Đừng tự đi chụp PET-CT toàn thân hay làm gói chất chỉ điểm ung thư khi chưa có triệu chứng

Người không có triệu chứng đi chụp cả người thì phần lớn cái tìm được là báo động giả. Có nghiên cứu 86% người chụp ít nhất một chỗ bất thường, 37% bị gọi đi kiểm tra lại, mà đa số là lành tính. Xét nghiệm CA 125 để tầm soát ung thư buồng trứng không làm giảm số người chết vì bệnh này.

Chi phí

Một lần chụp PET/CT toàn thân ở Bệnh viện Đại học Phenikaa giá 23.500.000 đồng (tra 2/11/2026), cộng một lần phơi nhiễm phóng xạ. Bốn xét nghiệm chất chỉ điểm ung thư thường gói chung (CEA, AFP, CA 125, CA 15-3) tại Medlatec là 1.122.000 đồng. Cái tốn nhất nằm sau đó: một chỗ "bắt sáng" không rõ ràng kéo theo chụp lại, sinh thiết, có khi mổ.

Lợi ích

Với xét nghiệm, bằng chứng là thử nghiệm ngẫu nhiên. Thử nghiệm PLCO ở Hoa Kỳ cho một nhóm phụ nữ xét nghiệm CA 125 và siêu âm định kỳ, còn nhóm kia được chăm sóc y tế như thông thường. Chết vì ung thư buồng trứng: 0,34% so với 0,29%, RR 1,18 (95% CI 0,82–1,71). Tức là không giảm. Còn số người bị mổ oan vì kết quả dương tính giả là 0,2% đến 3,25%, trong đó tới 15% bị biến chứng nặng sau mổ. Với chụp cả người, bằng chứng yếu hơn vì không có nhóm chứng: nghiên cứu 1.192 người không triệu chứng chụp CT toàn thân, 86% có ít nhất một bất thường, 37% được khuyên kiểm tra thêm, và tác giả ghi rõ phần lớn các phát hiện mô tả là lành tính. Ở Việt Nam, 23.500.000 đồng là tiền tự trả cho mục đích tầm soát; bảo hiểm y tế chỉ chi trả theo chỉ định điều trị.

Ghi chú

Bốn bẫy. (1) Phần xét nghiệm là A, phần chụp cả người chỉ là B: chưa có thử nghiệm ngẫu nhiên nào so sánh người chụp PET-CT toàn thân với người không chụp, nên đừng đọc mục này thành "đã chứng minh PET-CT vô ích". (2) Ở Việt Nam lao và viêm nhiễm phổ biến, nên hạch "bắt sáng" trên PET-CT càng dễ là lao hạch hay viêm chứ không phải ung thư; tỉ lệ báo động giả ở đây có thể cao hơn trong các nghiên cứu phương Tây, nhưng tôi không tìm được số liệu Việt Nam, xem "Còn treo". (3) Bán theo gói: các gói "tầm soát ung thư toàn diện" ở phòng khám tư thường ghép chất chỉ điểm ung thư, PET-CT, nội soi, và tính một giá tròn; hãy hỏi từng mục có bằng chứng gì, đừng hỏi giá gói. (4) Đừng hiểu ngược: mục này không nói đừng chụp PET-CT. Người đã có chẩn đoán ung thư cần đánh giá giai đoạn, người có triệu chứng như sụt cân không rõ nguyên nhân, ho ra máu, hạch to kéo dài thì chụp là để chẩn đoán bệnh, khác hoàn toàn với việc chụp để "yên tâm".

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Chụp PET-CT toàn thân một lần khoảng 7.000 đến 10.000 nhân dân tệ, lại phải chịu một lần bức xạ ion hoá. Gói xét nghiệm chỉ điểm ung thư vài trăm nhân dân tệ. Cái giá thật nằm ở phía sau: khám ra một chỗ "bất thường", thật ra chỉ là báo động giả (gọi là dương tính giả), rồi tái khám, sinh thiết, mổ, tiền và khổ đều nằm ở khúc này.

Nói đơn giản

Người không có triệu chứng đi khám, thứ khám ra nhiều nhất là báo động giả. Hơn tám phần mười người chụp CT toàn thân khám ra ít nhất một chỗ "bất thường", gần bốn phần mười bị gọi tái khám, nhưng phần lớn là lành tính. Phụ nữ xét nghiệm chỉ điểm ung thư buồng trứng, số người chết vì ung thư buồng trứng không giảm, lại có người vì báo động giả mà mổ oan một lần.

Lợi ích

USPSTF, cơ quan chấm điểm các biện pháp phòng bệnh của Mỹ, xếp việc dùng CA-125 và siêu âm tầm soát ung thư buồng trứng cho phụ nữ không có triệu chứng ở mức D, nghĩa là khuyên không làm. Căn cứ là thử nghiệm PLCO. Tỷ lệ chết vì ung thư buồng trứng: nhóm tầm soát 0,34%, nhóm thường quy 0,29%. RR 1,18 (khoảng tin cậy 95% từ 0,82 đến 1,71). Khám mà không có lợi. Tỷ lệ bị mổ oan vì khám sai (dương tính giả) trong các thử nghiệm là 0,2%–3,25%, và trong số này có tới 15% bị biến chứng phẫu thuật nặng. Một nghiên cứu khác chụp CT toàn thân tầm soát cho 1.192 người không có triệu chứng. 86% khám ra ít nhất một chỗ "bất thường", 37% được khuyên kiểm tra thêm. Bài gốc viết "phần lớn các phát hiện được mô tả là lành tính". Nó trông có vẻ đáng tiền vì "khám một lần cả người, phát hiện sớm chữa sớm" quá hợp với trực giác.

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Phần xét nghiệm chỉ điểm ung thư có thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng làm căn cứ. Phần CT toàn thân và PET-CT chỉ có loại theo dõi ghi chép "xem người đã chụp sau này ra sao", không chia nhóm đối chứng, bằng chứng yếu hơn một bậc, tương đương mức B. Mấy loại tầm soát có bằng chứng thật, như ung thư đại trực tràng, ung thư cổ tử cung, ung thư vú, người nguy cơ cao chụp CT ngực liều thấp, là chuyện khác, xem chương 1. Người đã có triệu chứng, hoặc đã được chẩn đoán ung thư, chụp PET-CT là đi khám chữa bệnh chứ không phải tầm soát, tính riêng.

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 2

1. US Preventive Services Task Force (2018), Screening for Ovarian Cancer, JAMA: doi.org/10.1001/jama.2017.21926
2. Furtado CD et al. (2005), Whole-Body CT Screening: Spectrum of Findings and Recommendations in 1192 Patients, Radiology: doi.org/10.1148/radiol.2372041741. Giá PET/CT: Bệnh viện Đại học Phenikaa, phenikaamec.com/dv-chup-pet-ct.html, tra ngày 2/11/2026. Giá xét nghiệm: bảng giá dịch vụ Medlatec, medlatec.vn/bang-gia-dich-vu (CEA 281.000 đồng, AFP 225.000 đồng, CA 125 308.000 đồng, CA 15-3 308.000 đồng), tra ngày 2/11/2026.