Đau bụng kinh thì uống thuốc giảm đau, đừng chịu đựng — đau tới mức nghỉ làm nghỉ học thì đi khám

Gộp 80 thử nghiệm trên 5.820 phụ nữ: thuốc giảm đau như ibuprofen rõ hơn giả dược — 18% người dùng giả dược thấy đỡ đau nhiều, so với 45% đến 53% người dùng NSAID. Và 10% phụ nữ tuổi sinh sản có lạc nội mạc tử cung, nguyên nhân hay bị bỏ sót.

Chi phí

Rất ít — một vỉ thuốc giảm đau nhóm NSAID như ibuprofen bán sẵn ở hiệu thuốc, dùng vài viên mỗi kỳ. Khám phụ khoa có bảo hiểm y tế thì phần lớn được chi trả.

Lợi ích

Tổng quan Cochrane gộp 80 thử nghiệm ngẫu nhiên với 5.820 phụ nữ, so 20 loại thuốc giảm đau nhóm NSAID với giả dược, với paracetamol và với nhau: so với giả dược, NSAID có hiệu quả rõ trong giảm đau kinh (OR 4,37; 95% CI 3,76–5,09; 35 thử nghiệm) — nghĩa là nếu 18% người dùng giả dược thấy đỡ đau nhiều thì 45% đến 53% người dùng NSAID sẽ thấy vậy. Cái giá phải biết: tác dụng phụ cũng nhiều hơn (OR 1,29 cho mọi tác dụng phụ; 1,58 cho tác dụng phụ tiêu hoá; 2,74 cho tác dụng phụ thần kinh như buồn ngủ, chóng mặt) — nếu 10% người dùng giả dược có tác dụng phụ thì khoảng 11% đến 14% người dùng NSAID sẽ có. Về phía chẩn đoán: lạc nội mạc tử cung ảnh hưởng khoảng 10% phụ nữ và trẻ em gái trong độ tuổi sinh sản trên toàn cầu (khoảng 190 triệu người), với triệu chứng đau dữ dội khi hành kinh, rong kinh, đau vùng chậu mạn tính và đau khi giao hợp — tức là trong số người đau kinh nặng có một nhóm không phải "đau kinh bình thường" mà là bệnh cần điều trị.

Ghi chú

Chính tổng quan Cochrane tự xếp chất lượng bằng chứng ở mức thấp (phần lớn vì báo cáo phương pháp kém), nên đừng đọc A thành "chắc chắn tuyệt đối" — nhưng hướng thì rất ổn định qua 35 thử nghiệm, và đau kinh là chuyện mà uống thuốc đúng lúc quan trọng hơn chọn thuốc nào: uống ngay khi bắt đầu đau (hoặc trước 1 đến 2 ngày nếu chu kỳ đều), đừng chờ đau lắm mới uống, vì thuốc này chặn việc sản sinh chất gây co bóp chứ không xoá cơn đau đã hình thành. Uống sau ăn để đỡ cồn cào. Không dùng nếu có loét hay đau dạ dày, hen nặng lên khi uống aspirin, suy thận, đang mang thai ba tháng cuối; và không uống hai loại NSAID cùng lúc. Niềm tin cần bỏ ở Việt Nam là "đau kinh là chuyện đương nhiên phải chịu" — chính vì câu đó mà nhiều người đau 10 năm mới được chẩn đoán lạc nội mạc. Bốn dấu hiệu phải đi khám phụ khoa: đau tới mức nghỉ học, nghỉ làm; đau không đỡ dù đã dùng thuốc đúng cách qua ba kỳ; đau ngoài kỳ kinh hoặc đau khi giao hợp, khi đi tiểu; và đang mong con mà không có thai sau một năm. Đi khám ở khoa phụ khoa bệnh viện tỉnh hoặc bệnh viện sản trung ương; chẩn đoán lạc nội mạc đôi khi cần thời gian và có khi phải nội soi, nên đừng bỏ cuộc sau một lần siêu âm bình thường.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Một hộp ibuprofen mười mấy nhân dân tệ, chỉ uống mấy ngày đau. Nếu cần khám phụ khoa thì đăng ký khám, siêu âm mất một ít tiền và nửa ngày.

Nói đơn giản

Đau bụng kinh uống các thuốc như ibuprofen, tỷ lệ người đỡ đau rõ tăng từ chưa tới hai phần mười lên khoảng một nửa, hiệu quả hơn paracetamol, tác dụng phụ nhiều hơn một chút. Đau tới mức lỡ việc lỡ học, đau sâu khi quan hệ, hoặc uống thuốc ba tháng vẫn không đỡ thì đi khám phụ khoa để kiểm tra lạc nội mạc tử cung. Trong một nghiên cứu ở mười nước, bệnh này từ lúc có triệu chứng tới lúc chẩn đoán trung bình bị chậm 6,7 năm.

Lợi ích

Một tổng quan hệ thống Cochrane gộp 80 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng, 5.820 phụ nữ đau bụng kinh nguyên phát. Đau bụng kinh nguyên phát là đau bụng kinh không tìm ra bệnh nào khác. So với giả dược, thuốc chống viêm không steroid giảm đau hiệu quả hơn (OR 4,37, khoảng tin cậy 95% từ 3,76 đến 5,09). Quy đổi ra thì người uống giả dược có 18% đỡ đau từ mức vừa trở lên, người uống nhóm thuốc này là 45% đến 53%. Cái giá là tác dụng phụ nhiều hơn một chút (OR 1,29, từ 1,11 đến 1,51). Người uống giả dược có 10% gặp tác dụng phụ, uống nhóm thuốc này là 11% đến 14%. Phần tăng thêm chủ yếu là khó chịu dạ dày ruột (OR 1,58) và phản ứng thần kinh (OR 2,74). So với paracetamol, nhóm thuốc này giảm đau cũng hiệu quả hơn (OR 1,89, từ 1,05 đến 3,43), nhưng chỉ có 3 thử nghiệm. Thuốc nào trong nhóm này tốt nhất thì chưa so ra khác biệt. Hướng dẫn NICE của Anh (cập nhật năm 2024) liệt kê mấy tình huống cần nghi lạc nội mạc tử cung. Đó là đau vùng chậu lâu ngày, đau bụng kinh ảnh hưởng tới sinh hoạt hằng ngày và chất lượng sống, đau sâu khi hoặc sau khi quan hệ. Còn có đau khi đi ngoài trong kỳ kinh, tiểu ra máu hoặc tiểu đau trong kỳ kinh, và vô sinh kèm theo các triệu chứng này. Bé gái từ 17 tuổi trở xuống cũng tính. Hướng dẫn khuyên trước hết thử paracetamol hoặc nhóm thuốc này, ví dụ trong 3 tháng. Giảm đau không đủ thì chuyển đi kiểm tra thêm. Khám phụ khoa và siêu âm đều bình thường cũng không loại trừ được bệnh này. Một nghiên cứu khảo sát 1.418 phụ nữ được nội soi ổ bụng ở 16 bệnh viện thuộc 10 nước. Từ lúc có triệu chứng tới lúc phẫu thuật chẩn đoán lạc nội mạc tử cung, trung bình bị chậm 6,7 năm, chủ yếu chậm ở khâu khám tuyến cơ sở. Phụ nữ đã được chẩn đoán trung bình mỗi tuần làm ít đi 10,8 tiếng, phần lớn là có mặt ở chỗ làm nhưng làm kém hiệu quả. Một khảo sát trên mạng ở Hà Lan hỏi 32.748 phụ nữ từ 15 đến 45 tuổi. 13,8% từng nghỉ làm vì kinh nguyệt, trung bình 1,3 ngày mỗi năm. 80,7% khi có kinh vẫn có mặt ở chỗ làm nhưng làm kém hiệu quả, quy ra mỗi năm làm ít đi 8,9 ngày.

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Người trên 60 tuổi, từng xuất huyết dạ dày, đang uống thuốc chống đông hoặc corticoid thì hỏi bác sĩ trước khi dùng nhóm thuốc này. Chi tiết xem chương 34 mục 3 (thuốc giảm đau như ibuprofen). Tờ hướng dẫn ibuprofen ở Mỹ ghi rõ thuốc có thể gây dị ứng nặng, người dị ứng aspirin càng dễ bị, biểu hiện có cả lên cơn hen. Người bị hen cũng phải hỏi bác sĩ trước khi dùng. Có thể đang mang thai thì hỏi bác sĩ trước, mang thai từ tuần 20 trở đi thì đừng tự uống, xem chương 34 mục 5 (mang thai từ tuần 20 trở đi). Người không uống được nhóm thuốc này có thể đổi sang paracetamol, giới hạn mỗi ngày xem chương 34 mục 1 (paracetamol). Đau bụng kinh chỉ uống thuốc mấy ngày có kinh. Ngưỡng ở chương 34 mục 9 (thuốc giảm đau đừng uống quá 15 ngày một tháng) là dành cho đau đầu, số ngày uống thuốc vì đau bụng kinh cũng còn xa mới tới. Xếp A vì hiệu quả giảm đau đến từ rất nhiều thử nghiệm ngẫu nhiên. Tác giả tổng quan đánh giá chất lượng bằng chứng của đa số phép so sánh là thấp, chủ yếu vì phương pháp thử nghiệm viết không rõ, 59% thử nghiệm do hãng dược tài trợ. Lợi ích ghi "vừa" là nhận định: tổng quan chỉ đo đau hay không đau, không đo bớt được mấy ngày nghỉ. Trong khảo sát ở Hà Lan, thiệt hại do kinh nguyệt quy ra khoảng 10 ngày mỗi năm, chia ra mỗi tuần là cỡ vài giờ. Nhóm người bị lạc nội mạc tử cung là những người đã đi nội soi ổ bụng, không có nghĩa là đa số người đau bụng kinh mắc bệnh này. Người hưởng lợi chủ yếu là chính bạn.

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Marjoribanks, Ayeleke, Farquhar & Proctor (2015). Nonsteroidal anti-inflammatory drugs for dysmenorrhoea. Cochrane Database of Systematic Reviews 2015(7):CD001751. doi.org/10.1002/14651858.CD001751.pub3 (PMID 26224322; PMC6953236); WHO (2023). Endometriosis fact sheet who.int/news-room/fact-sheets/detail/endometr….