Hợp đồng mua bán: ghi "đặt cọc" khác "trả trước" về hậu quả pháp lý; ghi rõ số tiền phạt vi phạm; điều khoản trả chậm phải viết như một khoản cho vay

Ghi "đặt cọc" thì bên nhận cọc bỏ ngang phải trả lại tiền và thêm một khoản bằng đúng số đó, còn ghi "trả trước" thì chỉ đòi lại theo hợp đồng. Mức phạt vi phạm do hai bên tự ghi, riêng hợp đồng thương mại chặn ở 8%. Cho trả chậm mà không ghi lãi thì bên chậm trả chịu 10%/năm, có ghi tối đa 20%/năm.

Chi phí

Bạn mất một buổi sửa ba chỗ trong hợp đồng: tên khoản tiền nhận trước, con số phạt vi phạm, lãi suất nếu cho trả chậm. Việc sửa không tốn tiền nếu bạn tự làm; thuê luật sư rà lại thì mất vài trăm nghìn đến vài triệu một hợp đồng. Chỗ khó là thuyết phục bên kia chấp nhận con số phạt, vì bên mạnh hơn thường muốn để trống.

Lợi ích

Hợp đồng mua bán rõ giá, thanh toán, bàn giao và trách nhiệm khi chậm tiến độ giúp tránh tranh chấp. Cần phân biệt khoản đặt cọc với tiền trả trước và điều khoản phạt.

Pháp luật Việt Nam

Điều 328 khoản 1 Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13 định nghĩa đặt cọc là việc một bên giao cho bên kia một khoản tiền, kim khí quý, đá quý hoặc vật có giá trị trong một thời hạn để bảo đảm giao kết hoặc thực hiện hợp đồng; khoản 2 định hậu quả: nếu bên đặt cọc từ chối giao kết hoặc thực hiện hợp đồng thì tài sản đặt cọc thuộc về bên nhận đặt cọc, còn nếu bên nhận đặt cọc từ chối thì phải trả lại tài sản đặt cọc và thêm một khoản tiền tương đương giá trị tài sản đặt cọc, trừ trường hợp có thoả thuận khác. Bộ luật không đặt trần cho khoản đặt cọc, nên con số do hai bên ghi. Khoản tiền bạn nhận trước mà không gọi là đặt cọc chỉ là thanh toán trước, muốn lấy lại thì phải dựa vào cam kết trong hợp đồng hoặc vào quy định về hoàn trả khi hợp đồng không thành. Về phạt vi phạm, Điều 418 khoản 1 định nghĩa đó là thoả thuận buộc bên vi phạm nộp một khoản tiền cho bên bị vi phạm, khoản 2 để mức do các bên thoả thuận trừ khi luật liên quan có quy định khác, khoản 3 cho phép chọn chỉ phạt hoặc vừa phạt vừa bồi thường và mặc định là chỉ phạt nếu hợp đồng không nói gì thêm. Với hợp đồng giữa các thương nhân, Điều 301 Luật Thương mại 36/2005/QH11 chặn mức phạt ở 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm. Về trả chậm, Điều 357 khoản 1 buộc bên chậm trả tiền phải trả lãi trên số tiền chậm trả tương ứng với thời gian chậm trả, khoản 2 dẫn sang Điều 468: lãi suất theo thoả thuận không quá 20%/năm, không thoả thuận rõ thì tính bằng 50% mức giới hạn đó, tức 10%/năm. Nghĩa là điều khoản trả chậm phải ghi đủ ba thứ như một hợp đồng vay: số tiền, lãi suất, kỳ hạn.

Ghi chú

Vì sao B: ba điều của Bộ luật Dân sự có hậu quả đọc được nguyên văn, nhưng không điều nào nói hợp đồng mua bán hàng hoá phải viết thế nào, và chưa có bản án công bố nào về đúng cách đặt tên khoản tiền để lên hạng A. Ba cái bẫy hay gặp. Một: ghi tiêu đề là "đặt cọc" nhưng thêm câu "nếu không mua thì trả lại tiền", vì Điều 328 khoản 2 cho phép thoả thuận khác nên chính câu đó xoá mất hậu quả mất cọc, và toà sẽ đọc cả hợp đồng chứ không đọc mỗi tiêu đề. Hai: để trống mức phạt, chỉ ghi "bên vi phạm chịu phạt theo quy định pháp luật", trong khi Điều 418 khoản 2 giao mức phạt cho các bên thoả thuận nên không có con số nào mặc định để toà áp, và hợp đồng thương mại còn bị chặn ở 8%. Ba: cho khách trả chậm 30, 60 ngày mà không ghi lãi, coi đó là ân hạn tình cảm, trong khi Điều 357 vẫn tính lãi trên số tiền chậm trả, và mức mặc định 10%/năm là mức bên chậm trả phải chịu, dù bên đó là khách hay là bạn. Mục này không có nghĩa là hợp đồng nào cũng phải có đặt cọc, hay ghi "đặt cọc" là luôn có lợi: nó nói rằng tên khoản tiền, con số phạt và lãi suất là ba ô phải điền trước khi ký.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Không tốn tiền. Trong hợp đồng ghi đúng chữ "tiền đặt cọc", số tiền không quá 20% tổng giá trị hợp đồng. Nhận tiền trước rồi mới giao hàng. Trước khi đồng ý cho bên kia lấy hàng trước, trả tiền sau (cho nợ gối đầu), hãy tra kỹ bên kia một lượt.

Nói đơn giản

Ghi chữ "tiền đặt cọc" (Trung Quốc) mới có quy tắc gấp đôi: bạn bội ước thì mất khoản này; bên kia bội ước thì phải trả bạn gấp đôi. Phần vượt quá 20% giá trị hợp đồng thì không tính. Ghi thành "tiền đặt trước" thì về mặt pháp luật không có quy tắc này. Cho nợ gối đầu là cho bên kia mượn không tiền của mình, bên kia sập thì thành nợ xấu.

Lợi ích

Tiền đặt cọc phải giao thật tới tay bên kia mới tính (xác lập từ lúc giao thực tế). Bên đặt cọc bội ước thì không lấy lại được khoản này. Bên nhận cọc bội ước thì phải trả lại nguyên số, cộng thêm một khoản bằng thế (trả gấp đôi). Phần vượt quá 20% tổng giá trị hợp đồng (giá trị đối tượng của hợp đồng chính) thì không tính là tiền đặt cọc. Tiền phạt vi phạm thoả thuận cao quá mức hoặc thấp quá mức so với thiệt hại thực tế, toà có thể theo yêu cầu của một bên mà điều chỉnh xuống hoặc lên. Hợp đồng ghi cả tiền phạt vi phạm lẫn tiền đặt cọc, khi thật sự có vi phạm thì chỉ được chọn một, không lấy được cả hai (toàn Trung Quốc, từ năm 2021)

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

"Tiền đặt trước" trong Bộ luật Dân sự Trung Quốc không có quy tắc như tiền đặt cọc, thường chỉ coi là tiền trả trước. Đây là cách nói phổ biến trong thực tiễn, chương này chưa kiểm chứng bản án. Mua nhà mới nộp tiền cọc giữ chỗ, sau đó không ký được hợp đồng chính thức, có quy tắc đặc biệt riêng, xem chương 15 mục 11 (tiền cọc giữ chỗ). Cho nợ gối đầu là đem tiền của mình cho bên kia mượn không lãi, bên kia sập thì thành nợ xấu. Trước khi cho nợ, lên Hệ thống công khai thông tin tín dụng doanh nghiệp quốc gia (Trung Quốc) tra hồ sơ của bên kia, xem họ có từng bị kiện không.

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13, bản ký Công báo — tập 1 datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2016/01/… (Điều 328 khoản 1 và 2, trang 86–87; Điều 357 khoản 1 và 2, trang 93) và tập 2 datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2016/01/… (Điều 418 khoản 1, 2, 3, trang 105; Điều 468 khoản 1 và 2, trang 118), đọc bằng OCR trang gốc vì bản PDF là ảnh scan; Luật Thương mại số 36/2005/QH11, bản hợp nhất 17/VBHN-VPQH, Công báo 721+722 ngày 4/9/2019, Điều 301 (mức phạt vi phạm không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm, trừ trường hợp Điều 266) — congbao.chinhphu.vn/van-ban/van-ban-hop-nhat-…