Viết giấy vay cho rõ; trước khi đứng ra bảo lãnh, tự hỏi mình có sẵn sàng trả thay không

Giấy vay thiếu tên, lãi suất hay ngày trả thì lúc đòi rất khó. Bảo lãnh thì đừng tin câu "người vay không trả được mới đến lượt tôi": giấy ghi không rõ là chủ nợ đòi thẳng người bảo lãnh; muốn chỉ trả thay khi người vay hết khả năng trả thì phải ghi rõ trong giấy.

Chi phí

Không mất tiền. Một tờ giấy ghi rõ họ tên, số căn cước, địa chỉ của hai bên, số tiền, lãi suất, ngày hẹn trả, cách trả; mỗi bên giữ một bản. Cho vay thì chuyển khoản, ghi nội dung "cho vay", đừng đưa tiền mặt. Đứng ra bảo lãnh cho ai thì đọc hết tờ giấy rồi mới ký, và giữ lại một bản.

Lợi ích

Giấy vay ghi rõ người vay, số tiền, lãi, thời hạn và cách trả giúp tránh tranh chấp. Với bảo lãnh, hãy tự hỏi mình có sẵn sàng trả thay toàn bộ nghĩa vụ đã cam kết không.

Pháp luật Việt Nam

Điều 463 Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13: hợp đồng vay là thoả thuận giao tài sản, đến hạn bên vay phải trả đúng số lượng, chất lượng. Điều 468 khoản 1: lãi suất do các bên thoả thuận nhưng không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, phần vượt không có hiệu lực. Vượt thì chưa chắc đã là tội, nhưng Điều 201 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13 phạt người cho vay với lãi suất gấp 05 lần trở lên mức trần đó, tức từ 100%/năm trở lên, mà thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng. Về bảo lãnh: Điều 335 khoản 2 cho phép các bên thoả thuận rằng bên bảo lãnh chỉ trả thay khi bên vay không có khả năng thực hiện nghĩa vụ — nhưng đó là thoả thuận phải ghi ra. Không ghi thì Điều 339 khoản 1 cho bên nhận bảo lãnh quyền yêu cầu bên bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ ngay khi bên vay không thực hiện hoặc thực hiện không đúng. Điều 336 khoản 2: phạm vi bảo lãnh gồm cả tiền lãi, tiền phạt, tiền bồi thường thiệt hại và lãi trên số tiền chậm trả. Điều 338: nhiều người cùng bảo lãnh một nghĩa vụ thì phải liên đới thực hiện, chủ nợ đòi bất cứ ai trong số đó toàn bộ nghĩa vụ.

Ghi chú

Quan niệm sai phổ biến là "bảo lãnh chỉ là ký cho đủ thủ tục, bao giờ người vay hết đường mới tới mình". Thực tế thì ngược lại: mặc định chủ nợ đòi được ngay, còn quyền "chờ người vay cạn khả năng" phải viết vào giấy thì mới có. Ba bẫy cụ thể. (1) Bảo lãnh bằng miệng hoặc bằng tin nhắn "em bảo lãnh cho nó" rồi ký vào chỗ trống trong hồ sơ vay — bạn thành người vay hoặc thành người bảo lãnh liên đới mà không biết mình đang ở vai nào. (2) Chỉ nhìn số tiền gốc mà quên Điều 336 khoản 2: lãi, lãi chậm trả, phạt, bồi thường đều nằm trong phạm vi bảo lãnh, nên khoản phải trả thay thường lớn hơn con số đã hứa. (3) Cho vay bằng tiền mặt, không giấy tờ, hoặc chuyển khoản mà không ghi nội dung; khi ra toà thì có chuyển khoản mà không ai nói được đó là cho vay hay trả nợ. Thêm một bẫy nữa: giấy vay viết lãi suất 3% nhưng không ghi rõ là tháng hay năm, và người vay chỉ trả một hai lần rồi biến mất. Mục này không có nghĩa là đừng bao giờ bảo lãnh: nó chỉ nói hãy coi chữ ký bảo lãnh như chính khoản vay của mình, và chỉ ký khi số tiền đó nằm trong túi bạn.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Không tốn tiền. Dùng một tờ giấy ghi rõ người cho vay, người vay, số tiền, lãi suất, thời hạn và cách trả, hai bên ký tên. Tiền thì chuyển khoản để lại dấu vết, không đưa tiền mặt.

Nói đơn giản

Giấy vay phải ghi đủ: người cho vay, người vay, số tiền, lãi suất, thời hạn, cách trả, hai bên ký tên. Tiền chuyển khoản, không đưa tiền mặt, ghi đủ thì mới dễ đi kiện. Bảo lãnh cho người khác thì xem kỹ có chữ "liên đới" không. Bảo lãnh thông thường thì phải đợi chủ nợ thi hành án mà không lấy được tiền của người vay mới tới lượt bạn; bảo lãnh liên đới thì chủ nợ có thể đòi thẳng bạn.

Lợi ích

Hợp đồng vay phải lập bằng văn bản, nội dung thường gồm loại khoản vay, loại tiền, mục đích, số tiền, lãi suất, thời hạn và cách trả. Ghi đủ thì mới dễ đi kiện. Hợp đồng bảo lãnh không ghi rõ bảo lãnh theo cách nào, hoặc ghi không rõ, thì tính là bảo lãnh thông thường (Trung Quốc). Người bảo lãnh thông thường được đợi trước. Người đòi nợ phải kiện ra toà hoặc trọng tài trước, rồi xin cưỡng chế thi hành tài sản của người vay. Thi hành xong mà vẫn không trả đủ, mới tới lượt bạn trả thay. Ngược lại, ký "bảo lãnh chịu trách nhiệm liên đới" thì không có lớp bảo vệ này, người đòi nợ có thể đòi thẳng bạn (áp dụng toàn Trung Quốc)

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Tiền cho vay ra, phần lãi vượt 4 lần lãi suất LPR (lãi suất cho vay cơ sở của Trung Quốc) thì toà không bảo vệ, xem chương 7. Ghi số giấy tờ tuỳ thân trên giấy vay, ghi rõ "tiền vay" là cách làm theo kinh nghiệm. Trên giấy bảo lãnh có hai chữ "liên đới" hay không quyết định bạn đứng sau người vay, hay đứng ngang hàng với họ để bị đòi nợ; xem rõ trước khi ký. Nói là để bạn làm người bảo lãnh nhưng thực tế ký lại là hợp đồng vay, xem mục 45 (người vay là bạn, không phải người bảo lãnh).

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 2

1. Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13 (Điều 335, 336, 338, 339, 463, 468): datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2016/01/…
2. Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13 sửa đổi bởi Luật 12/2017/QH14, bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH (Điều 201): datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2025/9/1…. Tra ngày 2/11/2026.