Thực phẩm không an toàn: đòi lại tiền và đòi chi phí điều trị — Việt Nam không có mức phạt gấp bội cho người mua

Luật Việt Nam không có mức đền gấp nhiều lần giá trị món hàng, cũng không có mức sàn cố định. Cái chắc chắn là: cơ sở gây ngộ độc phải trả toàn bộ chi phí điều trị, cộng bồi thường thiệt hại thật.

Chi phí

Không tốn tiền. Cái mất là phải giữ nguyên hiện trường: thức ăn còn lại, vỏ hộp, hoá đơn, ảnh chụp có ngày giờ; nếu có triệu chứng thì đi khám và giữ giấy tờ điều trị.

Lợi ích

Về tiền, phần lớn khoản đòi được là chi phí điều trị, thu nhập bị mất, chi phí khắc phục — nghĩa là phải có giấy tờ mới quy ra được số.

Pháp luật Việt Nam

Bản gốc Trung Quốc dựa vào Điều 148 Luật An toàn thực phẩm: đòi được gấp 10 lần giá trị hoặc 3 lần thiệt hại, và nếu mức tăng thêm dưới 1.000 tệ thì tính là 1.000 tệ. Việt Nam không có cả ba con số đó — không có bội số, không có mức sàn. Cái Việt Nam có, đọc được nguyên văn: Luật An toàn thực phẩm 55/2010/QH12 Điều 9 quy định người tiêu dùng thực phẩm được bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật do sử dụng thực phẩm không an toàn gây ra; Điều 53 khoản 5 quy định thẳng: tổ chức, cá nhân cung cấp thực phẩm mà gây ngộ độc phải chịu toàn bộ chi phí điều trị cho người bị ngộ độc và bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật về dân sự; Điều 6 khoản 1 nói vi phạm thì bị xử lý vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường. Thêm Điều 34 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 19/2023/QH15: tổ chức, cá nhân kinh doanh phải bồi thường thiệt hại do sản phẩm, hàng hoá có khuyết tật do mình cung cấp gây ra, kể cả khi không biết hoặc không có lỗi trong việc phát sinh khuyết tật, và khi không xác định được bên sản xuất, nhập khẩu thì bên trực tiếp cung cấp cho người tiêu dùng phải bồi thường.

Ghi chú

Bốn bẫy. (1) Đừng dọn trước khi chụp: rửa rau, vứt vỏ, đổ canh là mất bằng chứng; ảnh phải thấy được nhãn, hạn dùng, lô sản xuất và hoá đơn cùng khung. (2) “Có dị vật là được đền” không đúng như bạn tưởng: có hay không có vi phạm an toàn thực phẩm thường phải do cơ quan chuyên môn kết luận, không phải bạn nói; cái bạn đòi được ngay là hoàn tiền và chi phí điều trị nếu chứng minh được thiệt hại. (3) Nơi gửi phản ánh khác nơi kiện: gửi phản ánh tới cơ quan quản lý an toàn thực phẩm cấp tỉnh để họ kiểm tra cơ sở, còn đòi tiền là quan hệ dân sự giữa bạn và người bán — hai việc chạy song song, không thay thế nhau. (4) Đừng hiểu ngược: mục này không nói “đừng đòi nhiều” — đòi đúng và đủ theo thiệt hại thật, có giấy tờ, là việc nên làm; cái bị loại là dọa đòi bội số không có trong luật Việt Nam, vì làm vậy bạn mất thế đúng.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Không tốn tiền. Giữ thực phẩm, bao bì, hoá đơn, đừng vứt cũng đừng rửa, chụp ảnh ngay tại chỗ. Trước hết tìm người bán hoặc sàn, không thoả thuận được thì gọi 12315. Nếu thật sự phải kiện thì mất vài tháng. Khó là nhịn đừng vứt đồ đi trước.

Nói đơn giản

Mua phải thực phẩm hết hạn, biến chất, thì chính món đồ, bao bì và hoá đơn là chứng cứ của bạn, đừng vội vứt. Bạn có thể đòi bồi thường gấp mười giá tiền hoặc gấp ba thiệt hại, dưới 1.000 nhân dân tệ thì tính 1.000. Đòi người bán hay đòi nhà sản xuất là do bạn chọn, bên bị bạn tìm đến phải trả trước, không được đẩy sang bên kia.

Lợi ích

Bị thiệt hại vì thực phẩm không đạt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, bạn có thể đòi người kinh doanh bồi thường, cũng có thể đòi nhà sản xuất. Bên nhận yêu cầu bồi thường của bạn áp dụng chế độ chịu trách nhiệm trước: phải trả trước, không được đùn đẩy. Nghĩa là bạn tìm ai thì người đó phải trả tiền trước, không được đẩy bạn sang bên kia. Ngoài đòi bồi thường thiệt hại, bạn còn có thể đòi bên kia trả tiền bồi thường gấp mười giá tiền hoặc gấp ba thiệt hại, và "khoản bồi thường tăng thêm dưới một nghìn nhân dân tệ thì tính là một nghìn nhân dân tệ". Nhưng có một ngoại lệ: "trừ trường hợp nhãn, hướng dẫn sử dụng thực phẩm có khiếm khuyết không ảnh hưởng tới an toàn thực phẩm và không gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng". Giải thích tư pháp (Trung Quốc) còn định thêm mấy điểm. Thứ nhất, phải thoả cùng lúc ba điều kiện. Người mua mua vì nhu cầu tiêu dùng của cá nhân hoặc gia đình. Thực phẩm không đạt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm. Và không có chứng cứ cho thấy lúc mua người đó đã biết. Thoả đủ thì "lấy giá tiền thực trả làm căn cứ để tính tiền bồi thường mang tính trừng phạt gấp mười giá tiền". Thứ hai, biết rõ không đạt tiêu chuẩn mà vẫn mua rồi đòi bồi thường, toà án nhân dân chỉ chấp nhận "trong phạm vi nhu cầu tiêu dùng sinh hoạt hợp lý". Mua liên tục, kiện đi kiện lại thì cộng tổng số lượng hàng đã mua qua các lần lại, rồi xét trong cùng phạm vi nhu cầu tiêu dùng sinh hoạt hợp lý đó. Thứ ba, có mấy loại khiếm khuyết toà không chấp nhận bồi thường trừng phạt, với điều kiện nó không làm người tiêu dùng hiểu nhầm về an toàn thực phẩm. Mấy loại đó là: cỡ chữ không đúng quy định, có lỗi chính tả, thừa chữ thiếu chữ. Cách ghi khối lượng tịnh và quy cách không đúng quy định. Thực phẩm không có yêu cầu bảo quản đặc biệt mà không ghi điều kiện bảo quản (toàn Trung Quốc)

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Thứ tự chứng cứ quan trọng hơn số tiền. Trước hết chụp ảnh quay phim, đưa cả bao bì, ngày sản xuất, dị vật, lịch sử mua hàng vào khung hình, rồi mới liên hệ người bán hoặc sàn. Đừng vứt hay rửa đồ trước khi trao đổi. 12315 làm hoà giải, không phán quyết. Người bán nhất quyết không nhận thì chỉ còn đường khởi kiện, tố tụng số tiền nhỏ tính thế nào xem chương 8 mục 22 (bị lừa khi mua online, mua đồ cũ). Còn phải để ý: ăn ra tóc, sâu bọ, những dị vật kiểu này có bị coi là "không đạt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm" hay không, thường phải do cơ quan quản lý thị trường xác định hoặc giám định, không phải bạn nói là được. Nên câu "ăn ra một sợi tóc là chắc lấy được 1.000 nhân dân tệ" không đúng. Hàng hoá thông thường bị lừa thì đền gấp ba, dưới 500 nhân dân tệ tính 500, xem mục 29 chương này (mua online tin quy định của sàn và điều luật). Tự làm thực phẩm đem bán thì phải làm những giấy phép gì, nhãn ghi thế nào, vì sao không được nói chữa được bệnh, những chuyện này có quy định riêng. Chi tiết xem chương 12 mục 8 đến 11 (giấy phép, nhãn, lằn ranh công dụng chữa bệnh và lằn ranh hình sự với thực phẩm). Ngược lại, biến việc đòi bồi thường thành một nghề thì có lằn ranh rõ ràng. Một là cố ý dựng nên giả tượng người bán sản xuất kinh doanh trái luật, rồi lấy khiếu nại, khởi kiện ra đe doạ đòi tiền bồi thường, thì có dấu hiệu tội cưỡng đoạt tài sản. Toà án phải chuyển manh mối và tài liệu sang công an. Hai là dùng giả tượng dựng nên đi kiện thì toà bác yêu cầu khởi kiện. Cấu thành kiện tụng giả thì tuỳ mức độ mà phạt tiền, tạm giữ. Người bán còn có thể kiện ngược bạn xâm phạm quyền danh dự. Người được lợi từ mục này là bạn và gia đình.

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 2

1. Luật An toàn thực phẩm số 55/2010/QH12, Điều 6 khoản 1, Điều 9, Điều 53 khoản 5, bản ký: datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2010/08/…
2. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 19/2023/QH15, Điều 34, bản ký: moit.gov.vn/upload/2005517/fck/files/Luat_BVQ… (OCR trang 22). Số của Trung Quốc chỉ nêu để so, không áp dụng ở Việt Nam.