tố nguy cơ thì cũng nên, không cần đợi 65. Cách có hiệu quả là ước tính nguy cơ gãy xương trước, ai nguy cơ cao mới đo mật độ xương rồi điều trị: giảm 17% gãy cổ xương đùi, tức khoảng 5 ca trên 1.000 người tầm soát.

Chi phí

Đo mật độ xương bằng DXA ở cột sống thắt lưng và cổ xương đùi, nằm chụp vài phút. Bệnh viện công khoảng 300.000 đồng cho một lần đo (Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM niêm yết 300.000 đồng cho cột sống thắt lưng và cẳng tay một bên), cơ sở tư cao hơn, có thể 500.000 đến 1.500.000 đồng. Máy đo gót chân trong các gói khám chỉ để sàng lọc sơ bộ, không dùng để chẩn đoán.

Lợi ích

Khuyến cáo năm 2025 của Lực lượng Đặc nhiệm Dịch vụ Dự phòng Hoa Kỳ: tầm soát loãng xương cho phụ nữ từ 65 tuổi (hạng B), và cho phụ nữ sau mãn kinh dưới 65 tuổi nếu đánh giá nguy cơ thấy nguy cơ gãy xương cao (hạng B); với nam giới, bằng chứng chưa đủ nên không có khuyến cáo. Tổng quan bằng chứng cho khuyến cáo này gộp 3 thử nghiệm ngẫu nhiên với 42.009 phụ nữ cao tuổi ở châu Âu, cách làm là đánh giá nguy cơ trước, ai nguy cơ cao thì đo mật độ xương và điều trị nếu loãng xương: nhóm được tầm soát giảm khoảng 17% gãy cổ xương đùi (RR 0,83; khoảng tin cậy 95%: 0,73 đến 0,93), tương đương giảm khoảng 5 ca trên mỗi 1.000 người được tầm soát. Thử nghiệm SCOOP của Anh với 12.483 phụ nữ 70 đến 85 tuổi: nhóm tầm soát giảm khoảng 28% gãy cổ xương đùi (HR 0,72; 0,59 đến 0,89), không thấy khác biệt về tử vong. Ở Việt Nam, chưa có điều tra quốc gia về tỷ lệ loãng xương; các nghiên cứu trong nước trên phụ nữ sau mãn kinh cho kết quả rất khác nhau tuỳ vị trí đo và tiêu chuẩn chẩn đoán — có nghiên cứu ghi 37,7% ở cổ xương đùi và 67% ở cột sống thắt lưng, nghiên cứu khác ở cộng đồng lại chỉ 13,5%. Vì vậy đừng lấy một con số duy nhất để tự đánh giá nguy cơ của mình. Số liệu Việt Nam: một nghiên cứu trên 1.477 phụ nữ và 669 nam giới từ 50 tuổi trở lên, lấy từ dân số chung ở TP.HCM và đo DXA ở cổ xương đùi, toàn bộ khớp háng và cột sống thắt lưng, thấy 28,3% nữ và 15,5% nam bị loãng xương ở ít nhất một vị trí. Đây là số của một địa phương, không phải tỷ lệ toàn quốc.

Ghi chú

Đây là mục có tranh luận, và chỗ tranh luận đó là thật. Kết quả chính mà thử nghiệm SCOOP xác định cần theo dõi từ đầu là tất cả các loại gãy xương do loãng xương, và nhóm tầm soát không giảm rõ (HR 0,94; 0,85 đến 1,03) — cái giảm được chỉ là gãy cổ xương đùi. Cả 3 thử nghiệm đều làm theo cách "đánh giá nguy cơ trước rồi mới đo", không có thử nghiệm nào so riêng việc đo mật độ xương cho mọi người. Tổng quan còn ước tính 11,8% đến 24,1% số người được chẩn đoán là chẩn đoán quá mức, tức là những người mà cả đời sẽ không gãy xương vì loãng xương. Với nam giới, Mỹ nói bằng chứng chưa đủ; nếu bạn là nam và có yếu tố nguy cơ, hãy hỏi bác sĩ thay vì tự quyết. Mục này chỉ nói về việc xương có chịu được cú ngã hay không; còn giảm số lần ngã thì xem mục 13 (bài tập thăng bằng và sức mạnh chân) — hai việc phải làm cùng nhau, vì xương chắc mà ngã nhiều vẫn gãy. Nếu đã chẩn đoán loãng xương thì việc điều trị ở mục 40. Ở Việt Nam, đo mật độ xương bằng DXA được bảo hiểm y tế chi trả khi có chỉ định của bác sĩ và khám đúng tuyến; đo theo yêu cầu để "kiểm tra sức khỏe" thì thường tự trả.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Đến bệnh viện đo mật độ xương một lần bằng phương pháp hấp thụ tia X năng lượng kép (viết tắt DXA), đo cột sống thắt lưng và khớp háng, nằm vài phút là xong. Tự trả thường một đến hai trăm nhân dân tệ, giá mỗi nơi một khác. Kiểu siêu âm xương gót đặt chân lên trong gói khám sức khoẻ chỉ để sàng lọc sơ bộ, không chẩn đoán được.

Nói đơn giản

Phụ nữ trên 65 tuổi, và phụ nữ sau mãn kinh có yếu tố nguy cơ loãng xương, nên đi đo mật độ xương một lần. Đánh giá nguy cơ trước, rồi cho người nguy cơ cao dùng thuốc, gãy vùng háng giảm khoảng 17%. Quy ra, cứ 1.000 người đi khám thì bớt khoảng 5 người gãy vùng háng. Không thấy tỷ lệ tử vong chung thay đổi.

Lợi ích

Khuyến nghị năm 2025 của Nhóm Đặc nhiệm Dịch vụ Dự phòng Hoa Kỳ là: phụ nữ từ 65 tuổi trở lên sàng lọc loãng xương (khuyến nghị mức B). Phụ nữ sau mãn kinh, chưa tới 65 tuổi, nhưng đánh giá thấy nguy cơ gãy xương cao, cũng được khuyến nghị sàng lọc (mức B). Với nam giới, bằng chứng chưa đủ, không đưa ra khuyến nghị. Tổng quan bằng chứng làm cho khuyến nghị này gộp 3 thử nghiệm ngẫu nhiên, 42.009 phụ nữ lớn tuổi ở châu Âu. Cách sàng lọc là đánh giá nguy cơ gãy xương trước, người nguy cơ cao thì đo mật độ xương, nguy cơ cao thật thì dùng thuốc. Nhóm sàng lọc ít gãy vùng háng hơn khoảng 17%. Số gốc RR = 0,83, khoảng tin cậy 95% từ 0,73 đến 0,93. Quy ra số tuyệt đối, cứ 1.000 người sàng lọc thì bớt 5 ca gãy vùng háng. Trong đó thử nghiệm SCOOP ở Anh nhận 12.483 phụ nữ 70 đến 85 tuổi; nhóm sàng lọc ít gãy vùng háng hơn khoảng 28% (HR = 0,72, khoảng tin cậy 95% từ 0,59 đến 0,89), tỷ lệ tử vong không thấy khác biệt. Hướng dẫn chẩn đoán điều trị năm 2017 của Hội Y học Trung Hoa khuyến nghị: phụ nữ trên 65 tuổi, nam giới trên 70 tuổi đo mật độ xương. Chưa tới tuổi đó nhưng có một hoặc nhiều yếu tố nguy cơ loãng xương thì cũng nên đo. Trong điều tra toàn quốc năm 2017–2018, tỷ lệ loãng xương ở phụ nữ trên 40 tuổi là 20,6%, nam giới là 5,0% (Trung Quốc)

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Còn tranh cãi: kết cục chính SCOOP đặt ra từ trước là mọi loại gãy xương do loãng xương. Nhóm sàng lọc không giảm rõ rệt (HR = 0,94, khoảng tin cậy 95% từ 0,85 đến 1,03); thứ giảm chỉ là gãy vùng háng. Cả ba thử nghiệm đều theo kiểu "đánh giá nguy cơ trước, rồi mới đo mật độ xương", không có thử nghiệm nào so sánh riêng việc chỉ đo mật độ xương. Tổng quan bằng chứng còn ước tính trong số người được phát hiện, 11,8% đến 24,1% là chẩn đoán quá mức, tức là những người cả đời vốn sẽ không gãy xương vì chuyện này. Nam giới có nên đo hay không: Mỹ nói bằng chứng chưa đủ, hướng dẫn Trung Quốc đặt mốc trên 70 tuổi; hãy theo lời khuyên của bác sĩ. Mục này lo chuyện xương có chịu nổi cú ngã hay không; bớt ngã thì dựa vào chương 1 mục 13 (thăng bằng và sức chân), làm cả hai. Phát hiện loãng xương rồi thì làm gì, xem chương 1 mục 40 (phát hiện loãng xương thì dùng thuốc). Người được lợi chủ yếu là chính bạn, và cả bố mẹ bạn.

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 4

1. US Preventive Services Task Force, Nicholson WK, Silverstein M và cộng sự (2025). Screening for Osteoporosis to Prevent Fractures: US Preventive Services Task Force Recommendation Statement. JAMA. doi.org/10.1001/jama.2024.27154
2. Kahwati LC, Kistler CE, Booth G và cộng sự (2025). Screening for Osteoporosis to Prevent Fractures: A Systematic Evidence Review for the US Preventive Services Task Force. JAMA: 3 thử nghiệm, 42.009 phụ nữ, RR 0,83 (0,73-0,93) cho gãy cổ xương đùi. doi.org/10.1001/jama.2024.21653
3. Shepstone L, Lenaghan E, Cooper C và cộng sự (2018). Screening in the community to reduce fractures in older women (SCOOP): a randomised controlled trial. The Lancet: HR 0,72 (0,59-0,89) cho gãy cổ xương đùi. doi.org/10.1016/S0140-6736(17)32640-5 Nghiên cứu dân số TP.HCM: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32699999/. Về chi trả: đo mật độ xương DXA có nằm trong danh mục kỹ thuật được quỹ bảo hiểm y tế thanh toán khi có chỉ định chuyên môn và đúng điều kiện khám chữa bệnh BHYT (ví dụ phụ lục giá dịch vụ kỹ thuật kèm nghị quyết HĐND tỉnh Bạc Liêu năm 2024, STT 859–861 liệt kê DEXA một và hai vị trí có mức giá BHYT thanh toán) vbpl.vn/FileData/TW/Lists/vbpq/Attachments/17…
4. đo tự nguyện không có chỉ định thì vẫn phải tự trả.