Đường hình sự của nghề thực phẩm: bán thịt từ con vật chết vì bệnh, bán hàng có chất cấm vượt ngưỡng, và làm hàng giả là thực phẩm

Bán thịt từ con vật chết vì bệnh, hoặc bán hàng có chất cấm mà giá trị lô vượt ngưỡng, thì Điều 317 Bộ luật Hình sự phạt tiền 100.000.000 đồng đến 400.000.000 đồng hoặc tù 2 năm đến 5 năm. Hàng giả là thực phẩm thì Điều 193 phạt tù 2 năm đến 5 năm, và điều này không đặt ngưỡng giá trị.

Chi phí

Bạn trả tiền cho ba thứ giấy tờ và một quy trình. Thứ nhất là hợp đồng với lò mổ hoặc nhà cung cấp có địa chỉ, kèm giấy kiểm dịch cho từng lô. Thứ hai là sổ ghi nguyên liệu theo ngày, để khi có đoàn kiểm tra thì biết lô thịt nào đi vào mẻ nào. Thứ ba là tiền kiểm nghiệm định kỳ cho chỉ tiêu mà ngành hàng của bạn hay bị vượt. Không làm thì cái mất không chỉ là tiền phạt mà còn là thời gian, vì hồ sơ hình sự kéo theo tạm giữ, tạm hoãn xuất cảnh và một vụ án mà bạn là người bị truy cứu.

Lợi ích

Vi phạm an toàn thực phẩm có thể dẫn tới hậu quả hình sự chứ không chỉ hoàn tiền hoặc nộp phạt. Cần kiểm soát nguồn nguyên liệu, chất cấm và hồ sơ từng lô.

Pháp luật Việt Nam

Điều 317 Bộ luật Hình sự, bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH, mô tả hành vi bằng các điểm cụ thể: điểm a là dùng chất, hóa chất, kháng sinh, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, phụ gia hoặc chất hỗ trợ chế biến mà biết là cấm sử dụng hoặc ngoài danh mục được phép; điểm b là dùng động vật chết do bệnh, dịch bệnh hoặc động vật bị tiêu hủy để chế biến, hoặc cung cấp, bán thực phẩm mà biết có nguồn gốc từ đó; điểm e khép lại bằng việc chế biến, cung cấp, bán thực phẩm biết là không bảo đảm quy chuẩn kỹ thuật gây ngộ độc ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của 5 người đến 20 người, hoặc gây tổn hại sức khỏe với tỷ lệ tổn thương cơ thể 31% đến 60%. Khung của khoản 1 là phạt tiền 100.000.000 đồng đến 400.000.000 đồng hoặc phạt tù 2 năm đến 5 năm; khoản 2 nâng lên phạt tiền 400.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng hoặc tù 3 năm đến 7 năm khi có tổ chức, làm chết người, gây ngộ độc cho 21 người đến 100 người. Ngưỡng giá trị sản phẩm ở điểm a và điểm b là từ 10.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng, và điều luật mở cửa thứ hai: đã bị xử phạt hành chính về hành vi trong điều này mà còn vi phạm thì không cần đủ ngưỡng. Điều 193 xử hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm: khoản 1 phạt tù 2 năm đến 5 năm và không kèm ngưỡng giá trị, khoản 2 từ 5 năm đến 10 năm khi có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, hàng giả tương đương hàng thật trị giá 150.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng hoặc thu lợi bất chính 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng, khoản 3 từ 10 năm đến 15 năm, khoản 4 từ 15 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân, khoản 6 phạt pháp nhân thương mại 2.000.000.000 đồng đến 6.000.000.000 đồng ở mức cơ bản. Điều 192 đứng cạnh đó cho hàng giả nói chung: phạt tiền 200.000.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng hoặc tù 1 năm đến 5 năm, với ngưỡng 30.000.000 đồng đến dưới 150.000.000 đồng.

Ghi chú

Vì sao mức B: cả ba điều đọc được nguyên văn và có khung hình phạt rõ, nhưng việc một lô hàng rơi vào điểm nào phụ thuộc kết luận giám định và kết quả điều tra, nên chỉ lên hạng A khi có bản án công bố đúng câu hỏi; và hiện chưa thấy bản án công bố nào như vậy. Ba cái bẫy hay gặp. Một: mua thịt trôi nổi vì rẻ hơn vài nghìn một cân, không có giấy kiểm dịch, rồi bán lại; điểm b tính người bán biết thực phẩm có nguồn gốc từ đó, và khi giá mua thấp bất thường, không có giấy tờ thì cơ quan điều tra dùng chính hai dấu hiệu đó để chứng minh bạn biết. Hai: dùng phụ gia hoặc chất bảo quản mua qua mạng, không có nhãn phụ, không rõ nguồn; điểm a tính cả trường hợp chất nằm ngoài danh mục được phép, và câu "tôi không biết là bị cấm" khó đứng vững khi chất đó không nhãn, không rõ nguồn. Ba: tách nhỏ lô hàng để mỗi lần bán dưới ngưỡng, vì nghĩ rằng dưới ngưỡng thì không sao; ngưỡng chỉ áp cho lần đầu, còn điều luật ghi rõ đã bị xử phạt hành chính về hành vi trong điều này mà còn vi phạm thì không cần đủ ngưỡng, và với Điều 193 thì không có ngưỡng nào cả. Mục này không có nghĩa là mọi vụ ngộ độc đều thành vụ án, không có nghĩa là người bán cuối chuỗi luôn bị truy cứu thay người sản xuất, và không đòi bạn tự xét nghiệm mọi lô: việc bắt buộc là giữ được đường đi của lô hàng từ đâu tới.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Không tốn tiền. Làm theo đúng bộ việc ở mục 8 (làm thực phẩm thì xem mình thuộc nhóm nào trước): giữ giấy chứng nhận kiểm dịch và chứng từ nhập hàng, bảng thành phần chỉ dùng những thứ tra được số phê duyệt.

Nói đơn giản

Mấy mục trước phạt tiền, mục này bắt người. Bán thịt gia súc chết bệnh, thịt kiểm tra không đạt, hoặc thứ vượt chuẩn nghiêm trọng về dư lượng thuốc trừ sâu, thuốc thú y, kim loại nặng, thì tù tới 3 năm. Chỉ cần "đủ để" gây ngộ độc nghiêm trọng là thành tội, không cần thật sự có người ăn phải. Trộn nguyên liệu không phải thực phẩm có độc, có hại vào thực phẩm thì khởi điểm đã là tù tới 5 năm, không xét bạn bán được bao nhiêu tiền.

Lợi ích

Điều 143 Bộ luật Hình sự (Trung Quốc) điều chỉnh khung này. Thực phẩm bạn làm, bạn bán không đạt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm. Chỉ cần "đủ để gây ra vụ ngộ độc thực phẩm nghiêm trọng hoặc bệnh nghiêm trọng khác do thực phẩm" là đủ thành tội. Phạt tù tới 3 năm hoặc giam ngắn hạn (câu thúc), đồng thời phạt tiền. Gây tổn hại nghiêm trọng cho sức khoẻ người khác, hoặc có tình tiết nghiêm trọng khác, thì tù từ 3 tới 7 năm và phạt tiền. Hậu quả đặc biệt nghiêm trọng thì tù từ 7 năm tới chung thân, phạt tiền hoặc tịch thu toàn bộ tài sản. Điều 144 điều chỉnh việc trộn. Trộn nguyên liệu không phải thực phẩm có độc, có hại vào thực phẩm mình làm, mình bán, hoặc biết rõ đã bị trộn mà vẫn bán, thì tù tới 5 năm và phạt tiền. Gây tổn hại nghiêm trọng cho sức khoẻ người khác, hoặc có tình tiết nghiêm trọng khác, thì tù từ 5 tới 10 năm và phạt tiền. Làm chết người, hoặc có tình tiết đặc biệt nghiêm trọng khác, thì xử theo Điều 141 (từ 10 năm, chung thân hoặc tử hình). Toà án Nhân dân Tối cao và Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao (Trung Quốc) có ra một bản giải thích (giải thích của hai viện). Bản này liệt kê những trường hợp tính là "đủ để gây ra vụ ngộ độc thực phẩm nghiêm trọng hoặc bệnh nghiêm trọng khác do thực phẩm". Một là "chứa vi sinh vật gây bệnh, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, dư lượng thuốc thú y, độc tố sinh học, kim loại nặng và các chất ô nhiễm khác vượt nghiêm trọng giới hạn tiêu chuẩn". Hai là "thuộc thịt và sản phẩm từ thịt của gia súc, gia cầm, thú, động vật thuỷ sản chết vì bệnh, chết không rõ nguyên nhân hoặc kiểm tra kiểm dịch không đạt". Ba là "thuộc loại nhà nước ra lệnh cấm sản xuất, bán vì nhu cầu đặc biệt như phòng chống dịch bệnh". Bốn là "thành phần dinh dưỡng của thực phẩm dinh dưỡng y học đặc biệt, thực phẩm chính và phụ dành riêng cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ không đạt nghiêm trọng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm". Phụ gia dùng quá liều, dùng sai chỗ, tới mức gây ra các hậu quả trên, cũng định tội theo Điều 143. Thế nào là "nguyên liệu không phải thực phẩm có độc, có hại" không do bạn quyết. Một loại là chất mà luật và văn bản pháp quy cấm cho vào thực phẩm. Loại kia là chất nằm trong danh sách do các cơ quan liên quan của Quốc vụ viện (Trung Quốc) công bố, như thuốc trừ sâu bị cấm, thuốc cấm dùng cho động vật làm thực phẩm. Còn một trường hợp cũng tính là "tình tiết nghiêm trọng khác" trong Điều 144. Làm, bán được từ 100.000 tới dưới 200.000 nhân dân tệ. Địa điểm là trường tiểu học, trung học, cơ sở giữ trẻ, cơ sở dưỡng lão và khu vực xung quanh. Đối tượng bán là trẻ vị thành niên, người già. Không ở lò mổ được chỉ định mà tự lập chỗ giết mổ lợn để giết mổ và bán, tình tiết nghiêm trọng thì xử theo tội kinh doanh trái phép. Làm tới 100.000 nhân dân tệ trở lên, hoặc kiếm được 50.000 nhân dân tệ trở lên, là tính "tình tiết nghiêm trọng" (toàn Trung Quốc)

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Ranh giới với ba mục trước là: có đụng tới chính sự an toàn của thực phẩm hay không. Không có giấy phép, nhãn thiếu mục, quảng cáo công dụng, bị phạt tiền. Bán thịt gia súc chết bệnh, hàng vượt chuẩn, cho phụ gia bừa bãi, trộn nguyên liệu không phải thực phẩm, thì vào thủ tục hình sự. Hàng rào phòng vệ đỡ tốn công nhất vẫn là bộ việc ở mục 8 (làm thực phẩm thì xem mình thuộc nhóm nào trước). Thịt chỉ nhập từ lò mổ được chỉ định. Mỗi lô giữ giấy chứng nhận kiểm dịch và giấy chứng nhận kiểm tra chất lượng thịt. Nguyên liệu chỉ dùng thứ tra được số phê duyệt. Cái gọi là "thịt thanh lý giá rẻ", "đồ vụn không biết từ đâu" là cửa vào hay xảy ra chuyện nhất trong các vụ án hình sự về thực phẩm. Trang gốc trên công báo của Toà án Nhân dân Tối cao (Trung Quốc) lần này trả lỗi 502, nên dẫn hai bản đăng lại chính thức cấp tỉnh và đã đối chiếu từng chữ với nhau.

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Bộ luật Hình sự, bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH (Điều 192 khoản 1, Điều 193 khoản 1 đến khoản 6, Điều 317 khoản 1 và khoản 2) — datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2025/9/1… . Tra ngày 3/11/2026.