Cắt lỗ theo quy tắc viết trước, không bình quân giá xuống để "gỡ"

Người ta có xu hướng bán cái đang lãi và giữ cái đang lỗ. Trong 10.000 tài khoản ở Mỹ, cổ phiếu lãi bị bán nhiều hơn cổ phiếu lỗ khoảng 50%. Nhưng nhóm cổ phiếu bị giữ lại đó, một năm sau, lại kém nhóm đã bán 3,4 điểm %.

Chi phí

Không tốn tiền để viết quy tắc; mỗi lần bán chịu thuế 0,1% giá trị và phí môi giới. Cái khó là chấp nhận rằng khoản lỗ đã xảy ra, và bán khi lý do mua không còn đúng.

Lợi ích

Odean (1998) dùng 10.000 tài khoản tại một công ty môi giới chiết khấu ở Mỹ, giai đoạn 1987–1993: tỷ lệ bán cổ phiếu đang lãi là 0,148 so với 0,098 ở cổ phiếu đang lỗ, chênh 0,050 với t lớn hơn 35 — quy ra xác suất thì cổ phiếu lãi bị bán cao hơn khoảng 50%. Cùng nhóm nhà đầu tư mua lại cổ phiếu lỗ nhiều hơn (0,135 so với 0,094). Kiểm chứng niềm tin "giữ rồi sẽ hồi": cổ phiếu lãi bị bán có lợi suất vượt thị trường một năm sau cao hơn cổ phiếu lỗ được giữ khoảng 3,4 điểm %.

Pháp luật Việt Nam

Ở Việt Nam, mỗi lần bán còn chịu thuế 0,1% giá trị (Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15 Điều 13 khoản 2), nên "bán cắt lỗ rồi mua lại" tốn thêm một vòng thuế và phí.

Ghi chú

Bốn chỗ hay sập. (1) Bình quân giá xuống không sai về số học — mua thêm thì giá vốn giảm — nhưng nó làm tăng số tiền đặt vào đúng cái đang sai, và nếu đang dùng ký quỹ thì nó đẩy bạn tới chỗ phải nộp thêm tiền đúng lúc không có. (2) Có những mã không bán được đúng lúc bạn muốn: bị đưa vào diện kiểm soát, tạm ngừng giao dịch hoặc huỷ niêm yết là chuyện có thật trên HOSE, HNX và UPCoM, nên quy tắc phải viết trước khi chuyện đó xảy ra. (3) Nhóm "phím hàng" hay khuyên bình quân giá xuống vì họ đã mua trước bạn. (4) Đừng hiểu ngược: mục này nói bán khi lý do mua đã sai, không nói bán chỉ vì giá giảm — nếu doanh nghiệp vẫn đúng như luận điểm ban đầu thì giá giảm là điều kiện mua tốt hơn, miễn là bạn đã viết quy tắc đó ra trước.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Không tốn tiền. Khó là thừa nhận khoản này đã lỗ, rồi bán nó đi.

Nói đơn giản

Người ta thường lời thì bán, lỗ thì cố ôm. Trong hồ sơ bảy năm của mười nghìn tài khoản ở Mỹ, cổ phiếu tăng giá có khả năng bị bán cao hơn cổ phiếu giảm giá trên năm mươi phần trăm. Cũng nhóm người đó còn thích mua thêm cổ phiếu đang lỗ hơn. Thế nhưng cổ phiếu lỗ họ giữ lại, trong một năm sau, trung bình vẫn kém cổ phiếu lời mà họ đã bán 3,4 điểm phần trăm.

Lợi ích

Nghiên cứu này xem toàn bộ lịch sử giao dịch của 10.000 tài khoản tại một công ty môi giới chiết khấu ở Mỹ, từ 1987 đến 1993. Tỷ lệ cổ phiếu lời bị bán ra (PGR) là 0,148. Tỷ lệ cổ phiếu lỗ bị bán ra (PLR) là 0,098. Hai số chênh nhau 0,050, giá trị t trên 35. Tính theo ngày, cổ phiếu tăng giá có khả năng bị bán cao hơn cổ phiếu giảm giá từ 50% trở lên. Cũng những tài khoản này mua thêm cổ phiếu lỗ hăng hơn. Tỷ lệ cổ phiếu lỗ được mua thêm lần nữa là 0,135, cổ phiếu lời là 0,094, giá trị t 19. Nghiên cứu còn kiểm tra ý nghĩ "giữ lại thì sẽ lên lại". Kết quả ngược lại: lợi nhuận vượt trội trong một năm sau của cổ phiếu lời đã bán, trung bình cao hơn cổ phiếu lỗ còn giữ 3,4 điểm phần trăm. Lợi nhuận vượt trội là phần kiếm được nhiều hơn chỉ số thị trường. Tác giả còn tính một ví dụ theo số trung bình. Cùng bán 1.000 đô la cổ phiếu, bán con đang lỗ so với bán con đang lời, lợi nhuận một năm sau cao hơn khoảng 4,4%. Trong 4,4% này có phần tiền tiết kiệm được nhờ bán cổ phiếu lỗ sớm để khấu trừ thuế. Phần khấu trừ thuế tính theo hệ thống thuế Mỹ (Mỹ, 1987 đến 1993)

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Mục này nói chuyện "bán hay không", mục 15 (đừng giao dịch cổ phiếu liên tục) nói chuyện "đừng động tay hoài", hai mục không mâu thuẫn. Đặt quy tắc trước rồi làm theo, kinh nghiệm của tác giả là số lần động tay lại ít hơn, điểm này nghiên cứu chưa đo. Mua thêm khi giá xuống để bình quân giá vốn, về số học thì không sai, mua thêm một ít thì giá vốn bình quân thấp đi một ít. Sai ở chỗ coi nó là cách gỡ. Tác dụng thực của nó là tăng số tiền bạn đặt cược vào đúng một mã cổ phiếu, xem mục 19 (đừng dồn tiền vào một mã cổ phiếu). Đoạn khấu trừ thuế tính theo hệ thống thuế Mỹ, Trung Quốc không áp dụng y nguyên, phần còn lại vẫn đúng. Đây là số liệu tài khoản ở Mỹ những năm 1980 đến 1990, chi phí giao dịch và thuế của cổ phiếu A (Trung Quốc) đều khác. Không phải lời khuyên đầu tư.

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 2

1. Odean T (1998), "Are Investors Reluctant to Realize Their Losses?", The Journal of Finance 53(5):1775–1798, doi.org/10.1111/0022-1082.00072
2. Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15, Điều 13 khoản 2.