Bốn câu chống lừa đảo: không tin người gọi đến, không đọc mã, không bấm link, không chuyển tiền trước khi gọi lại số đã lưu

Nhiều vụ lừa đảo khép lại ở một bước: bạn tự tay bấm chuyển tiền. Bốn câu để nhớ — không tin người gọi đến, không đọc mã xác thực, không bấm link, không chuyển tiền trước khi gọi lại số cũ. Nghi thì gọi 113, phản ánh số lạ tới 156.

Chi phí

Không mất tiền. Bạn cần gọi lại, chờ vài phút và chịu sức ép từ bên kia: họ thường nói việc đang khẩn cấp, có hạn chót, nếu cúp máy thì sẽ mất cơ hội. Bốn câu phải thuộc lòng: không tin người gọi đến, không đọc mã xác thực, không bấm vào link được gửi, không chuyển tiền khi chưa gọi lại bằng số đã lưu.

Lợi ích

Bốn câu này không phải khẩu hiệu mà dựa trên những cơ chế có thật. Mã xác thực một lần (OTP) chính là chìa khóa mở tài khoản: nếu bạn đọc mã cho người khác, họ có thể dùng mã đó để xác nhận giao dịch, còn bạn thì khó chứng minh mình không thực hiện giao dịch ấy. Ba số để dùng: 113 gọi công an khi đã lỡ chuyển tiền; 156 là tổng đài miễn phí của Bộ Thông tin và Truyền thông để phản ánh cuộc gọi, tin nhắn rác và cuộc gọi có dấu hiệu lừa đảo (Nghị định 91/2020/NĐ-CP là khung pháp lý về chống tin nhắn rác, thư điện tử rác, cuộc gọi rác); 115 gọi cấp cứu nếu bị đe dọa đến sức khỏe.

Pháp luật Việt Nam

Còn tài khoản nhận tiền: Nghị định 52/2024/NĐ-CP Điều 8 khoản 5 cấm mua, bán, thuê, cho mượn tài khoản thanh toán và ví điện tử, nghĩa là các tài khoản nhận tiền trong đường dây lừa đảo phần lớn là tài khoản đi thuê, mở bằng giấy tờ của người khác — đúng lý do vì sao chuyển tiền xong là mất dấu. Mức hình sự của tội lừa đảo: Điều 174 khoản 1 Bộ luật Hình sự, chiếm đoạt từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng thì bị cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc tù 6 tháng đến 3 năm.

Ghi chú

Vì sao C: bốn câu này là quy tắc phòng ngừa, không phải kết quả của một thử nghiệm — không có nghiên cứu nào đo được "thuộc bốn câu thì giảm bao nhiêu phần trăm bị lừa", nên xếp C, nhưng C không có nghĩa là đừng làm. Đừng nghĩ rằng "chỉ người nhẹ dạ, ít học mới bị lừa". Cái bị khai thác không phải trí tuệ mà là thời điểm — đang cần tiền gấp, đang chờ một đơn hàng, đang sợ bị khởi tố — nên người hiểu biết vẫn mất tiền như thường. Ba cái bẫy cụ thể ở Việt Nam. Một: cuộc gọi hoặc tin nhắn giả danh cơ quan thuế, bảo hiểm xã hội, công an, toà án, yêu cầu cài ứng dụng "dịch vụ công" giả hoặc truy cập trang tra cứu giả để lấy tài khoản và mã xác thực. Hai: lừa đảo việc làm và cộng tác viên chốt đơn — nạp tiền làm nhiệm vụ, trả hoa hồng vài lần đầu bằng tiền thật, đến đơn lớn thì chặn. Ba: giả danh người thân đang cấp cứu, giả danh nhân viên giao hàng đòi phí, hoặc giả danh ngân hàng thông báo tài khoản bị treo. Mục này không có nghĩa là cắt liên lạc với tất cả số lạ, hay mặc định ai gọi đến cũng là lừa đảo: việc cần làm chỉ là không chuyển tiền, không đọc mã, không bấm link trong chính cuộc gọi đó, và gọi lại bằng kênh khác.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Không tốn tiền. Nhớ "ba không, một nhiều", đọc qua bảy kiểu dưới đây, cài thêm ứng dụng "Trung tâm Chống lừa đảo Quốc gia" (Trung Quốc), cuộc gọi từ 96110 thì nhất định nghe. Hễ ai bảo bạn chuyển tiền, chia sẻ màn hình, tải ứng dụng lạ, bấm link, đọc mã xác nhận, thì cúp máy trước, rồi gọi số chính thức để kiểm tra. Khó ở chỗ bên kia thường hối thúc rất gấp, bạn phải chịu được cơn hối thúc đó để cúp máy trước.

Nói đơn giản

Hễ ai bảo bạn chuyển tiền, chia sẻ màn hình, tải ứng dụng lạ, bấm link, đọc mã xác nhận, thì cúp máy trước, rồi gọi lại bằng số chính thức để kiểm tra. Bảy kiểu là làm nhiệm vụ "chấm đơn" nhận hoa hồng, đầu tư tài chính giả, vay tiền qua mạng, giả nhân viên chăm sóc khách hàng, giả công an, viện kiểm sát, toà án, lừa tình "nuôi heo" (dụ yêu đương rồi lừa tiền), và dụ dỗ tình dục kèm làm nhiệm vụ; kiểu nào cũng bắt bạn chuyển tiền trước. Nhận ra từ trước rẻ hơn nhiều so với đi đòi tiền sau.

Lợi ích

Luật (Trung Quốc) yêu cầu chính quyền và các cơ quan liên quan phổ biến cho mọi người các thủ đoạn lừa đảo qua viễn thông và mạng. Công an phối hợp với các ngành tài chính, viễn thông, quản lý mạng xây dựng hệ thống cảnh báo can ngăn, phát hiện ai có thể sắp bị lừa thì can ngăn kịp thời. 96110 chính là đường dây cảnh báo can ngăn thống nhất toàn quốc (Trung Quốc) đó, cuộc gọi đến phải nghe. Tháng 6/2026, Bộ Công an (Trung Quốc) thông báo 10 loại lừa đảo xảy ra nhiều nhất chiếm 85% tổng số vụ lừa đảo qua viễn thông và mạng. Làm nhiệm vụ nhận hoa hồng xảy ra nhiều nhất, chiếm 25%. Đầu tư tài chính giả qua mạng gây thiệt hại lớn nhất, khoảng 40% tổng thiệt hại. Sở Công an tỉnh Phúc Kiến (Trung Quốc) bóc tách dấu hiệu nhận biết từng kiểu như sau. Làm nhiệm vụ nhận hoa hồng: "ai rủ bạn cùng kiếm tiền thì nhiều khả năng là muốn kiếm tiền của bạn", nhiệm vụ làm mãi không xong thì không trả lại tiền gốc. Đầu tư tài chính giả: trong nhóm có "lính đánh thuê" khoe lãi, cho bạn ít tiền lãi trước rồi bảo bạn bỏ thêm vốn, muốn rút tiền thì phải "nộp thuế". Vay tiền qua mạng: "vay tiền không cần nộp tiền bảo đảm, không cần làm sao kê ngân hàng, hễ gặp phải thì chắc chắn là giả". Giả nhân viên chăm sóc khách hàng: nói bạn đã mở gói hội viên sắp bị tự động trừ tiền, ảnh hưởng điểm tín dụng, ép bạn chuyển tiền để huỷ. Kẻ lừa kiểu này hay bảo bạn tải một ứng dụng "họp trực tuyến" nào đó, rồi bật chia sẻ màn hình. Chia sẻ xong thì trên điện thoại của bạn "kể cả thông báo tin nhắn, mã xác nhận qua SMS, lúc nhập mật khẩu đều bị nhìn thấy rõ mồn một". Lời nhắc của Trung tâm Chống lừa đảo Thượng Hải (Trung Quốc) là: "hễ nhắc tới 'mã cuộc họp', 'chia sẻ màn hình', 'điều khiển từ xa' thì đều là lừa đảo". Giả công an, viện kiểm sát, toà án: "công an, viện kiểm sát, toà án không có cái gọi là 'tài khoản an toàn'; hễ 'cơ quan công an, viện kiểm sát, toà án' nào làm việc, lấy lời khai qua điện thoại, QQ, WeChat, mạng internet thì đều là lừa đảo". Ở nước ngoài, kẻ lừa còn giả danh đại sứ quán, lãnh sự quán, nói bạn bị nghi rửa tiền, có giấy tờ quan trọng cần nhận, hộ chiếu thị thực có vấn đề. Rồi chuyển cuộc gọi sang "công an" trong nước. Đại sứ quán Trung Quốc tại Mỹ đặc biệt nhắc du học sinh: "hễ ai tự xưng là nhân viên đại sứ quán, lãnh sự quán, nhà mạng, hải quan…, lấy lý do bạn bị nghi liên quan tới vi phạm pháp luật, tội phạm để chủ động chuyển cuộc gọi sang cơ quan công an, thì đều là lừa đảo!" Lừa tình "nuôi heo": "với 'người yêu' chưa từng gặp mặt, chỉ thấy qua ảnh hoặc video, đừng dễ tin", không bao giờ gọi video, không bao giờ gặp mặt, nhưng hay có việc gấp cần tiền. Dụ dỗ tình dục kèm làm nhiệm vụ: hẹn gặp mặt nhưng bắt "làm nhiệm vụ" trước, tiền nộp ngày càng nhiều. Nhận ra từ trước rẻ hơn nhiều so với dừng thanh toán sau. Dừng thanh toán lấy lại được bao nhiêu còn tuỳ lúc báo công an tiền còn trong tài khoản hay không. Cách dừng thanh toán xem mục 2 (gọi 110 hoặc 96110 yêu cầu dừng thanh toán) (áp dụng toàn Trung Quốc, từ tháng 12/2022)

Mức bằng chứng

B

Ghi chú

Tự xưng công an, viện kiểm sát, toà án, nhân viên chăm sóc khách hàng, lãnh đạo, bộ phận kiểm soát rủi ro của nền tảng, bảo bạn "phối hợp điều tra", "huỷ hội viên", "làm nhiệm vụ nhận hoa hồng", "đầu tư theo tin nội bộ", đều là cùng một chiêu. Vay thật thì không cần nộp tiền bảo đảm, công an, viện kiểm sát, toà án không có "tài khoản an toàn": nhớ hai câu này là chặn được quá nửa. Xếp mức B vì câu khẩu quyết này chỉ là lời tuyên truyền chính thức, không có con số "nhớ rồi thì bớt bị lừa bao nhiêu". Khẩu quyết và phần bóc tách bảy kiểu lấy từ trang của sở công an cấp tỉnh. Năm 2026, Bộ Công an (Trung Quốc) thông báo 10 loại lừa đảo xảy ra nhiều. Các loại còn lại là giả nhân viên chăm sóc khách hàng thương mại điện tử và giao hàng, lừa liên quan vay tiền và điểm tín dụng, giao dịch giả trong trò chơi trực tuyến, kết bạn hẹn hò qua mạng, giả lãnh đạo, người quen, và đổi trả vé máy bay. Chiêu của mấy loại này đều giống nhau, cuối cùng đều bắt bạn chuyển tiền. Ở nước ngoài nhận cuộc gọi tự xưng đại sứ quán, lãnh sự quán, công an trong nước, nói bạn dính vào vụ án, có giấy tờ cần nhận, hộ chiếu có vấn đề, thì cứ cúp máy trước. Du học sinh là mục tiêu chính của kiểu lừa này. Người quen gặp trực tiếp nhờ bạn "quét mặt giúp" để vay tiền, không bắt bạn chuyển tiền mà bắt bạn gánh nợ, xem mục 45 (quét mặt giúp). Lừa đảo dịch vụ vận hành gian hàng khi làm ăn, xem chương 12 mục 24 (thuê vận hành gian hàng online).

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Bộ luật Hình sự, bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH (Điều 174) — datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2025/9/1… ; Nghị định 52/2024/NĐ-CP (Điều 8 khoản 5) — datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2024/5/5… ; Nghị định 91/2020/NĐ-CP về chống tin nhắn rác, thư điện tử rác, cuộc gọi rác — vanban.chinhphu.vn/default.aspx?pageid=27160&… ; hướng dẫn phản ánh qua tổng đài 156 của Công an tỉnh Khánh Hòa — congan.khanhhoa.gov.vn/vi/huong-dan-phan-anh-… . Tra ngày 2/11/2026.