Đừng tin "ý chí giống cơ bắp, dùng một lúc là cạn"

Cách nói phổ biến là: làm trước một việc tốn sức tự kiềm chế thì sau đó dễ buông hơn, nên phải dè sẻn ý chí. 23 phòng thí nghiệm, 2.141 người làm lại thí nghiệm này theo cùng một quy trình, kết quả gần như bằng không. Đừng lấy "hôm nay hết ý chí rồi" ra giải thích cho mình nữa, cũng đừng vì thế mà bỏ tiền mua khoá học dạy tích ý chí.

Chi phí

Không tốn tiền. Chỉ cần đổi một cách nói.

Lợi ích

Một nghiên cứu lặp lại nhiều phòng thí nghiệm có đăng ký trước, gồm 23 phòng thí nghiệm, tổng cộng 2.141 người tham gia. Họ làm lại mô hình hai nhiệm vụ nối tiếp theo quy trình chuẩn hoá của Sripada và cộng sự: trước làm một nhiệm vụ tiêu hao tự kiềm chế, sau làm nhiệm vụ thứ hai cần tự kiềm chế. Kết quả tổng hợp cho thấy hiệu ứng suy kiệt bản ngã rất nhỏ, và khoảng tin cậy 95% bao gồm 0 (d = 0,04; khoảng tin cậy 95% từ −0,07 đến 0,15). Dựa vào đó, tác giả bàn xem mô hình "tự kiềm chế là nguồn lực có hạn" còn đứng được không. Một lần làm lại khác cũng đăng ký quy trình trước, 36 phòng thí nghiệm, 3.531 người, độ lớn tác động d = 0,06, cũng nhỏ tới mức không tính được.

Ghi chú

Thứ cần gạt đi là mô hình "tự kiềm chế là một nguồn lực sẽ bị dùng cạn", không phải gạt đi "người ta biết mệt". Ngủ không đủ, làm liền quá lâu làm hiệu suất giảm, đó là chuyện khác, xử lý theo mấy mục về giấc ngủ và giờ làm ở chương 3. Cách làm thật sự có thử nghiệm ngẫu nhiên ủng hộ là đổi môi trường và đổi cách viết kế hoạch, xem chương 4 mục 10 (để thứ không muốn đụng vào ra xa) và chương 4 mục 1 (viết thành "mấy giờ, ở đâu, gặp gì thì làm gì"). Cố định mặc gì, ăn gì vẫn đáng làm, vì gần như không tốn gì. Nó tiết kiệm mấy phút và mấy lần đắn đo, không phải tiết kiệm ý chí, đừng trông nó giúp buổi chiều bạn phán đoán tốt hơn. Các mục khác trong chương này tính bằng tiền, mục này tính bằng thời gian và sức lực, hai thứ không quy đổi qua lại.

Nguồn · 2

1. Hagger MS, Chatzisarantis NLD, Alberts H, et al. (2016). A Multilab Preregistered Replication of the Ego-Depletion Effect. Perspectives on Psychological Science, 11(4), 546–573. doi.org/10.1177/1745691616652873
2. Vohs et al. (2021). A Multisite Preregistered Paradigmatic Test of the Ego-Depletion Effect. Psychological Science. doi.org/10.1177/0956797621989733