Xét nghiệm viêm gan B một lần, rồi căn cứ vào kết quả mà tiêm hay không tiêm

Ở Việt Nam, 9,4% người từ 18 tuổi trở lên đang mang virus viêm gan B. Bộ Y tế khuyến cáo mọi người nên xét nghiệm HBsAg một lần. Nghiên cứu ở Qidong cho thấy trẻ tiêm vắc xin ngay sau sinh có nguy cơ ung thư gan thấp hơn 84% sau 30 năm. Nhưng người lớn tiêm bù không được mức giảm đó.

Chi phí

Xét nghiệm HBsAg riêng lẻ khoảng 90.000 đồng; làm cả bộ ba HBsAg, anti-HBs, anti-HBc thì khoảng 385.000 đồng. Vắc xin người lớn khoảng 200.000 đến 360.000 đồng một mũi, ba mũi khoảng 600.000 đến 1.100.000 đồng, tiêm theo lịch tháng 0, tháng 1 và tháng 6.

Lợi ích

Theo Quyết định 1740/QĐ-BYT năm 2026 của Bộ Y tế, tỷ lệ lưu hành HBsAg trong cộng đồng người từ 18 tuổi trở lên ở Việt Nam là 9,4% — con số này lấy từ cuộc điều tra của Cục Y tế dự phòng năm 2018-2019, không phải một cuộc điều tra mới; cùng cuộc điều tra đó cho thấy 55,2% người trưởng thành đã từng nhiễm HBV (anti-HBc dương tính). Đường lây chủ yếu ở Việt Nam là từ mẹ sang con, và viêm gan B là nguyên nhân hàng đầu gây xơ gan và ung thư biểu mô tế bào gan tại Việt Nam. Cùng hướng dẫn này khuyến cáo mọi người dân đang sinh sống tại Việt Nam nên xét nghiệm phát hiện sớm nhiễm HBV, đặc biệt là người đang điều trị HIV hoặc lao, người có triệu chứng viêm gan hoặc men gan tăng, người chạy thận chu kỳ và lọc máu, người sắp điều trị ức chế miễn dịch hoặc hóa trị, nhân viên y tế chưa tiêm vắc xin, người hiến máu và hiến tạng, bạn tình và người trong gia đình có người nhiễm HBV, người từng tiêm hoặc làm thủ thuật không an toàn. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, năm 2024 toàn cầu có khoảng 240 triệu người đang nhiễm HBV mạn, 0,9 triệu ca nhiễm mới mỗi năm và 1,1 triệu ca tử vong mỗi năm, chủ yếu do xơ gan và ung thư gan. Về hiệu quả của vắc xin, nghiên cứu Qidong ở Trung Quốc chia nhóm theo đơn vị dân cư chứ không chia theo từng cá nhân, theo dõi 30 năm: trẻ được tiêm vắc xin viêm gan B lúc mới sinh có tỷ lệ ung thư gan nguyên phát thấp hơn 84% (khoảng tin cậy 95%: 23% đến 97%), và tỷ lệ HBsAg dương giảm 72% (68% đến 75%). Trong khi đó, ở nhóm trẻ 10 đến 14 tuổi được tiêm bù, tỷ lệ HBsAg dương ở giai đoạn đầu tuổi trưởng thành chỉ giảm 21% (10% đến 30%), yếu hơn hẳn tiêm lúc mới sinh.

Ghi chú

Bộ xét nghiệm hay gọi là "hai cặp rưỡi" gồm HBsAg (đang mang virus hay không), anti-HBs (đã có kháng thể bảo vệ hay chưa) và anti-HBc (đã từng nhiễm virus hay chưa). Hướng dẫn 2026 quy định xét nghiệm tối thiểu là HBsAg, còn anti-HBs và anti-HBc làm thêm khi có điều kiện, nên không nhất thiết phải mua gói ba xét nghiệm mới quyết định được việc tiêm. HBsAg dương tính thì không phải chuyện tiêm hay không tiêm nữa, mà phải đi khám chuyên khoa gan để làm thêm HBV DNA và đánh giá xơ gan; hướng dẫn 2026 yêu cầu lấy mẫu xét nghiệm HBV DNA ngay sau khi có kết quả HBsAg dương và kết nối người bệnh với cơ sở quản lý, điều trị, để rút ngắn thời gian chờ. Nhiễm HBV không đồng nghĩa với việc phải dùng thuốc kháng virus. Có chỉ định dùng thuốc cũng chưa đồng nghĩa với việc thuốc được bảo hiểm y tế thanh toán. Bảo hiểm y tế chi trả một số thuốc như entecavir theo điều kiện áp dụng, không phải mọi thuốc; một số thuốc mới như tenofovir alafenamide chưa nằm trong danh mục, nên hỏi cụ thể tại cơ sở điều trị. Người đã tiêm đủ ba mũi và từng có kháng thể bảo vệ thì không cần tiêm nhắc, và không cần xét nghiệm lại kháng thể để quyết định có tiêm hay không: hệ miễn dịch còn tế bào nhớ. Chỉ nên xét nghiệm lại khi có lý do cụ thể như suy giảm miễn dịch, chạy thận, hoặc phơi nhiễm nghề nghiệp. Đừng suy diễn ngược: một lần anti-HBs âm tính nhiều năm sau khi tiêm không có nghĩa là lần tiêm đó thất bại. Người lớn chưa từng tiêm hoặc không rõ đã tiêm chưa thì mang giấy tờ đến cơ sở tiêm chủng để được đánh giá và tiêm bù, nhưng phải biết trước là tiêm bù ở tuổi trưởng thành yếu hơn tiêm lúc mới sinh rất nhiều. Vắc xin không chữa được người đã nhiễm. Người suy giảm miễn dịch, chạy thận nhân tạo, nhân viên y tế có tiếp xúc máu cần phác đồ và liều riêng, không tự áp dụng lịch thông thường.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Xét nghiệm một lần vài chục nhân dân tệ. Người lớn cần tiêm thì ba mũi vắc-xin viêm gan B tổng cộng khoảng 100 đến 300 nhân dân tệ, giá theo phòng tiêm nơi bạn ở. Thường tiêm theo lịch tháng 0, 1, 6.

Nói đơn giản

Trong nghiên cứu ở Khải Đông, trẻ tiêm vắc-xin viêm gan B lúc mới sinh về sau giảm 84% khả năng mắc ung thư gan. Người lớn không áp nguyên mức giảm này được, cũng không thể chỉ vì kháng thể thấp mà tiêm bù ba mũi. Người đã tiêm đủ liều, từng có kháng thể bảo vệ và miễn dịch bình thường thường không cần tiêm nhắc. Không rõ mình đã tiêm chưa thì mang phiếu xét nghiệm tới phòng tiêm chủng để được đánh giá.

Lợi ích

Thử nghiệm ở Khải Đông chia nhóm ngẫu nhiên theo cộng đồng, không theo từng người, theo dõi 30 năm. Trẻ sơ sinh tiêm vắc-xin viêm gan B giảm 84% ung thư gan nguyên phát. Khoảng tin cậy 95% từ 23% đến 97%. Tỷ lệ dương tính với kháng nguyên bề mặt viêm gan B (HBsAg) giảm 72% (khoảng tin cậy 95% từ 68% đến 75%), tỷ lệ dương tính này là tỷ lệ người xét nghiệm ra đang mang virus. Trong nhóm đối chứng, 67,8% người được tiêm bù lúc 10 đến 14 tuổi. Hiệu quả của tiêm bù lên tỷ lệ dương tính HBsAg ở đầu tuổi trưởng thành chỉ là 21% (khoảng tin cậy 95% từ 10% đến 30%), kém xa tiêm lúc mới sinh. Tỷ lệ dương tính HBsAg trong toàn dân Trung Quốc giảm 52% từ 1992 đến 2014, ở trẻ dưới 5 tuổi giảm 97%. Những con số này không áp thẳng vào việc tiêm bù cho người lớn được. Người miễn dịch bình thường, đã tiêm đủ liều và từng có kháng thể bảo vệ, thì dù kháng thể giảm vẫn còn trí nhớ miễn dịch, thường không cần tiêm nhắc. Trí nhớ miễn dịch là khi gặp lại virus, cơ thể huy động phòng vệ được rất nhanh. Có cần tiêm bù không phải xem cùng lúc sổ tiêm chủng, kháng nguyên bề mặt, kháng thể bề mặt và kháng thể lõi. Không rõ tiền sử tiêm thì tới phòng tiêm chủng để được đánh giá.

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Người lớn chưa tiêm, tiêm chưa đủ hoặc không rõ tiền sử tiêm, mang sổ tiêm chủng và phiếu xét nghiệm tới phòng tiêm chủng. Bác sĩ xác nhận vẫn có thể bị nhiễm thì tiêm hoặc tiêm bù đủ theo lịch. Không được chỉ dựa vào một lần xét nghiệm kháng thể âm tính sau nhiều năm mà cho rằng lần tiêm trước thất bại. Người bình thường tiêm đủ liều rồi thì không cần xét nghiệm kháng thể nhiều lần để quyết định có tiêm nhắc hay không. Tiêm đủ liều rồi xét nghiệm đúng thời điểm quy định mà không có kháng thể bảo vệ, thì để bác sĩ sắp xếp tiêm bù và xét nghiệm lại. Người chạy thận, người suy giảm miễn dịch, người tiếp xúc máu do nghề nghiệp… cũng phải được đánh giá riêng. Kháng thể lõi dương tính có thể cho thấy từng bị nhiễm, không được coi luôn là chưa từng nhiễm, cần tiêm bù. Vắc-xin không chữa được nhiễm trùng đã có sẵn. Kháng nguyên bề mặt HBsAg dương tính thì tới khoa gan đánh giá, xem chương 16 mục 11 (kháng nguyên bề mặt viêm gan B dương tính thì nửa năm siêu âm gan một lần).

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 4

1. Quyết định 1740/QĐ-BYT ngày 16/6/2026 của Bộ Y tế ban hành Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị viêm gan vi rút B (thay thế Quyết định 3310/QĐ-BYT năm 2019): "Tỷ lệ lưu hành HBsAg trong cộng đồng dân cư ≥18 tuổi là 9,4%"; "Mọi người dân đang sinh sống tại Việt Nam nên xét nghiệm phát hiện sớm nhiễm HBV, đặc biệt là các đối tượng sau…"; "Viêm gan B là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh xơ gan và HCC tại Việt Nam". kcb.vn/upload/2005611/20260617/BYT__QD_ban_ha…
2. Bộ Y tế - Cục Y tế dự phòng (2019). Báo cáo kết quả điều tra ước tính tỷ lệ nhiễm vi rút viêm gan B và C trong nhóm người trưởng thành tại Việt Nam 2018-2019: tỷ lệ HBsAg dương tính 9,4%, anti-HBc toàn phần dương tính 55,2%. globalhep.org/sites/default/files/content/res…
3. WHO (2026). Hepatitis B fact sheet: "WHO estimates that 240 million people were living with chronic hepatitis B infection in 2024, with 0.9 million new infections each year"; "In 2024, hepatitis B resulted in an estimated 1.1 million deaths, mostly from cirrhosis and hepatocellular carcinoma". who.int/news-room/fact-sheets/detail/hepatitis-b
4. Qu C và cộng sự (2014). Efficacy of neonatal HBV vaccination on liver cancer and other liver diseases over 30-year follow-up of the Qidong hepatitis B intervention study. PLoS Medicine: "The estimated efficacy of catch-up vaccination on HBsAg seroprevalence in early adulthood was 21% (95% CI 10%-30%), substantially weaker than that of the neonatal vaccination (72%, 95% CI 68%-75%)". doi.org/10.1371/journal.pmed.1001774