Ngáy to, có người thấy bạn ngưng thở khi ngủ, ban ngày buồn ngủ tới mức lái xe cũng muốn ngủ — đi đo giấc ngủ

Trên thế giới có 936 triệu người 30 đến 69 tuổi bị ngưng thở khi ngủ từ nhẹ đến nặng, 425 triệu người ở mức trung bình đến nặng. Đeo máy CPAP giảm ngáy và giảm buồn ngủ rõ, nhưng thử nghiệm lớn cho thấy nó không giảm biến cố tim mạch; trung bình người ta chỉ đeo 3,3 giờ mỗi đêm.

Chi phí

Đây là mục tốn tiền nhất chương: đo giấc ngủ ở bệnh viện là một khoản, và máy thở CPAP còn tốn hơn nhiều. Có bảo hiểm y tế thì phần khám và đo được giảm, nhưng máy thường phải tự mua.

Lợi ích

Ước tính toàn cầu: 936 triệu người 30 đến 69 tuổi có ngưng thở khi ngủ mức nhẹ đến nặng, và 425 triệu người ở mức trung bình đến nặng — phần lớn không được chẩn đoán. Thử nghiệm lớn nhất về đeo máy CPAP ở người ngưng thở mức trung bình đến nặng đã có bệnh tim mạch: chỉ số ngưng thở giảm từ 29,0 xuống 3,7 cơn mỗi giờ (tức là máy hoạt động rất tốt về mặt cơ học), nhưng sau 3,7 năm, biến cố tim mạch xảy ra ở 17,0% nhóm đeo máy và 15,4% nhóm không đeo — không khác biệt có ý nghĩa (HR 1,10; P = 0,34). Đổi lại, đeo máy giảm ngáy và giảm buồn ngủ ban ngày rõ rệt, cải thiện chất lượng sống và tâm trạng. Chi tiết quan trọng nằm ở chỗ khác: thời gian đeo trung bình chỉ 3,3 giờ mỗi đêm, dưới ngưỡng mà giới chuyên môn coi là dùng đủ.

Ghi chú

Phải nói cho đúng cả hai chiều, vì mục này dễ bị thổi phồng lẫn bị xem nhẹ. Chiều thứ nhất: CPAP không phải thuốc trường sinh — trong thử nghiệm trên, nó không giảm biến cố tim mạch ở người đã có bệnh tim. Chiều thứ hai: thử nghiệm đó chủ yếu gồm người ít buồn ngủ ban ngày và chỉ đeo 3,3 giờ mỗi đêm, nên nó không nói gì về người buồn ngủ nhiều, và không nói gì về tác dụng của việc đeo đủ giờ. Lý do rõ ràng nhất để đi khám không phải "sợ tim" mà là buồn ngủ ban ngày — thứ làm tăng nguy cơ tai nạn giao thông và làm hỏng cả ngày làm việc. Bốn dấu hiệu nên đi đo giấc ngủ: ngáy to tới mức người khác phải sang phòng khác; có người thấy bạn ngưng thở rồi thở lại giật mình; thức dậy khô miệng, đau đầu, đi tiểu đêm nhiều lần; và buồn ngủ ban ngày tới mức ngồi họp, xem phim hay lái xe cũng ngủ gật. Ở Việt Nam, đa ký giấc ngủ làm được ở một số bệnh viện hô hấp, tâm thần và bệnh viện đại học y; chỉ số cần nhớ là AHI (số cơn ngưng thở mỗi giờ): từ 5 là nhẹ, từ 15 là trung bình, từ 30 là nặng. Nếu chưa đeo được CPAP: giảm cân là việc có hiệu quả thật, không uống rượu buổi tối, không dùng thuốc an thần, thuốc ngủ trước giờ đi ngủ, và ngủ nằm nghiêng (có thể may một túi nhỏ gắn quả bóng sau lưng áo để không nằm ngửa). Và một điều không chờ được: nếu đang buồn ngủ khi lái xe, hãy ngừng lái đường dài cho tới khi được điều trị — đó là việc nguy hiểm nhất trong mục này, nguy hiểm hơn cả chuyện ngưng thở.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Trước hết tới phòng khám giấc ngủ, khoa hô hấp hoặc khoa tai mũi họng của bệnh viện. Muốn chẩn đoán phải đo giấc ngủ một đêm, ngủ ở bệnh viện, hoặc mượn máy về nhà đeo khi ngủ. Người phải đeo máy thở thường phải tự mua máy, đây là một khoản tiền không nhỏ. Khó ở chỗ kiên trì: đêm nào cũng phải đeo mặt nạ mà ngủ, mấy tuần đầu chưa quen, khá nhiều người đeo vài tiếng là tháo ra.

Nói đơn giản

Ngưng thở khi ngủ là khi ngủ hơi thở cứ từng lúc ngừng lại hoặc nông đi, người bị ngạt mà tỉnh dậy, ban ngày thì buồn ngủ. Đeo máy thở rồi, cơn buồn ngủ ban ngày giảm rõ, lái xe gặp tai nạn ít đi khoảng bảy phần mười. Nhưng thử nghiệm không cho thấy nó phòng được bệnh tim, giúp sống lâu hơn; đeo nó là để ban ngày tỉnh táo.

Lợi ích

Hướng dẫn chẩn đoán năm 2017 của Viện Hàn lâm Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ ghi những ai dễ bị ở mức vừa và nặng. Đó là phần lớn các ngày ban ngày đều rất buồn ngủ, cộng thêm ít nhất hai trong ba điều sau. Một là thường ngáy to, hai là có người thấy bạn ngừng thở, thở hổn hển hoặc sặc tỉnh dậy khi ngủ, ba là đã được chẩn đoán tăng huyết áp. Hướng dẫn yêu cầu chẩn đoán bằng đo giấc ngủ, không được chỉ dựa vào bảng hỏi. Mỗi giờ hơi thở ngừng hoặc nông đi từ 5 lần trở lên và có triệu chứng thì tính là mắc bệnh. Có triệu chứng hay không, từ 15 lần trở lên cũng tính. Tổng quan hệ thống năm 2019 của Viện Hàn lâm Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ gộp 38 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng. So với không điều trị, người đeo máy thở có điểm buồn ngủ tự chấm giảm 2,4 điểm (khoảng tin cậy 95% từ 1,9 đến 2,8). Thang điểm này gọi là thang điểm buồn ngủ Epworth, tối đa 24 điểm, càng cao càng buồn ngủ. Chỉ tính những người vốn không buồn ngủ thì 5 thử nghiệm giảm 1,0 điểm, tác giả cho rằng không có ý nghĩa lâm sàng. Cũng tổng quan đó gộp 10 nghiên cứu so sánh trước và sau điều trị. Đeo máy thở rồi, tỷ lệ tai nạn xe bằng 0,3 lần trước khi điều trị (RR 0,3, từ 0,2 đến 0,4), ít đi khoảng bảy phần mười. Một phân tích khác năm 2010 gộp 9 nghiên cứu cùng loại, kết quả là RR 0,278 (từ 0,22 đến 0,35). Phân tích này còn nói đeo một đêm là cơn buồn ngủ ban ngày đã giảm rõ, khả năng lái xe giả lập tốt lên trong vòng 2 đến 7 ngày. Một phân tích năm 2009 của cùng nhóm tác giả cho biết người bệnh chưa điều trị có nguy cơ tai nạn xe đại khái gấp 1,21 đến 4,89 lần người khác. Xét tiếp tim mạch và tuổi thọ. Thử nghiệm SAVE tuyển 2.717 người bệnh mức vừa và nặng từ 45 đến 75 tuổi, ai cũng có bệnh mạch vành hoặc từng đột quỵ. Sau khi chia nhóm ngẫu nhiên, theo dõi trung bình 3,7 năm. Tỷ lệ gặp biến cố tim mạch, mạch máu não ở người đeo máy thở là 17,0%, người không đeo là 15,4%. Hai nhóm không khác nhau (HR 1,10, từ 0,91 đến 1,32). Người đeo trung bình mỗi đêm chỉ đeo 3,3 tiếng. Họ đỡ ngáy, đỡ buồn ngủ ban ngày, chất lượng sống và tâm trạng đều cải thiện. Một phân tích năm 2017 gộp 10 thử nghiệm ngẫu nhiên, 7.266 người. Tỷ lệ tử vong chung cũng không khác nhau (RR 1,13, từ 0,99 đến 1,29). Một ước tính năm 2019 cho biết trong số người Trung Quốc từ 30 đến 69 tuổi, khoảng 176 triệu người mắc bệnh này, chiếm 23,6%. Trong đó mức vừa và nặng khoảng 65,52 triệu người, chiếm 8,8%, số người đông nhất thế giới.

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Còn tranh cãi. Máy thở có phòng được bệnh tim, giúp sống lâu hơn hay không, các thử nghiệm ngẫu nhiên chưa cho thấy. Người trong SAVE phần lớn không buồn ngủ mấy, lại đeo ít. Nhưng phân tích năm 2017 tách theo thời gian đeo để tính cũng không thấy khác biệt. Nhóm số liệu về tai nạn xe đến từ so sánh trước và sau điều trị, không phải chia nhóm ngẫu nhiên, người trong nghiên cứu sau khi điều trị có thể vốn đã cẩn thận hơn. Số người ở Trung Quốc chỉ được suy ra từ một nghiên cứu năm 2005 có 3.648 người, ước tính này do hãng sản xuất máy thở tài trợ. Năm 2022, Nhóm Đặc nhiệm Dịch vụ Dự phòng Hoa Kỳ cho rằng sàng lọc đại trà cho người không có triệu chứng thì lợi hay hại đều chưa nói rõ được. Vì vậy người không ngáy, ban ngày cũng không buồn ngủ thì không cần đi kiểm tra riêng. Lợi ích ghi "vừa" là nhận định: điểm buồn ngủ giảm 2,4 điểm, chưa đo ra mỗi ngày tỉnh táo thêm mấy tiếng. Khám khoa nào là kinh nghiệm của tác giả (gốc) (mức C), mỗi bệnh viện một khác. Lái xe mà buồn ngủ thì dừng xe trước, xem chương 1 mục 9 (buồn ngủ thì dừng xe nghỉ). Ban ngày phải ngủ lâu, xem chương 2 mục 37 (ngủ trưa quá một tiếng thì đi tìm nguyên nhân). Mất ngủ lâu ngày xem mục 26 chương này (mất ngủ lâu ngày). Người hưởng lợi chủ yếu là chính bạn, người đi cùng xe và người đi đường cũng được hưởng theo.

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Benjafield et al. (2019). Estimation of the global prevalence and burden of obstructive sleep apnoea: a literature-based analysis. The Lancet Respiratory Medicine 7(8):687–698. doi.org/10.1016/S2213-2600(19)30198-5 (PMID 31300334); McEvoy et al. (2016). CPAP for Prevention of Cardiovascular Events in Obstructive Sleep Apnea. New England Journal of Medicine 375(10):919–931. doi.org/10.1056/NEJMoa1606599 (PMID 27571048).