"Đi làm sớm ba năm" lời hay lỗ: viết ra ba con số trước khi quyết

Học tiếp ba năm mất khoảng 191 triệu tiền lương tối thiểu không nhận được, cộng 55 triệu học phí. Theo phép tính này, học tiếp chỉ hoà vốn nếu chênh lệch lương mỗi năm sau đó vượt khoảng 8.222.000 đồng, và chênh lệch đó chưa ai đo được.

Chi phí

Ba năm học đại học theo mức trần 1.850.000 đồng một tháng, tính 10 tháng một năm, là 55.500.000 đồng tiền học phí. Ba năm đi làm sớm theo mức sàn lương tối thiểu vùng I là 5.310.000 đồng một tháng, tức 191.160.000 đồng tiền lương nhận được. Cộng lại, học tiếp ba năm tốn 246.660.000 đồng, gồm khoảng 191 triệu đồng tiền lương không nhận được và 55 triệu đồng học phí; chưa tính tiền ở trọ, ăn uống, đi lại trong ba năm đó.

Lợi ích

Phép tính có ba số. Số thứ nhất là tiền học ba năm: mức trần 1.850.000 đồng một tháng nhân 10 tháng nhân 3 năm, ra 55.500.000 đồng. Số thứ hai là tiền lương ba năm không nhận được: mức lương tối thiểu tháng vùng I là 5.310.000 đồng theo khoản 1 Điều 3 Nghị định 293/2025/NĐ-CP, hiệu lực từ ngày 01/01/2026, nhân 36 tháng, ra 191.160.000 đồng; ba vùng còn lại lần lượt là 4.730.000, 4.140.000 và 3.700.000 đồng một tháng. Số thứ ba là chênh lệch thu nhập mỗi năm sau khi có bằng, và đây là số duy nhất không tra được: lấy tổng 246.660.000 đồng chia cho 30 năm làm việc còn lại, ngưỡng hoà vốn là khoảng 8.222.000 đồng một năm, tức khoảng 685.000 đồng một tháng. Nghĩa là trong phép tính này, nếu tấm bằng giúp mỗi tháng kiếm hơn người đi làm sớm chưa tới một triệu đồng thì ba năm học đã hoà vốn trong 30 năm, nhưng chưa ai đo được một người cụ thể có đạt mức đó không; nếu chênh lệch lớn hơn, lãi lớn hơn, và nếu sau khi tốt nghiệp phải chờ việc sáu tháng thì khoản chờ đó bị trừ thẳng vào phần lãi.

Ghi chú

Vì sao mức C: hai trong ba con số đứng trên văn bản đang hiệu lực, nhưng con số quyết định cả bài toán là chênh lệch thu nhập giữa người có bằng và người không có bằng thì khi tra cứu cho mục này chưa thấy nguồn Việt Nam nào đo được, nên mục dừng ở C thay vì mượn hệ số của nước khác rồi gắn nhãn Việt Nam. Ba cái bẫy hay gặp. Một: tin rằng luật bắt trả cao hơn 7% cho người đã qua học nghề. Khoản 4 Điều 5 Nghị định 293/2025 chỉ nhắc mức 7% như một ví dụ về thoả thuận có lợi hơn đã có từ trước và được tiếp tục thực hiện, không phải mức sàn bắt buộc mới; lấy 7% làm con số tính toán là lấy một chế độ cũ chưa chắc còn trong hợp đồng của mình. Hai: tính một phía. Người đi làm sớm thường nhận cao hơn mức sàn, nên phần "được" lớn hơn 191 triệu, và người học xong cũng không chắc nhận đúng phần chênh; phải thay cả hai con số bằng mức lương thật của ngành mình định vào, không dùng mức sàn cho cả hai vế. Ba: bỏ ra ngoài phép tính hai khoản làm thay đổi kết luận: tiền ở trọ và sinh hoạt ba năm học, và việc người đi làm sớm có thể học nghề buổi tối hoặc liên thông sau, nhưng đường đó cũng tốn tiền, tốn giờ và không tự đến. Đừng hiểu ngược thành "học tiếp luôn có lãi" hay "đi làm sớm luôn lỗ": ngưỡng 685.000 đồng một tháng chỉ là kết quả của phép tính này, chưa tính tiền ở trọ và sinh hoạt, nên bạn vẫn phải cộng thêm số tháng chờ việc sau khi ra trường và khả năng không học xong.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Không tốn tiền. Ngồi xuống tính một lần, khoảng nửa tiếng.

Nói đơn giản

Đi làm trước thì kiếm được lương sớm vài năm, nhưng khoản này chỉ có một lần. Học tiếp thì sau này mỗi năm kiếm nhiều hơn người không học một ít, kéo dài ba, bốn chục năm. Vì vậy phải đặt hai khoản này cạnh nhau mà so. Ở thành thị Trung Quốc, học thêm một năm thì thu nhập một năm cao hơn khoảng 4,0% đến 10,2%, nhưng đây là số trước năm 2001, chỉ xem được đại khái.

Lợi ích

Đây là ước tính cho thành thị Trung Quốc giai đoạn 1988 đến 2001. Học thêm một năm thì thu nhập cao hơn bao nhiêu, cái đó gọi là tỷ suất lợi nhuận của giáo dục. Nguyên văn là "từ 4,0% cho mỗi năm học năm 1988 tăng mạnh lên 10,2% năm 2001". Phần tăng chủ yếu xảy ra sau năm 1992. Nó phản ánh khoản người học tới đại học kiếm hơn người không học (mức lương chênh nhờ giáo dục đại học) đang lớn dần. Đây là cỡ số trong nước Trung Quốc dùng được khi quy "học thêm một năm" ra chênh lệch thu nhập năm. Mức trung bình toàn cầu xem mục 7 chương này (lợi ích trung bình toàn cầu của một năm học thêm)

Mức bằng chứng

B

Ghi chú

Trước khi tính, trừ đi các khoản miễn học phí và trợ cấp học tập ở mục 4 chương này (học phí trung cấp nghề và trợ cấp học tập), ngoài ra còn khoản ở mục 2 chương này (học thêm một năm và tỷ lệ tử vong). Số liệu chỉ tới năm 2001, chỉ gồm thành thị, không dùng thẳng như số của hôm nay được. Con số trung bình toàn cầu 9% ở mục 7 chương này cũng vậy. Ở đây đưa cách tính, không đưa đáp án: tính thật theo cách này thì kết luận mỗi người một khác. Học phí cao, ngành học không khớp với việc làm, thời gian học lại dài thì tính ra có thể thật sự không đáng. Nhưng điều đó chỉ cho thấy khoá học cụ thể đó không đáng, không chứng minh được học là vô ích. Còn mấy thứ không đưa được vào công thức nhưng có thật. Rào cản bằng cấp theo luật xem mục 5 chương này (tuyển sinh liên thông và thi riêng ở trung cấp nghề), khả năng chống bị thay thế xem mục 10 (chọn kỹ năng khó bị tự động hoá), và còn chuyện có đổi được ngành hay không. Người hưởng lợi là chính bạn

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Nghị định số 293/2025/NĐ-CP ngày 10/11/2025 quy định mức lương tối thiểu đối với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động (Điều 3 khoản 1, Điều 5 khoản 4), Công báo số 1591 và 1592 ngày 19/11/2025: congbao.chinhphu.vn/van-ban/nghi-dinh-so-293-… ; Nghị định số 238/2025/NĐ-CP ngày 03/9/2025 (Điều 10 khoản 1 về mức trần học phí đại học): congbao.chinhphu.vn/van-ban/nghi-dinh-so-238-… . Tra ngày 3/11/2026.