Làm đúng quy trình ở chỗ làm; việc tốt nằm ngoài quy trình thì hỏi trước ai chịu trách nhiệm

Chủ shop hay công ty phải đứng ra bồi thường thiệt hại do người làm công gây ra trong khi làm việc được giao, rồi đòi lại phần lỗi của người đó. Gây thiệt hại để cứu người trong tình thế không còn cách nào khác thì không bị coi là tội, nhưng vượt quá mức cần thiết thì vẫn bị xử.

Chi phí

Không mất tiền, mất một buổi đọc lại quy trình của chỗ làm và hỏi người phụ trách một câu: việc này nằm ngoài quy trình thì ai ký. Khó ở chỗ câu hỏi đó thường rơi đúng lúc khách đang chờ, và người nhờ hay nói "làm giúp một tay thôi".

Lợi ích

Làm ngoài quy trình đã giao có thể làm phát sinh thiệt hại khó xác định trách nhiệm. Khi thấy cần đổi cách làm, yêu cầu người có thẩm quyền chấp thuận và lưu lại hướng dẫn.

Pháp luật Việt Nam

Điều 600 Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13 buộc cá nhân, pháp nhân bồi thường thiệt hại do người làm công, người học nghề gây ra trong khi thực hiện công việc được giao, và cho họ quyền yêu cầu người gây thiệt hại có lỗi hoàn trả một khoản tiền. Nghĩa là việc bạn làm trong phạm vi được giao thì chủ shop bồi thường cho người bị hại trước, rồi quay lại đòi bạn phần lỗi; còn việc bạn tự nhận ngoài phạm vi được giao thì rất khó chứng minh là "trong khi thực hiện công việc", và phần bồi thường dễ rơi vào bạn. Điều 23 Bộ luật Hình sự, bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH, định nghĩa tình thế cấp thiết là tình thế buộc phải gây một thiệt hại nhỏ hơn để tránh thiệt hại lớn hơn mà không còn cách nào khác; khoản 1 ghi rõ hành vi gây thiệt hại trong tình thế cấp thiết không phải là tội phạm, khoản 2 vẫn buộc chịu trách nhiệm hình sự khi thiệt hại gây ra rõ ràng vượt quá yêu cầu. Với nghề có quy trình nội bộ, cái quyết định không phải lòng tốt mà là bạn có đang làm trong phạm vi được giao hay không, và có ai đã đồng ý cho làm khác quy trình hay không.

Ghi chú

Vì sao C: không điều nào trả lời câu hỏi "có nên làm việc tốt ngoài quy trình hay không". Điều 600 chỉ nói ai trả tiền khi đã có thiệt hại, Điều 23 chỉ nói khi đã rơi vào tình thế không còn cách nào khác, còn chuyện quy trình nội bộ thì luật không đặt ra. Ba cái bẫy hay gặp. Một: coi quy trình nội bộ là chuyện hình thức, trong khi tranh chấp thật thường bắt đầu từ chỗ không ai ghi lại ai đồng ý cho làm khác quy trình, và cái thiếu chữ ký đó biến việc làm giúp thành việc tự nhận. Hai: tin rằng "cứu người thì không sao", trong khi khoản 2 Điều 23 vẫn xử lý khi thiệt hại vượt quá yêu cầu, nên câu hỏi đúng là làm cách nào ít thiệt hại nhất chứ không phải mình có ý tốt hay không. Ba: nghĩ công ty hoặc bảo hiểm sẽ đỡ hết, trong khi nội quy và hợp đồng bảo hiểm thường loại trừ hành vi nằm ngoài phạm vi công việc, và người ký biên bản là bạn. Mục này không có nghĩa là cứ đứng im chờ lệnh, hay phải từ chối mọi việc nằm ngoài quy trình: nó nói rằng trước khi làm khác quy trình, hãy để người có thẩm quyền đồng ý bằng một dòng tin nhắn và ghi lại ai chịu trách nhiệm.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Không tốn tiền. Đi làm thì làm theo chế độ, theo y lệnh, theo quy trình. Không quyết thay người khác ngoài quyền hạn của mình. Trước khi muốn giúp, tự hỏi một câu: có chuyện thì ai chịu. Cái khó là đứng vững trước lời nhờ "châm chước một chút" ngay tại chỗ.

Nói đơn giản

Lấy y tá làm ví dụ: điều lệ ghi rõ, thấy bệnh nhân nguy kịch thì phải báo ngay bác sĩ; thấy y lệnh trái quy định thì phải nêu với bác sĩ ra y lệnh. Vị trí khác cũng vậy, xem rõ trước quy trình của mình vạch chỗ "phải báo cáo" ở đâu. Ngoài ra, tự nguyện ra tay cứu giúp khẩn cấp mà làm người được cứu bị thương thì không phải bồi thường.

Lợi ích

Lấy y tá làm ví dụ, văn bản pháp quy (Trung Quốc) ghi rõ ranh giới công việc như sau. Thấy bệnh tình nguy kịch thì báo ngay bác sĩ. Trong tình huống khẩn cấp, để cứu bệnh nhân nguy kịch, có thể làm trước các biện pháp cấp cứu cần thiết. Thấy y lệnh trái luật, trái quy định, hoặc trái quy chuẩn kỹ thuật chẩn đoán điều trị, thì phải nêu với bác sĩ, cần thì báo người phụ trách khoa. Bộ luật Dân sự Trung Quốc quy định thêm. Tự nguyện ra tay cứu giúp khẩn cấp, mà làm người được cứu bị thương, thì người cứu không phải bồi thường (không chịu trách nhiệm dân sự) (toàn Trung Quốc)

Mức bằng chứng

B

Ghi chú

Trong phạm vi vị trí thì làm theo quy trình, cứu người khẩn cấp được luật bảo vệ. Những việc còn lại, phân rõ trước là quyền hạn của ai, trách nhiệm của ai, đừng dùng lòng tốt cá nhân thay cho quyết định theo chế độ. Điều lệ Y tá năm 2020 được sửa bằng Lệnh Quốc vụ viện số 726 (Trung Quốc), chỉ sửa mấy điều về đăng ký, Điều 17 không đổi một chữ. Điều khoản của Luật Bác sĩ (Trung Quốc) về hành nghề theo quy chuẩn chẩn đoán điều trị, lần này không mở được nguyên văn chính thức, nên không dẫn.

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13, Công báo 1243+1244 và 1245+1246 ngày 28/12/2015 (Điều 600) — congbao.chinhphu.vn/van-ban/luat-so-91-2015-q… ; Bộ luật Hình sự, bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH (Điều 23 khoản 1 và khoản 2) — datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2025/9/1… . Tra ngày 3/11/2026.