Nhìn thấy mặt, nghe thấy giọng đều không phải là xác thực: cứ cúp máy rồi gọi lại số đã lưu

Mặt và giọng đều làm giả được, nên nhìn thấy mặt không phải là xác thực. Hễ ai giục chuyển tiền thì cúp máy, gọi lại bằng số đã lưu trong danh bạ hoặc nhờ người thứ ba hỏi hộ. Đừng gọi lại số vừa gọi tới, đừng mở chia sẻ màn hình.

Chi phí

Không mất tiền. Bạn cần gọi lại, chờ vài phút và hỏi người thân câu có thể khiến họ khó chịu: "có đúng là anh/em đang nói chuyện với tôi không". Bình thường thì nên hạn chế đăng video thấy rõ khuôn mặt và đoạn ghi âm dài ở chế độ công khai, vì đó chính là nguyên liệu để làm giả giọng và mặt.

Lợi ích

Gọi lại bằng số điện thoại đã lưu là cách kiểm tra đáng tin hơn hình ảnh hoặc giọng nói trên một cuộc gọi lạ. Đừng chuyển tiền chỉ vì trông thấy người quen trên màn hình.

Pháp luật Việt Nam

Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 91/2025/QH15 (hiệu lực 1/1/2026) xếp khuôn mặt và giọng nói vào loại dữ liệu cần bảo vệ riêng: Điều 31 khoản 2 định nghĩa dữ liệu sinh trắc học là dữ liệu về thuộc tính vật lý, đặc điểm sinh học cá biệt và ổn định dùng để xác định một người; khoản 4 cùng điều buộc bên thu thập, xử lý phải có biện pháp bảo mật vật lý với thiết bị lưu trữ và truyền tải, hạn chế quyền truy cập, có hệ thống theo dõi để phát hiện truy cập trái phép. Điều 30 khoản 5 cùng luật cấm dùng hoặc phát triển hệ thống trí tuệ nhân tạo có sử dụng dữ liệu cá nhân để xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tài sản của người khác — ghép mặt và giọng của người khác để đòi tiền nằm đúng trong câu đó. Kẻ lừa đảo không tuân theo các quy định đó, nên "không thấy dấu hiệu làm giả" không chứng minh được gì. Phía hình sự: Điều 174 Bộ luật Hình sự nếu dùng mặt giả để chiếm đoạt tài sản; Điều 155 và Điều 156 nếu dùng ảnh, video cắt ghép để làm nhục hoặc vu khống người khác.

Ghi chú

Vì sao C: luật thì rõ, nhưng lời khuyên "cúp máy rồi gọi lại" chưa có nghiên cứu nào đo được là giảm bao nhiêu ca bị lừa, nên không lên A hay B. Quan niệm sai đang sửa: "thấy mặt, nghe giọng là biết đúng người". Hình ảnh trong cuộc gọi video và tin nhắn thoại giờ làm giả được bằng vài phút ghi âm lấy từ chính các video công khai của người đó. Ba cái bẫy ở Việt Nam. Một: gọi lại đúng số vừa hiện trên màn hình hoặc số gửi trong tin nhắn — cả hai đều do bên gọi kiểm soát, phải dùng số đã lưu từ trước trong danh bạ hoặc gặp trực tiếp. Hai: bị dụ mở chia sẻ màn hình hoặc cài ứng dụng họp trực tuyến để "xác minh", rồi bị đọc trộm mã xác thực và mật khẩu ngay trên máy. Ba: tin vào ảnh chụp căn cước, giấy tờ, biên lai gửi qua chat — đó không phải giấy tờ thật, và ảnh cũng ghép được. Mục này không có nghĩa là mất niềm tin vào mọi cuộc gọi video, hay phải từ chối làm việc qua mạng: chỉ cần tách việc trao đổi thông tin ra khỏi việc chuyển tiền, và chuyển tiền chỉ sau khi xác nhận qua một kênh thứ hai do bạn tự chọn.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Không tốn tiền. Gọi thêm một cuộc, chờ thêm vài phút. Ngày thường bớt đăng video lộ rõ mặt và đoạn ghi âm dài lên tài khoản công khai. Khó ở chỗ bên kia thường hối rất gấp, bạn phải nhịn để không chuyển tiền ngay tại chỗ.

Nói đơn giản

Thấy mặt, nghe giọng đều không tính là đã xác minh. Hễ dính tới chuyển tiền thì cúp máy trước, rồi gọi lại bằng số cũ lưu sẵn trong danh bạ của bạn, hoặc hỏi một người quen chung. Bên kia nói "sóng yếu", "đang họp", không chịu gọi video trực tiếp, thì coi luôn là lừa đảo.

Lợi ích

Cục An ninh mạng Bộ Công an (Trung Quốc) đưa ra ba cách. Cách thứ nhất là thử bằng động tác: nhờ bên kia quay đầu một mạch liền, hoặc lấy bàn tay che kín mặt rồi bỏ ra thật nhanh. Nguyên văn: "công nghệ AI hiện nay khi giả lập những kiểu che mặt và thay đổi ánh sáng phức tạp này dễ bị giật, nhoè hoặc méo". Cách thứ hai là nghe kỹ giọng nói: "giọng nói do AI tạo ra đôi khi thiếu những chỗ ngừng lấy hơi tự nhiên, thiếu lên xuống cảm xúc, hoặc nghe hơi giống máy, tiếng nền bất thường". Cách thứ ba là xác minh qua nhiều kênh. Nguyên văn gọi đây là "chiêu cốt lõi nhất": "cúp máy rồi gọi thẳng vào số điện thoại bên kia hay dùng mà bạn quen (đừng gọi lại số máy khả nghi vừa gọi tới), hoặc hỏi gián tiếp qua người thứ ba mà hai bên cùng quen". Khẩu quyết là "video, giọng nói đừng vội tin, thử động tác, kiểm tra nhiều đường". Về luật, ghép mặt, giả giọng để lừa đảo đã bị cấm từ lâu. Các dịch vụ tạo khuôn mặt, thay khuôn mặt, tổng hợp giọng người, nhại giọng, nền tảng bắt buộc phải gắn nhãn rõ ràng. Không tổ chức, cá nhân nào được cố ý xoá, sửa, làm giả, che giấu nhãn này. Nhưng người giữ luật là nền tảng, kẻ lừa sẽ không gắn nhãn, nên "không thấy nhãn AI" không thể dùng ngược lại làm bằng chứng bên kia là người thật. Cục Cảnh sát Hình sự Bộ Công an (Trung Quốc) từng công bố một vụ án. Một băng nhóm 14 người bị thu giữ hơn 50.000 video khuôn mặt động được tổng hợp, hơn 500.000 thông tin cá nhân công dân. Công an còn tạm giữ 60 máy chủ đám mây (áp dụng toàn Trung Quốc, nghĩa vụ gắn nhãn từ 01/9/2025)

Mức bằng chứng

B

Ghi chú

Gọi lại thì dùng số cũ lưu sẵn trong danh bạ của bạn. Đừng gọi lại số hiện trên màn hình cuộc gọi đến, cũng đừng dùng số mới bên kia gửi trong khung chat. Bên kia lấy cớ "sóng yếu", "đang họp" mà không chịu gọi video trực tiếp, không chịu làm động tác theo yêu cầu, thì coi luôn là lừa đảo. Cách thử bằng động tác chỉ để hỗ trợ, AI ngày càng giỏi lên, chỉ có cách thứ ba (xác minh qua kênh khác) là chắc. Đã chuyển tiền rồi thì xem chương này mục 2 (gọi ngay 110 yêu cầu dừng thanh toán). Chống bị thu thập khuôn mặt và giọng nói của mình, xem chương 14. Xếp mức B vì phía chính thức chỉ đưa ra cách nhận biết và vụ án, không có con số "xác minh theo cách này thì tỷ lệ bị lừa giảm bao nhiêu". Website Bộ Công an Trung Quốc (mps.gov.cn) lần này vẫn báo lỗi 521 toàn trang, không mở được. Nguyên văn của Cục An ninh mạng và Cục Cảnh sát Hình sự lấy từ trang đăng lại của Sở Công an tỉnh Phúc Kiến (Trung Quốc).

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 91/2025/QH15, Công báo số 971 và 972 ngày 24/7/2025 (Điều 30 khoản 5, Điều 31 khoản 2 và khoản 4) — congbaocdn.chinhphu.vn/CongBaoCP/VanBan/2025/… ; Bộ luật Hình sự, bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH (Điều 155, 156, 174) — datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2025/9/1… . Tra ngày 2/11/2026.