Bị bạo lực trong nhà: báo công an lấy biên bản, rồi xin quyết định cấm tiếp xúc — không phải ly hôn trước

Bị đánh thì báo công an trước, giữ biên bản và giấy khám thương tích. Rồi xin cấm tiếp xúc: chủ tịch xã ra quyết định trong 12 giờ, nhưng mỗi lần chỉ 03 ngày; toà án ra được quyết định tới 04 tháng, nhưng phải đang có vụ án dân sự giữa hai người. Không phải ly hôn trước mới xin được.

Chi phí

Không mất tiền để nhờ xã: quyết định cấm tiếp xúc của Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp xã không phải một vụ kiện và không có án phí. Với toà án, quyết định đó nằm trong vụ án dân sự đang giải quyết, nên cũng không phát sinh khoản án phí riêng — nhưng bản thân vụ án, thường là ly hôn, thì có án phí, và không ai bắt buộc phải có luật sư. Cái phải bỏ ra là thời gian — ra xã trình bày, đi khám lấy giấy xác nhận thương tích, viết đơn — và nhiều hơn thế là can đảm nói với người ngoài cuộc.

Lợi ích

Khi bị bạo lực gia đình, ưu tiên nơi an toàn, khám và lưu hồ sơ thương tích, báo tin cho người có thẩm quyền. Có thể đề nghị biện pháp bảo vệ và hạn chế tiếp xúc theo điều kiện áp dụng.

Pháp luật Việt Nam

Luật Phòng, chống bạo lực gia đình 13/2022/QH15 (hiệu lực 1/7/2023, thay luật 2007). Điều 19 và 20: người bị bạo lực, người thân, hàng xóm báo tin cho Công an, Uỷ ban nhân dân cấp xã, Hội Liên hiệp phụ nữ, tổ chức xã hội, tổng đài điện thoại quốc gia về phòng, chống bạo lực gia đình; cơ quan Công an nhận tin thì phải kịp thời ngăn chặn, xử lý theo thẩm quyền và thông báo cho Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp xã, còn Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp xã phải xử lý hoặc phân công xử lý ngay (khoản 3 Điều 20). Điều 22 khoản 1 liệt kê các biện pháp bảo vệ, trong đó có cấm tiếp xúc và bố trí nơi tạm lánh. Điều 25: Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp xã quyết định cấm tiếp xúc mỗi lần không quá 03 ngày khi có đề nghị hoặc khi hành vi đe dọa tính mạng, và phải xem xét trong 12 giờ kể từ khi nhận đề nghị; quyết định có hiệu lực ngay khi ký; người vi phạm bị tạm giữ theo thủ tục hành chính. Điều 26: Toà án nhân dân đang thụ lý hoặc giải quyết vụ án dân sự giữa hai người quyết định cấm tiếp xúc không quá 04 tháng. Muốn có quyết định dài hạn của toà thì phải đang có một vụ án dân sự giữa hai bên, thường là ly hôn hoặc tranh chấp tài sản, nhưng không bắt buộc phải là ly hôn. Điều 28: người bị bạo lực được bố trí nơi tạm lánh do Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp xã quyết định. Điều 29 khoản 1 điểm b: cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phải cung cấp thông tin về tình trạng tổn hại sức khỏe theo đề nghị của người bị bạo lực — đó là căn cứ để xin giấy xác nhận thương tích.

Ghi chú

Mức B, không phải A: thời hạn và thẩm quyền kiểm được từng con số trong bản Công báo, nhưng không có số liệu Việt Nam nào đo được quyết định cấm tiếp xúc giảm được bao nhiêu vụ bạo lực tiếp diễn, nên không lên A. Hai câu hay được nói nhất — "phải ly hôn xong mới được pháp luật bảo vệ" và "ra toà xin một lệnh bảo vệ riêng" — đều sai: chỉ có quyết định cấm tiếp xúc, và có hai nơi ra quyết định đó là xã và toà án. Bốn bẫy ở Việt Nam. (1) Chỉ gọi người nhà, không gọi công an, không đi khám: không có biên bản, không có giấy thương tích thì không có gì để xã và toà dựa vào. (2) Tưởng quyết định của xã kéo dài: mỗi lần chỉ không quá 03 ngày, hết hạn phải xin lại, nên phải xin đúng lúc chứ không phải xin một lần rồi yên tâm. (3) Bị xã mời "hoà giải cho êm": hoà giải không xoá được hành vi đã xảy ra và không thay được biên bản; cứ yêu cầu lập biên bản và ghi rõ yêu cầu của mình. (4) Tưởng toà án tự ra quyết định cấm tiếp xúc khi mình nộp đơn: toà chỉ làm được khi đang thụ lý vụ án dân sự giữa hai người (khoản 1 và khoản 2 Điều 26). Mục này không có nghĩa là phải bỏ nhà ra đi mới an toàn: người bị bạo lực được quyền lựa chọn chỗ ở trong thời gian cấm tiếp xúc (khoản 5 Điều 25) và được bố trí nơi tạm lánh (Điều 28) — nhưng nếu đang có nguy hiểm trước mắt thì việc đầu tiên vẫn là ra khỏi đó và gọi công an, đừng chờ giấy tờ.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Không tốn tiền. Xin lệnh bảo vệ an toàn nhân thân không phải nộp án phí, cũng không phải nộp tiền bảo đảm. Cái mất là thời gian báo công an, giám định thương tích, viết đơn. Khó nhất là mở lời về người trong nhà.

Nói đơn giản

Theo số liệu của nhiều nước, hơn một phần ba phụ nữ bị giết là do bạn đời ra tay, thường là kết cục của bạo lực gia đình kéo dài. Trong số phụ nữ cùng bị đánh, người từng bị bóp cổ có nguy cơ bị giết cao hơn người chưa từng bị bóp cổ hơn 7 lần. Vì vậy bị đánh thì báo công an, rồi lên toà xin lệnh bảo vệ. Toà thường phải trả lời trong 72 giờ.

Lợi ích

Trước hết nói về rủi ro. Gộp số liệu của 66 nước lại xem (tổng quan hệ thống). Trong các vụ phụ nữ bị giết, 38,6% là do bạn đời thân mật gây ra, ở nam giới là 6,3%. Tác giả nói, các vụ án mạng này thường là bước cuối của một quá trình ngược đãi kéo dài. Một nghiên cứu khác so sánh 506 vụ giết người và giết người chưa đạt, với 427 phụ nữ từng bị đánh nhưng không gặp chuyện đó. Người từng bị bạn đời bóp cổ có nguy cơ bị giết chưa đạt cao gấp 6,70 lần người chưa từng bị bóp cổ (OR = 6,70, khoảng tin cậy 95% từ 3,91 đến 11,49). Nguy cơ bị giết cao gấp 7,48 lần (OR = 7,48, khoảng tin cậy 95% từ 4,53 đến 12,35). Rồi nói về luật. Người bị hại và người thân gần có thể báo công an. Cơ quan công an phải kịp thời cử người đến, ngăn bạo lực gia đình, điều tra thu thập chứng cứ, hỗ trợ đi khám và giám định thương tích. Trường hợp nhẹ, cơ quan công an có thể ra giấy cảnh cáo cho người kia. Bị bạo lực gia đình hoặc đứng trước nguy cơ thật sự bị bạo lực gia đình, có thể xin toà ra lệnh bảo vệ an toàn nhân thân. Toà thụ lý xong phải ra quyết định trong 72 giờ, trường hợp khẩn cấp thì trong 24 giờ. Lệnh bảo vệ có thể cấm người kia bạo hành, cấm người kia quấy rối, theo dõi, tiếp xúc với bạn và người thân gần của bạn, còn có thể buộc người kia dọn ra khỏi chỗ ở của bạn. Lệnh bảo vệ có hiệu lực tối đa 6 tháng, trước khi hết hạn có thể xin gia hạn. Xin lệnh không cần ly hôn trước. Toà thấy bạo lực gia đình "có khả năng tương đối lớn" là có thể ra lệnh. Người kia vi phạm lệnh bảo vệ thì toà có thể phạt tiền đến 1.000 nhân dân tệ, tạm giữ đến 15 ngày. Cấu thành tội phạm thì xử theo tội cố ý không chấp hành bản án, quyết định. Thường xuyên lăng mạ, đe doạ, theo dõi, quấy rối, cả bắt chịu rét chịu đói, cũng tính là bạo lực gia đình.

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Người được lợi chủ yếu là bạn và người nhà. Tỷ lệ án mạng là số liệu nước ngoài, Trung Quốc không có thống kê công khai cùng cách tính. Chứng cứ phải tích góp: hồ sơ công an đến xử lý của công an, giấy cảnh cáo, kết quả giám định thương tích, hồ sơ khám bệnh, giấy cam kết do người kia viết, tin nhắn và ghi âm đều dùng được. Ghi âm xem chương này mục 41 (ghi âm). Lệnh bảo vệ không cần mời luật sư, thường vài ngày là có kết quả. Muốn ly hôn hoặc đòi bồi thường là một vụ kiện khác, sơ thẩm theo thủ tục thông thường phải xử xong trong 6 tháng theo quy định, có thể kéo dài, phí luật sư tự trả. Người bị bạo lực gia đình có thể xin trợ giúp pháp lý, toà cũng có thể hoãn, giảm hoặc miễn án phí. Lệnh bảo vệ không có nghĩa là an toàn thân thể đã được bảo đảm, trước mắt có nguy hiểm thì gọi 110 trước. Người bị hại bị ép buộc, bị doạ đến mức không tự nộp đơn được, thì người thân gần, cơ quan công an, hội phụ nữ, uỷ ban dân cư, uỷ ban thôn (Trung Quốc) có thể nộp đơn thay. Người bị hại là bạn bè hoặc đồng nghiệp, bạn có thể đi cùng họ đến báo công an, đến bệnh viện. Thấy trong nhà người lạ có người đang bị đánh, gọi 110 là đủ. Đừng tự xông vào can, lý do xem chương 13 mục 37 (gặp một đám người đánh nhau). Khi ly hôn, việc nuôi con và thăm con viết thế nào, xem chương 10 mục 23 (tiền cấp dưỡng và thăm con).

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Luật Phòng, chống bạo lực gia đình 13/2022/QH15, Công báo số 909+910 ngày 15/12/2022 (Điều 19–22 trang 42–44, Điều 25–29 trang 45–48) — datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2023/4/l… ; tra ngày 2/11/2026.