Đừng mổ nội soi khớp gối hay cắt sụn chêm chỉ vì khớp gối đau dần ở tuổi trung niên

Kỹ thuật nội soi khớp gối trong bảng giá bảo hiểm là 3.378.000 đồng, chưa gồm vật tư. Nhưng thử nghiệm có mổ giả cho thấy mổ thật không giảm đau hơn mổ giả ở người thoái hoá khớp. Tập cơ đùi và giảm cân thì có tác dụng thật.

Chi phí

Kỹ thuật "phẫu thuật nội soi khớp gối" trong bảng giá bảo hiểm y tế là 3.378.000 đồng, chưa gồm lưỡi bào, lưỡi cắt, bộ dây bơm nước, đầu đốt, nẹp, ốc vít — nên hoá đơn thật cao hơn con số đó. Đổi lại phải bỏ công tập cơ đùi và cơ mông vài buổi mỗi tuần, duy trì trong nhiều tháng; người thừa cân còn cần giảm cân, và cả hai việc đều chậm thấy kết quả.

Lợi ích

Thử nghiệm mù đôi có nhóm mổ giả, 180 người thoái hoá khớp gối chia ba nhóm (bào nhẵn, bơm rửa, mổ giả chỉ rạch da): suốt 24 tháng, không lúc nào nhóm mổ thật giảm đau hay đi lại tốt hơn nhóm mổ giả. Thử nghiệm thứ hai trên 178 người thoái hoá khớp gối mức trung bình đến nặng so sánh nội soi kết hợp thuốc và vật lý trị liệu với chỉ dùng thuốc và vật lý trị liệu: sau hai năm, điểm triệu chứng là 874 so với 897 trên thang 0 đến 2400, chênh 23 điểm với khoảng tin cậy −208 đến 161, không có khác biệt. Với sụn chêm thoái hoá: 146 người 35 đến 65 tuổi, cắt một phần sụn chêm so với mổ giả, 12 tháng sau không khác nhau ở cả ba thang điểm chính. Gộp 9 thử nghiệm: mổ giảm đau hơn 3 đến 5 điểm trên thang 0 đến 100 ở mốc 3 đến 6 tháng, đến 1 đến 2 năm thì hết khác biệt và chức năng không tốt hơn; huyết khối tĩnh mạch sâu có triệu chứng khoảng 4,13 trên 1.000 ca. Về phía có tác dụng: 140 người trung niên có sụn chêm thoái hoá, tập có người hướng dẫn 12 tuần so với mổ, sau hai năm điểm khớp chỉ chênh 0,9; tổng quan Cochrane 44 thử nghiệm, 3.537 người: tập giảm đau tương đương 12 điểm trên thang 0 đến 100; và 454 người trên 55 tuổi thừa cân, ăn kiêng cộng tập giảm trung bình 10,6 kg, sau 18 tháng điểm đau 3,6 so với 4,7 trên thang 0 đến 20.

Ghi chú

Ba bẫy ở Việt Nam. (1) Phim MRI đọc trước, triệu chứng đọc sau: hình ảnh "rách sụn chêm" hay "gai xương" xuất hiện ở rất nhiều người không đau, nên một tờ kết quả đẹp không phải chỉ định mổ — cái quyết định là đau bao lâu, đau khi nào, có khoá khớp thật không. (2) Giá niêm yết không phải hoá đơn: 3.378.000 đồng là giá kỹ thuật trong bảng bảo hiểm, đã trừ vật tư; cộng vật tư, giường, thuốc, phục hồi chức năng thì tổng chi cao hơn nhiều, và bảo hiểm chỉ trả phần trong danh mục. (3) "Mổ xong là hết đau" nghe hợp lý vì đúng là có người đỡ: phần lớn người mổ đều thấy đỡ trong vài tháng đầu — đó là lý do kỹ thuật này sống được lâu, dù nhóm mổ giả trong thử nghiệm cũng đỡ như vậy. Quan niệm sai: "có cái rách thì phải cắt đi" — sụn chêm thoái hoá không giống cái gai cắm vào chân; cắt bớt đệm khớp ở người đã thoái hoá không làm khớp tốt lên, và hướng dẫn quốc tế năm 2017 khuyến cáo mạnh là không làm với gần như mọi trường hợp thoái hoá. Vì sao để A: có nhiều thử nghiệm ngẫu nhiên mù đôi có nhóm mổ giả, kết quả nhất quán, cộng một tổng quan hệ thống và một hướng dẫn thực hành — đây là một trong ít chỗ mà bằng chứng mạnh lại đi ngược thói quen điều trị. Đừng hiểu ngược: mục này không cấm mổ — khớp bị khoá thật không duỗi được, chấn thương mạnh làm khớp sưng nhanh, người trẻ đứt dây chằng do chơi thể thao là những ca cần bác sĩ chuyên khoa xem trực tiếp; cái bị chặn là mổ vì "thấy đau và thấy rách trên phim".

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Không tốn tiền mổ, còn tránh được 2 đến 6 tuần hồi phục sau mổ. Việc cần làm là tập cơ đùi và cơ mông lâu dài, mỗi tuần vài lần, tốt nhất nhờ bác sĩ phục hồi chức năng hoặc chuyên viên vật lý trị liệu dạy trước một bài. Người thừa cân còn phải ăn ít, vận động nhiều, giảm cân. Khó ở chỗ tập và giảm cân đều lâu thấy kết quả, còn mổ nghe như làm một lần là xong.

Nói đơn giản

Người trung niên, cao tuổi đau đầu gối do thoái hoá, nội soi làm sạch khớp hay cắt bớt một mảnh sụn chêm cũng không hơn mổ giả. Mổ giả chỉ rạch vài đường trên da, vậy mà người được mổ giả đau và đi lại cũng gần như người mổ thật. Lợi ích nhiều nhất giữ được vài tháng, lại có thể gây huyết khối ở chân. Kiên trì tập chân giúp gối bớt đau; người thừa cân giảm cân thêm thì càng bớt đau.

Lợi ích

Trước hết xem thoái hoá khớp. Năm 2002, một thử nghiệm chia 180 người bệnh thoái hoá khớp gối làm ba nhóm: nội soi làm sạch khớp, nội soi rửa khớp, mổ giả. Mổ giả chỉ rạch vài đường trên da, không đưa ống nội soi vào. Người bệnh và người đánh giá đều không biết ai làm kiểu nào. Mỗi lần tái khám trong hai năm, đau và chức năng ở hai kiểu mổ thật đều không tốt hơn mổ giả. Điểm đau gối từ 0 đến 100, điểm càng cao càng đau. Ở mốc một năm, nhóm mổ giả 48,9 điểm, nhóm rửa khớp 54,8 điểm, nhóm làm sạch khớp 51,7 điểm. Năm 2008, một thử nghiệm khác lấy 178 người thoái hoá khớp gối mức vừa tới nặng. Một nhóm nội soi làm sạch khớp, kèm vật lý trị liệu và uống thuốc. Nhóm kia chỉ vật lý trị liệu và uống thuốc. Tổng điểm triệu chứng từ 0 đến 2.400, điểm càng cao càng nặng. Sau hai năm hai nhóm là 874 so với 897 điểm, chênh 23 điểm (khoảng tin cậy 95% từ −208 đến 161), không khác biệt. Tiếp theo xem sụn chêm. Năm 2013, một thử nghiệm ở Phần Lan lấy 146 người 35 đến 65 tuổi. Họ đều có triệu chứng rách sụn chêm trong do thoái hoá, không bị thoái hoá khớp. Một nhóm cắt một phần sụn chêm, một nhóm mổ giả. Ở tháng 12, ba điểm số chính đều không khác. Ví dụ đau gối sau vận động (0 đến 10 điểm), hai nhóm lần lượt giảm 3,1 và 3,3 điểm. Năm 2015, một phân tích gộp tổng hợp 9 thử nghiệm. Người được mổ ở tháng 3 đến 6 bớt đau 3 đến 5 điểm (thang 0 đến 100). Tới năm 1 đến 2 thì không còn khác biệt, chức năng cũng không cải thiện. Tiếp theo xem tác hại. Huyết khối tĩnh mạch sâu có triệu chứng ở chân khoảng 4,13 lần trên 1.000 ca mổ (1,78–9,60). Còn có thuyên tắc phổi, nhiễm trùng và tử vong. Năm 2017, nhóm chuyên gia quốc tế do tạp chí Y khoa Anh (BMJ) tổ chức dựa vào đó phản đối mạnh việc nội soi cho gần như mọi người thoái hoá gối. Nhóm chuyên gia ghi rõ sau mổ phải 2 đến 6 tuần mới hồi phục. Cuối cùng xem nên làm gì. Năm 2016, một thử nghiệm ở Na Uy lấy 140 người trung niên rách sụn chêm do thoái hoá. Một nhóm tập 12 tuần có người hướng dẫn, một nhóm cắt một phần sụn chêm. Sau hai năm điểm gối chỉ chênh 0,9 điểm (−4,3 đến 6,1), không khác biệt. Nhóm tập có cơ đùi khoẻ hơn ở tháng thứ 3. Tổng quan hệ thống Cochrane bản 2015 tổng hợp 44 thử nghiệm, 3.537 người. Tập luyện làm đau gối giảm tương đương 12 điểm (thang 0 đến 100, khoảng tin cậy từ 10 đến 15 điểm), chất lượng bằng chứng cao. Ngừng tập hai đến sáu tháng sau vẫn giảm 6 điểm. Năm 2013, một thử nghiệm ở Mỹ lấy 454 người thoái hoá khớp gối trên 55 tuổi, thừa cân hoặc béo phì. Người ăn kiêng kèm tập luyện giảm trung bình 10,6 kg (11,4% cân nặng). Ở tháng 18, điểm đau (0 đến 20) của họ là 3,6, người chỉ tập là 4,7. Nó trông có vẻ đáng tiền vì "dọn sạch chỗ bị mòn, bị rách" nghe đúng bệnh, mà nhiều người mổ xong đúng là thấy đỡ.

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Còn tranh cãi. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị thoái hoá khớp bản 2018 của Trung Quốc nói khác. Nó nói nội soi làm sạch khớp có hiệu quả khá với thoái hoá khớp gối có "triệu chứng cơ học", như có mảnh xương rời trong khớp, sụn chêm rách rồi bị lệch chỗ. Nó cũng ghi hiệu quả lâu dài tương đương điều trị bảo tồn, khe khớp hẹp rõ thì lợi ích có thể hạn chế. Trang web chứa nguyên văn hướng dẫn bản mới 2021 đòi xác minh thủ công, không đối chiếu từng chữ được, nên không trích. Ý kiến của nhóm chuyên gia BMJ là các triệu chứng cơ học như kẹt một cái, kêu lục cục cũng nằm trong phạm vi phản đối, chỉ trường hợp gối bị khoá thật, không duỗi thẳng được mới có thể là ngoại lệ. Sự phản đối của nhóm chuyên gia cũng không gồm hai nhóm người: chấn thương lớn xong gối sưng lên rất nhanh (trong khớp nhiều khả năng đang chảy máu), người trẻ bị chấn thương do thể thao. Mấy trường hợp này phải gặp bác sĩ chấn thương chỉnh hình khám trực tiếp. Nội soi khớp không phải thay khớp gối; nhóm chuyên gia nói thay khớp dành cho người bệnh nặng, điều trị bảo tồn không hiệu quả. Lúc đau uống được thuốc giảm đau nào, xem chương 34 mục 3 (hỏi bác sĩ trước khi uống thuốc giảm đau như ibuprofen). Đừng trông vào glucosamine để đỡ đau, xem mục 5 chương này (glucosamine, chondroitin). Tập gì xem chương 2 mục 16 (tập sức mạnh), giảm cân xem chương 2 mục 32 (thừa cân thì giảm). Lợi ích xếp trung bình là theo phán đoán: ca mổ kiểu này ở Trung Quốc tốn bao nhiêu, không tìm được con số công bố chính thức. Lợi ích chủ yếu là tiết kiệm tiền mổ và vài tuần sau mổ, cộng với tránh được tác hại hiếm như huyết khối. Người hưởng lợi là chính bạn và người già trong nhà.

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 9

1. Moseley JB và cộng sự (2002). A controlled trial of arthroscopic surgery for osteoarthritis of the knee. NEJM 347(2):81–88: doi.org/10.1056/NEJMoa013259
2. Kirkley A và cộng sự (2008). A randomized trial of arthroscopic surgery for osteoarthritis of the knee. NEJM 359(11):1097–1107: doi.org/10.1056/NEJMoa0708333
3. Sihvonen R và cộng sự (2013). Arthroscopic partial meniscectomy versus sham surgery for a degenerative meniscal tear. NEJM 369(26):2515–2524: doi.org/10.1056/NEJMoa1305189
4. Thorlund JB và cộng sự (2015). BMJ 350:h2747: doi.org/10.1136/bmj.h2747
5. Siemieniuk RAC và cộng sự (2017), hướng dẫn thực hành BMJ 357:j1982: doi.org/10.1136/bmj.j1982
6. Kise NJ và cộng sự (2016). BMJ 354:i3740: doi.org/10.1136/bmj.i3740
7. Fransen M và cộng sự (2015). Cochrane CD004376: doi.org/10.1002/14651858.CD004376.pub3
8. Messier SP và cộng sự (2013). JAMA 310(12):1263–1273: doi.org/10.1001/jama.2013.277669
9. Thông tư 22/2023/TT-BYT, bảng giá dịch vụ phẫu thuật, thủ thuật (mã 03C2.1.104, 3.378.000 đồng): xaydungchinhsach.chinhphu.vn/bang-gia-dich-vu…, tra 2/11/2026.