Đừng lấy gói khám sức khoẻ tổng quát làm cách phòng bệnh, hãy làm đúng mấy mục sàng lọc theo tuổi và giới

Người khám sức khoẻ tổng quát đều đặn không sống lâu hơn, không chết ít hơn vì ung thư hay tim mạch so với người không khám. Gộp 11 thử nghiệm với 233.298 người cho kết quả như vậy. Tiền đó nên dồn vào mấy mục sàng lọc đã được chứng minh.

Chi phí

Không tốn thêm đồng nào so với gói, mà tốn công nhớ việc: mỗi mục sàng lọc có tuổi bắt đầu và khoảng cách riêng. Để so sánh, giá niêm yết tại Medlatec ngày 2/11/2026: khám sức khoẻ tổng quát người từ 18 tuổi 223.000 đồng, siêu âm ổ bụng 255.000 đồng, điện tim 133.000 đồng, glucose máu 48.000 đồng, creatinin máu 48.000 đồng, acid uric máu 72.000 đồng; cộng sáu mục này đã là 779.000 đồng, trước khi tính chất chỉ điểm ung thư và các mục hình ảnh khác.

Lợi ích

Tổng quan Cochrane bản cập nhật 2019 gộp 17 thử nghiệm ngẫu nhiên, trong đó 15 thử nghiệm có dữ liệu kết cục với 251.891 người. Tử vong do mọi nguyên nhân: RR 1,00 (95% CI 0,97–1,03) trên 11 thử nghiệm, 233.298 người, 21.535 ca tử vong, chất lượng bằng chứng cao. Tử vong do ung thư RR 1,01 (0,92–1,12), 8 thử nghiệm, 139.290 người, 3.663 ca tử vong. Tử vong do tim mạch RR 1,05 (0,94–1,16), 9 thử nghiệm, 170.227 người, 6.237 ca tử vong. Kết luận của tác giả: khám sức khoẻ tổng quát khó có khả năng có lợi. Nghĩa của việc này không phải là "đừng khám", mà là đừng đổi tiền lấy cảm giác yên tâm: cùng số tiền đó, hãy làm những mục có bằng chứng như đo huyết áp, sàng lọc ung thư cổ tử cung, đại trực tràng, vú, và chụp CT liều thấp cho người hút thuốc nhiều năm.

Ghi chú

Bốn bẫy. (1) Khám sức khoẻ định kỳ của công ty không nằm trong lời khuyên này: theo pháp luật lao động, người sử dụng lao động phải tổ chức khám sức khoẻ định kỳ và trả tiền; đó là quyền lợi, cứ đi, đừng lấy mục này ra từ chối. Cái bị bác là việc tự bỏ tiền mua gói mỗi năm một lần rồi coi đó là phòng bệnh. (2) Gói ở Việt Nam thường nhồi các mục không có bằng chứng: chất chỉ điểm ung thư, X-quang phổi ở người không hút thuốc, siêu âm tuyến giáp hàng loạt, đo loãng xương cho người trẻ; các mục này tạo ra kết quả bất thường nhỏ rồi kéo theo theo dõi nhiều năm. (3) Đừng bỏ mục có bằng chứng vì tiếc tiền: đo huyết áp, sàng lọc cổ tử cung, đại trực tràng, vú, và CT liều thấp cho người hút thuốc lâu năm là những mục có thử nghiệm chứng minh giảm tử vong; bỏ gói mà cũng bỏ luôn mấy mục này là đổi một sai lầm lấy một sai lầm nặng hơn. (4) Đừng hiểu ngược: mục này không nói đừng đi khám, cũng không nói gói khám là lừa đảo. Nó chỉ nói thứ tự ưu tiên: việc có bằng chứng làm trước, việc chỉ để yên tâm làm sau hoặc không làm. Và kết quả của Cochrane chủ yếu từ các nước giàu, nơi việc tiếp cận y tế đã dễ; đừng bê nguyên sang nơi mà gói khám là cơ hội duy nhất để gặp bác sĩ.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Không tốn tiền, còn tiết kiệm được mỗi năm vài trăm tới vài nghìn nhân dân tệ tiền gói khám. Đổi lại, bạn phải tự nhớ cần khám những hạng mục nào, mỗi hạng mục cách bao lâu khám một lần.

Nói đơn giản

Người khám sức khoẻ tổng quát định kỳ và người không khám có tỷ lệ tử vong như nhau, chết vì bệnh tim mạch, ung thư cũng nhiều như nhau. Làm mấy hạng mục tầm soát có bằng chứng theo tuổi và giới là đủ. Từ 35 tuổi mỗi năm được đo huyết áp miễn phí một lần, từ 65 tuổi mỗi năm được khám sức khoẻ miễn phí một lần (Trung Quốc).

Lợi ích

Tổng quan hệ thống Cochrane bản cập nhật năm 2019 gồm 17 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng. Khi tính tổng tỷ lệ tử vong, gộp 11 thử nghiệm, 233.298 người tham gia, 21.535 ca tử vong. Nhóm khám sức khoẻ tổng quát và nhóm đối chứng như nhau, RR 1,00. RR là nguy cơ tương đối, bằng 1 nghĩa là hai bên như nhau. Khoảng tin cậy 95% từ 0,97 đến 1,03 là khoảng dao động đáng tin. Tính tử vong do bệnh tim mạch, gộp 9 thử nghiệm, 170.227 người, 6.237 ca tử vong, RR 1,05 (khoảng tin cậy 95% từ 0,94 đến 1,16). Tính tử vong do ung thư, gộp 8 thử nghiệm, 139.290 người, 3.663 ca tử vong, RR 1,01 (khoảng tin cậy 95% từ 0,92 đến 1,12). Hai chỉ số này cũng không thấy khác biệt. Tác giả kết luận "khám sức khoẻ tổng quát khó có khả năng mang lại lợi ích". Chương trình dịch vụ y tế công cộng cơ bản quốc gia (Trung Quốc) cho cư dân thường trú từ 35 tuổi trở lên mỗi năm đo huyết áp miễn phí một lần. Chương trình này còn cho người già từ 65 tuổi trở lên mỗi năm khám sức khoẻ miễn phí một lần. Lần khám miễn phí này gồm khám thể chất, công thức máu, tổng phân tích nước tiểu, đường huyết lúc đói và điện tâm đồ. Chức năng gan xét nghiệm AST, ALT, bilirubin toàn phần. Chức năng thận xét nghiệm creatinin huyết thanh, urê máu. Mỡ máu xét nghiệm cholesterol toàn phần, triglyceride, LDL-cholesterol, HDL-cholesterol. Cuối cùng là siêu âm ổ bụng gan, mật, tuỵ, lách (toàn quốc).

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Thứ cần gạt đi là "lấy gói khám hằng năm làm cách phòng bệnh", không phải nói mọi xét nghiệm đều đừng làm. Ngoài ra, đo huyết áp miễn phí mỗi năm từ 35 tuổi và khám sức khoẻ miễn phí mỗi năm từ 65 tuổi vốn là phần chương trình dịch vụ y tế công cộng cơ bản quốc gia (Trung Quốc) cho, không phải tự bỏ tiền. Hạng mục nào có lý do để khám thì cứ khám. Huyết áp, đường huyết, viêm gan B xem chương 1 mục 7, 8, 14. Vú, cổ tử cung, đại trực tràng xem chương 1 mục 17, 18, 19. Vi khuẩn HP và CT liều thấp xem chương 1 mục 23, 24. Đo mật độ xương cho phụ nữ từ 65 tuổi xem chương 1 mục 39 (đo mật độ xương). Từng có hành vi nguy cơ cao thì đi xét nghiệm, xem chương 1 mục 31. Bắt đầu khám từ mấy tuổi, cách bao lâu khám một lần đều ghi ở đó. Khám do cơ quan tổ chức, người khác trả tiền thì cứ đi; thứ cần chặn là tự bỏ tiền mua gói và tự thêm hạng mục. Người đã có bệnh mạn tính, người có triệu chứng, hoặc xét nghiệm bác sĩ chỉ định theo bệnh, không tính vào đây; đó là đi khám chữa bệnh chứ không phải tầm soát. Hạng mục không có bằng chứng hay gặp nhất trong gói khám là chất chỉ điểm ung thư và chẩn đoán hình ảnh toàn thân, xem mục 7 chương này (PET-CT toàn thân và gói xét nghiệm chỉ điểm ung thư). Khám ra axit uric cao mà chưa từng đau, sỏi túi mật mà chưa từng đau thì làm sao, xem mục 19 (axit uric cao không triệu chứng) và mục 20 (sỏi túi mật không triệu chứng) chương này. Ngoài ra, phần lớn thử nghiệm Cochrane đưa vào làm ở các nước thu nhập cao, nơi vốn đi khám đã tiện; vùng thiếu nguồn lực y tế không nên áp nguyên kết luận này.

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Krogsbøll LT, Jørgensen KJ, Gøtzsche PC (2019), General health checks in adults for reducing morbidity and mortality from disease, Cochrane Database Syst Rev: doi.org/10.1002/14651858.CD009009.pub3. Giá: bảng giá dịch vụ Medlatec, medlatec.vn/bang-gia-dich-vu, tra ngày 2/11/2026.