Đừng bổ sung vitamin D cho người không thiếu, với hy vọng sống lâu

Người vốn không thiếu vitamin D mà uống thêm 5 năm thì số ca ung thư, bệnh tim và số người chết đều không đổi. Uống liều thật cao còn làm xương yếu đi và tăng số lần té. Chỉ người hầu như không ra nắng mới cần bổ sung đều.

Chi phí

Lọ Ostelin Calcium & Vitamin D3 130 viên giá 335.000 đồng ở Long Châu (tra 2/11/2026). Nhãn ghi uống 2 viên mỗi ngày, tức 5.154 đồng một ngày, khoảng 1.881.000 đồng một năm. Đây là dạng phổ biến nhất ở Việt Nam: vitamin D bán kèm canxi, không bán rời.

Lợi ích

Thử nghiệm VITAL cho 25.871 người uống 2.000 IU mỗi ngày trong 5,3 năm: ung thư xâm lấn HR 0,96 (95% CI 0,88–1,06), biến cố tim mạch chính HR 0,97 (0,85–1,12), tử vong do mọi nguyên nhân HR 0,99 (0,87–1,12). Thử nghiệm D-Health cho 21.315 người Australia từ 60 tuổi uống 60.000 IU mỗi tháng trong 5 năm: tử vong HR 1,04 (0,93–1,18), tỉ lệ chết 5,3% so với 5,1%. Cùng thử nghiệm VITAL, nhóm được cho thêm vitamin D không giảm được gãy xương (HR 0,98; 0,89–1,08). Ở chiều ngược lại, liều cao có hại: thử nghiệm 311 người Canada uống 400, 4.000 hoặc 10.000 IU mỗi ngày trong 3 năm, mật độ xương cổ tay giảm lần lượt 1,2%, 2,4% và 3,5%; thử nghiệm 2.256 phụ nữ Australia uống một liều 500.000 IU mỗi năm làm số lần té tăng 15% (RR 1,15; 1,02–1,30). Đổi lại, ở Việt Nam bạn giữ được 1.881.000 đồng một năm.

Ghi chú

Bốn bẫy. (1) Ngưỡng "thiếu" của phòng xét nghiệm không phải ngưỡng bệnh: nhiều nơi ở Việt Nam lấy mốc 30 ng/ml, nên rất nhiều người khoẻ mạnh nhận kết quả "thiếu nhẹ" rồi mua lọ 500.000 đồng. Ngưỡng này còn gây tranh luận; trong thử nghiệm lớn nhất, người tham gia không được đo mức vitamin D trước khi tham gia. (2) Vitamin D ở Việt Nam bán kèm canxi: uống 2 viên Ostelin mỗi ngày là uống cả 1.000 mg canxi, nên người có sỏi thận hoặc suy thận cần hỏi bác sĩ trước, không phải cứ thấy chữ D3 là mua. (3) "Mệt mỏi, đau nhức là do thiếu vitamin D" là câu bán hàng: mệt mỏi kéo dài có hàng chục nguyên nhân khác, từ thiếu máu thiếu sắt (rất phổ biến ở phụ nữ Việt Nam) đến tuyến giáp, ngủ kém, trầm cảm. (4) Đừng hiểu ngược: mục này không nói đừng bổ sung vitamin D. Người thật sự thiếu, người hầu như không ra nắng, người cao tuổi trong viện dưỡng lão, trẻ nhỏ uống 400 IU mỗi ngày theo hướng dẫn của Bộ Y tế, vẫn phải bổ sung. Nếu được bác sĩ chỉ định bổ sung vitamin D thì uống đúng liều, đừng tự tăng liều để mong có tác dụng nhanh hơn.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Mỗi ngày khoảng 0,2 đến 0,5 nhân dân tệ, một năm 100 đến 200 nhân dân tệ. Tiền không nhiều, cái giá thật là tưởng mình đã phòng bệnh rồi.

Nói đơn giản

Người vốn không thiếu vitamin D bổ sung 5 năm, số người mắc ung thư, bệnh tim mạch và số người chết đều như người không bổ sung. Người lớn rất ít ra ngoài, không được phơi nắng có thể bổ sung 400 IU mỗi ngày, đừng quá 2.000 IU một ngày. Uống liều cao, mật độ xương còn giảm nhiều hơn, ngã nhiều hơn. Chỉ thấy mệt mỏi thì không thể coi là thiếu vitamin D; mệt vài tuần không rõ lý do thì đi khám.

Lợi ích

Thử nghiệm VITAL lấy 25.871 người, mỗi ngày uống 2.000 IU, theo dõi 5,3 năm (trung vị). Ung thư, bệnh tim mạch và tử vong đều không thấy khác biệt. Ung thư xâm lấn HR 0,96 (HR là tỷ số nguy cơ, bằng 1 nghĩa là hai bên như nhau; khoảng tin cậy 95% từ 0,88 đến 1,06 là khoảng dao động đáng tin). Biến cố tim mạch chính HR 0,97 (0,85–1,12). Tử vong do mọi nguyên nhân HR 0,99 (0,87–1,12). Thử nghiệm D-Health lấy 21.315 người Úc trên 60 tuổi. Họ uống 60.000 IU mỗi tháng, theo dõi 5 năm. Thử nghiệm này cũng không thấy khác biệt, tử vong do mọi nguyên nhân HR 1,04 (0,93–1,18). Tỷ lệ tử vong là 5,3% so với 5,1%. Nó trông có vẻ đáng tiền vì có những nghiên cứu chỉ theo dõi ghi chép, không can thiệp gì, thấy người có mức vitamin D thấp chết nhiều hơn, rồi bị hiểu nhầm thành "bổ sung vào là có tác dụng". Người ít ra ngoài có khuyến nghị riêng. Bộ Y tế Anh khuyên người lớn rất ít ra ngoài, sống ở viện dưỡng lão, ra ngoài thì quần áo che gần hết da, nên bổ sung 10 microgam vitamin D mỗi ngày quanh năm. NHS ghi rõ 1 microgam bằng 40 IU, nên 10 microgam là 400 IU. Tiêu chuẩn ngành y tế Trung Quốc khuyến nghị người lớn 18 đến 64 tuổi 10 microgam mỗi ngày, trên 65 tuổi 15 microgam. Cùng tiêu chuẩn đó đặt mức tiêu thụ tối đa chịu được là 50 microgam (2.000 IU) mỗi ngày, vì dùng nhiều sẽ làm canxi máu quá cao. NHS cho người lớn giới hạn rộng hơn, 100 microgam (4.000 IU). Mệt mỏi có nhiều nguyên nhân; NHS liệt kê thiếu ngủ, căng thẳng và trầm cảm, thiếu máu do thiếu sắt, tiểu đường, cường giáp, ngưng thở khi ngủ. NHS khuyên mệt vài tuần không rõ lý do, hoặc mệt tới mức ảnh hưởng sinh hoạt hằng ngày, thì đi khám. Bổ sung nhiều hơn cũng không tốt hơn. VITAL tính riêng gãy xương: người uống 2.000 IU mỗi ngày và người không bổ sung như nhau (HR 0,98; 0,89–1,08). VITAL còn xem trầm cảm, trên 18.353 người trên 50 tuổi lúc đó không bị trầm cảm. Người bổ sung có 12,9 ca trầm cảm hoặc tái phát trên 1.000 người mỗi năm, người không bổ sung 13,3 ca, không khác nhau (HR 0,97; 0,87–1,09). Điểm tâm trạng cũng không khác. Tác giả ghi rõ: kết quả không ủng hộ việc người lớn bổ sung vitamin D để phòng trầm cảm. Một thử nghiệm ở Canada lấy 311 người khoẻ mạnh 55 đến 70 tuổi, không bị loãng xương. Họ chia ba nhóm, mỗi ngày uống 400, 4.000, 10.000 IU, trong 3 năm. Liều càng cao, mật độ xương quay ở cổ tay càng giảm nhiều, ba nhóm giảm lần lượt 1,2%, 2,4% và 3,5%. Sức chịu lực của xương không thấy khác biệt. Tác giả kết luận: kết quả không ủng hộ việc bổ sung vitamin D liều cao có lợi cho xương. Một thử nghiệm ở Thuỵ Sĩ lấy 200 người trên 70 tuổi đã từng ngã. Họ uống 24.000 IU hoặc 60.000 IU mỗi tháng, trong một năm. Nhóm 60.000 IU chức năng chân không khá lên, số người bị ngã trong năm lại nhiều hơn (66,9% so với 47,9%). Một thử nghiệm ở Úc lấy 2.256 phụ nữ trên 70 tuổi, mỗi năm vào thu đông uống một lần 500.000 IU. Số lần ngã của họ cao hơn khoảng 15% (RR 1,15; 1,02–1,30), gãy xương cao hơn khoảng 26% (RR 1,26; 1,00–1,59).

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Còn tranh cãi: VITAL và D-Health đều không cố tình tuyển người thiếu vitamin D thật, nên kết luận chỉ áp dụng cho "người vốn không thiếu". Người xét nghiệm thấy thiếu thật, người bị loãng xương, trẻ nhỏ vẫn bổ sung theo lời bác sĩ. Thiếu nặng cũng không nhất thiết phải tiêm. Đồng thuận quốc tế năm 2016 về còi xương khuyến nghị uống, vì uống bù nhanh hơn tiêm bắp. Một thử nghiệm lấy 61 trẻ bị còi xương. Một nhóm tiêm một lần 600.000 IU, một nhóm uống 60.000 IU mỗi tuần, liền 10 tuần. Sau 12 tuần, xét nghiệm và chụp phim của hai nhóm không khác nhau. Uống hết liều bác sĩ kê thì đi kiểm tra lại; vẫn chưa bù đủ thì nhờ bác sĩ xem có phải do hấp thu kém không. Người không được phơi nắng bổ sung 400 IU mỗi ngày là để phòng thiếu. Tiêu chuẩn ngành y tế (Trung Quốc) ghi rõ thiếu vitamin D sẽ gây còi xương, nhuyễn xương và loãng xương. Điều đó không chứng minh nó phòng được ung thư, bệnh tim, cũng không chứng minh nó chữa được mệt mỏi. Bác sĩ kê liều khác cho bạn thì uống theo bác sĩ. Người đã bị trầm cảm bổ sung có ích không, các kết quả không thống nhất. Một phân tích năm 2023 gộp 41 thử nghiệm thấy điểm trầm cảm giảm nhẹ, nhưng kết quả các nghiên cứu chênh nhau rất xa, tác giả xếp chất lượng bằng chứng ở mức thấp nhất. Một phân tích năm 2024 tách theo thời gian, thấy các thử nghiệm theo dõi trên một năm thì không còn thấy tác dụng. Bị trầm cảm thì đi khám chuyên khoa tâm thần hoặc tâm lý trước, đừng lấy vitamin D thay cho điều trị. Mục này đã xem tổng tử vong, ung thư, tim mạch, xương, ngã và trầm cảm, các thứ khác chưa xem. Bổ sung cho trẻ dưới 1 tuổi thế nào: xem chương 20 mục 16 (mỗi ngày cho uống 400 IU vitamin D).

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 5

1. Manson JE et al. (2019), Vitamin D Supplements and Prevention of Cancer and Cardiovascular Disease (VITAL), NEJM: doi.org/10.1056/NEJMoa1809944
2. Neale RE et al. (2022), The D-Health Trial, Lancet Diabetes Endocrinol: doi.org/10.1016/S2213-8587(21)00345-4
3. LeBoff MS et al. (2022), Supplemental Vitamin D and Incident Fractures in Midlife and Older Adults, NEJM: doi.org/10.1056/NEJMoa2202106
4. Burt LA et al. (2019), Effect of High-Dose Vitamin D Supplementation on Volumetric Bone Density and Bone Strength, JAMA: doi.org/10.1001/jama.2019.11889
5. Sanders KM et al. (2010), Annual high-dose oral vitamin D and falls and fractures in older women, JAMA: doi.org/10.1001/jama.2010.594. Giá: Ostelin Calcium & Vitamin D3 130 viên, Long Châu, nhathuoclongchau.com.vn/thuc-pham-chuc-nang/v…, tra ngày 2/11/2026.