Viêm gan B: xét nghiệm HBsAg một lần, rồi giữ nhịp tầm soát ung thư gan theo đúng việc đang điều trị hay chưa

Mọi người nên xét nghiệm HBsAg một lần, đặc biệt người sinh trước 2003. Đã nhiễm thì siêu âm bụng cùng xét nghiệm dấu ấn ung thư gan mỗi 24–48 tuần nếu chưa điều trị, mỗi 12–24 tuần nếu đang uống thuốc hoặc đã ngừng thuốc, và xét nghiệm men gan mỗi 3–6 tháng.

Chi phí

Tiền xét nghiệm HBsAg, men gan, siêu âm bụng và các chỉ dấu ung thư gan, cộng tiền thuốc kháng vi rút uống hằng ngày mà hướng dẫn ghi thẳng là điều trị lâu dài, có thể kéo dài suốt đời. Phần lớn chi phí không nằm ở một lần khám mà ở việc lặp lại: khi đang điều trị thì siêu âm bụng mỗi 12 đến 24 tuần và xét nghiệm chỉ dấu ung thư gan mỗi 24 tuần, khi chưa điều trị thì siêu âm và chỉ dấu cùng nhịp 24 đến 48 tuần, cộng xét nghiệm men gan mỗi 3 đến 6 tháng. Thời gian: nửa ngày cho mỗi lần siêu âm kèm lấy máu, và một buổi khám để chốt xem có chỉ định thuốc hay chưa.

Lợi ích

Điều 3 Quyết định 1740/QĐ-BYT thay thế Quyết định 3310/QĐ-BYT ngày 29/7/2019, nên mọi tờ hướng dẫn in theo bản 2019 đã lạc hậu. Mục II của tài liệu mới đặt việc xét nghiệm rộng ra: mọi người dân đang sinh sống tại Việt Nam nên xét nghiệm phát hiện sớm nhiễm HBV, đặc biệt là người sinh trước năm 2003 — năm triển khai chương trình vắc xin viêm gan B cho trẻ dưới một tuổi trên toàn quốc — phụ nữ mang thai, người có hành vi nguy cơ lây nhiễm, người bệnh trước khi điều trị ức chế miễn dịch hoặc hoá trị liệu, nhân viên y tế chưa tiêm vắc xin; và với người có HBsAg âm tính thì nên làm thêm anti-HBc và anti-HBs nếu trước đó chưa làm, để tư vấn phòng bệnh. Mục 4.3.1 dành cho người chưa có chỉ định thuốc: khám lâm sàng, sinh hóa gan, công thức máu và tổng phân tích nước tiểu 3 đến 6 tháng một lần; tải lượng HBV DNA và đánh giá xơ hóa gan 24 đến 48 tuần một lần; siêu âm và các chỉ dấu phát hiện sớm ung thư biểu mô tế bào gan 24 đến 48 tuần một lần tùy mức độ nguy cơ. Mục 4.3.2 và Bảng 5 dành cho người đang điều trị hoặc đã ngừng thuốc, và đây là chỗ nhịp dày hơn: siêu âm ổ bụng 12 đến 24 tuần một lần, các chỉ dấu ung thư gan gồm AFP, AFP-L3, PIVKA II xét nghiệm 24 tuần một lần; tái khám và cấp thuốc 12 tuần một lần với người xơ gan, người đang năm đầu điều trị, người tuân thủ kém, còn với người đã điều trị trên một năm, không xơ gan, tuân thủ tốt và HBV DNA dưới ngưỡng phát hiện thì 12 đến 24 tuần một lần. Mục 4.2.3 đặt tiêu chuẩn điều trị theo mức xơ hóa gan và tải lượng vi rút: xơ hóa gan đáng kể với APRI trên 0,5 hoặc FibroScan trên 7 kPa, hoặc xơ gan, là chỉ định không phụ thuộc ALT và HBV DNA; ngoài ra tải lượng HBV DNA trên 2000 IU/mL kèm ALT trên giới hạn bình thường cũng là chỉ định.

Ghi chú

Vì sao mức B: từng mốc đều là câu chữ đọc được trong quyết định còn hiệu lực, kể cả nhịp tách riêng cho người đang điều trị và người chưa điều trị, nhưng phần lớn mốc là một khoảng chứ không phải một con số, và hướng dẫn để bác sĩ chọn trong khoảng đó theo mức nguy cơ, nên không thể biến thành lịch cố định cho mọi người; cũng không có số liệu Việt Nam về tỉ lệ người nhiễm được tầm soát đúng nhịp. Ba cái bẫy người Việt hay sập. Một: xét nghiệm HBsAg âm tính rồi coi như sạch vĩnh viễn, trong khi chính mục II dặn người HBsAg âm tính nên làm anti-HBc và anti-HBs, và người sinh trước năm 2003 lớn lên khi chưa có vắc xin phổ cập nên vẫn là nhóm cần xét nghiệm. Hai: đang uống thuốc đều, men gan bình thường nên bỏ siêu âm, trong khi Bảng 5 đặt siêu âm ổ bụng 12 đến 24 tuần một lần cho đúng nhóm đang điều trị, vì thuốc kháng vi rút làm chậm chứ không xoá nguy cơ ung thư gan. Ba: dùng một mốc duy nhất cho tất cả, trong khi bản 2026 tách hai nhịp: 24 đến 48 tuần khi chưa điều trị và 12 đến 24 tuần khi đang điều trị. Không phải cứ có HBsAg dương tính là phải uống thuốc ngay: chỉ định dựa trên độ xơ hóa gan, tải lượng HBV DNA và ALT, nên bác sĩ sẽ quyết định có bắt đầu dùng thuốc hay không sau khi có đủ các kết quả đó. Bạn không cần tự đoán mình đang ở giai đoạn nào của bệnh: bạn cần đi siêu âm đúng hẹn, tái khám để được cấp thuốc, và mang theo kết quả của lần trước.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Lấy nước tiểu một lần để xét nghiệm tỷ số albumin/creatinin niệu, lấy thêm máu xét nghiệm creatinin, tái khám thì nhờ bác sĩ chỉ định luôn. Cái khó là thận chưa thấy khó chịu gì vẫn phải nhớ đi xét nghiệm.

Nói đơn giản

Ở Trung Quốc, trong số người lớn bị bệnh thận mạn, chỉ một phần mười biết mình có bệnh. Người tiểu đường mỗi năm xét nghiệm nước tiểu và máu một lần thì phát hiện sớm hơn. Người phát hiện đạm niệu cao mà dùng thuốc như dapagliflozin thì các biến cố chức năng thận suy giảm, đi tới chạy thận hay tử vong gộp lại giảm khoảng bốn phần mười, tử vong giảm khoảng ba phần mười.

Lợi ích

Đợt giám sát bệnh mạn tính toàn quốc ở Trung Quốc năm 2018 đến 2019 xét nghiệm máu và nước tiểu cho 176.874 người lớn. Mắc bệnh thận mạn khoảng 8,2%, tương đương khoảng 82 triệu người. Trong đó 73,3% còn ở giai đoạn sớm 1 đến 2. Chỉ 10,0% biết mình có bệnh. Một khảo sát khác ở 45 bệnh viện trên toàn Trung Quốc xét 9.672 người bệnh tiểu đường type 2, 31% có bệnh thận mạn. Trong 2.997 người này, chỉ 27% từng được kiểm tra bệnh thận trước đó. Hướng dẫn bệnh thận KDIGO 2024 nói người có nguy cơ cần xét nghiệm cùng lúc albumin niệu và mức lọc cầu thận (mỗi phút thận lọc được bao nhiêu máu). Ưu tiên xét nghiệm nhất là người bị tăng huyết áp, tiểu đường và bệnh tim mạch. Tiêu chuẩn năm 2026 của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ nói người tiểu đường type 2, dù đang điều trị thế nào, đều phải xét nghiệm tỷ số albumin/creatinin niệu và mức lọc cầu thận ước tính ít nhất mỗi năm một lần. Type 1 đã mắc đủ 5 năm cũng vậy. Tiểu đường kèm tăng huyết áp, albumin niệu tăng vừa (30 đến 299 mg/g) thì khuyên dùng thuốc hạ huyết áp nhóm "-pril" (ức chế men chuyển) hoặc nhóm "-sartan" (chẹn thụ thể angiotensin). Phát hiện ra rồi thì có thuốc để dùng. Một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng nhận 4.304 người bệnh thận mạn, mức lọc cầu thận từ 25 đến 75, tỷ số albumin/creatinin niệu từ 200 đến 5000. Trong trung vị 2,4 năm, ở nhóm dùng dapagliflozin có 9,2% gặp một trong các biến cố: chức năng thận giảm hơn một nửa, đi tới bệnh thận giai đoạn cuối, tử vong do bệnh thận hoặc bệnh tim mạch. Nhóm giả dược là 14,5%. HR 0,61 (khoảng tin cậy 95% từ 0,51 đến 0,72), thấp hơn khoảng 39%. Tử vong 4,7% so với 6,8%, HR 0,69 (từ 0,53 đến 0,88), thấp hơn khoảng 31%. Có hay không có tiểu đường, hiệu quả tương tự nhau

Mức bằng chứng

B

Ghi chú

Chỉ cho mức B, vì bản thân việc "mỗi năm xét nghiệm một lần" có làm giảm tử vong không thì chưa có thử nghiệm ngẫu nhiên nào so sánh trực tiếp. Con số giảm tử vong đến từ người đã phát hiện đạm niệu cao rồi mới dùng thuốc. Vì vậy mức lợi ích được đánh giá theo nhận định là "trung bình", không lấy mức giảm tử vong để xếp thành "lớn". Một lần kết quả cao chưa phải là chẩn đoán, KDIGO yêu cầu xét nghiệm lại để xác nhận. Người tăng huyết áp bao lâu xét nghiệm một lần thì hướng dẫn không ghi khoảng cách cố định, làm theo lời bác sĩ. Dùng thuốc gì do bác sĩ quyết định, đừng tự mua. Đáy mắt và bàn chân mà người tiểu đường cần khám, xem mục 7 (khám đáy mắt một lần). Người được lợi chủ yếu là chính bạn.

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Quyết định 1740/QĐ-BYT ngày 16/6/2026 của Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành tài liệu chuyên môn “Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị viêm gan vi rút B” (Điều 3; mục II; mục 4.2.3; mục 4.3.1; mục 4.3.2 và Bảng 5) — kcb.vn/upload/2005611/20260617/BYT__QD_ban_ha… . Tra ngày 3/11/2026.