Học thạc sĩ: trần học phí tính được, còn khoản tăng thu nhập thì phải tự cân

Mức trần học phí thạc sĩ bằng 1,5 lần mức trần học phí đại học cùng ngành. Khối xã hội và nhân văn ra khoảng 28,65 triệu đồng một năm, khối kinh doanh và luật khoảng 26,85 triệu đồng; trường tự chủ được thu gấp 2 đến 2,5 lần. Học xong có đáng không thì phải tự tính, đừng tin con số quảng cáo.

Chi phí

Học phí là khoản lớn nhất và tính được: trần học phí thạc sĩ bằng 1,5 lần trần học phí đại học của cùng khối ngành. Với khối nhân văn, khoa học xã hội và hành vi, trần đại học năm học 2026-2027 là 1.910.000 đồng một tháng, nên trần thạc sĩ là 2.865.000 đồng một tháng, tính 10 tháng một năm ra 28,65 triệu đồng một năm; khối kinh doanh và quản lý, pháp luật có trần đại học 1.790.000 đồng, ra 26,85 triệu đồng một năm. Đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên được thu tối đa gấp 2 lần trần, đơn vị tự bảo đảm cả chi đầu tư được gấp 2,5 lần, nên cùng ngành có trường thu gấp rưỡi trường khác. Cộng vào đó là 1,5 đến 2 năm gần như không có thu nhập; nếu vừa làm vừa học thì học phí tối đa bằng 150% mức chính quy.

Lợi ích

Học thạc sĩ cần tính cả học phí, thời gian và lợi ích nghề nghiệp cụ thể. Đừng lấy mức tăng thu nhập của người khác làm cam kết cho bản thân.

Pháp luật Việt Nam

Nghị định 238/2025/NĐ-CP ngày 03/9/2025 quy định về chính sách học phí, miễn, giảm, hỗ trợ học phí, hỗ trợ chi phí học tập và giá dịch vụ trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo. Điều 10 khoản 1 đặt mức trần học phí đại học công lập chưa tự bảo đảm chi thường xuyên, tính theo nghìn đồng một người học một tháng, cho hai năm học: năm 2025-2026 và năm 2026-2027. Vài dòng đáng nhớ: khoa học giáo dục và đào tạo giáo viên 1.590 và 1.790; nghệ thuật 1.520 và 1.710; kinh doanh và quản lý, pháp luật 1.590 và 1.790; khoa học sự sống và khoa học tự nhiên 1.710 và 1.930; toán, thống kê, máy tính, công nghệ thông tin, công nghệ kỹ thuật, kỹ thuật, sản xuất và chế biến, kiến trúc và xây dựng, nông lâm nghiệp và thủy sản, thú y 1.850 và 2.090; nhân văn, khoa học xã hội và hành vi, báo chí và thông tin, dịch vụ xã hội, du lịch, khách sạn, thể dục thể thao, dịch vụ vận tải, môi trường 1.690 và 1.910; sức khỏe chia hai nhóm, điều dưỡng - hộ sinh, dinh dưỡng, răng hàm mặt, kỹ thuật y học, y tế công cộng, quản lý y tế 2.360 và 2.660, còn dược học và y học 3.110 và 3.500. Khoản 2 và khoản 3 nhân trần đó lên 2 lần và 2,5 lần theo mức tự chủ. Khoản 5 là dòng quyết định học phí cao học: mức trần học phí thạc sĩ, tiến sĩ của cơ sở công lập bằng mức trần đào tạo đại học tại khoản 1 và khoản 2 nhân hệ số 1,5 với thạc sĩ, hệ số 2,5 với tiến sĩ, theo từng khối ngành và từng năm học. Khoản 6 chặn đường vừa làm vừa học cho rẻ: học phí hình thức vừa làm vừa học và đào tạo từ xa xác định trên cơ sở chi phí hợp lý thực tế, mức thu không vượt quá 150% mức thu của hệ chính quy tương ứng. Về phần thu nhập sau khi học, nghiên cứu của Bộ Giáo dục Anh công bố năm 2020, dùng hồ sơ học vụ và thuế để so người có bằng thạc sĩ với người chỉ có bằng đại học ở cùng độ tuổi, sau khi trừ khác biệt về gia đình và kết quả đại học, cho thấy mức chênh lệch rất nhỏ và khác nhau theo giới và theo ngành, có ngành còn âm; các hệ số đó là của nước Anh nên không được dùng làm số Việt Nam.

Ghi chú

Vì sao mức B: phần chi phí tính được đến từng đồng vì trần học phí và hệ số nằm trong nghị định đang hiệu lực, nhưng phần lợi ích — học xong có tăng thu nhập hay không — chỉ có nghiên cứu nước ngoài, và mục không chép hệ số của nghiên cứu đó; ở Việt Nam chưa có nghiên cứu nào trừ được khác biệt gia đình và kết quả đại học để so thu nhập của người có thạc sĩ với người chỉ có đại học, nên không có con số Việt Nam nào để đặt cạnh chi phí. Ba cái bẫy. Một: lấy học phí một trường tư hoặc một chương trình liên kết làm chuẩn cho cả hệ thống, trong khi trần chỉ áp cho cơ sở công lập và chương trình đạt kiểm định chất lượng được cơ sở tự quyết mức thu theo định mức chi phí, nên con số trên không dùng để so với học phí một chương trình quốc tế. Hai: tưởng trần là học phí thực thu, trong khi trần là mức tối đa và trường quyết định mức cụ thể trong trần đó, nên phải đọc học phí ghi trong đề án tuyển sinh của đúng ngành, đúng năm. Ba: tính khoản thiệt chỉ bằng tiền học phí mà bỏ qua thu nhập mất đi trong 1,5 đến 2 năm, và bỏ qua việc vừa làm vừa học bị chặn trần 150% nhưng vẫn phải trả thêm tiền đi lại, thời gian học buổi tối và không có trợ cấp nào. Bạn vẫn có thể cân nhắc học thạc sĩ: có những vị trí tuyển thẳng người có bằng thạc sĩ, và với người chuyển ngành thì tấm bằng là điều kiện vào nghề, khi đó khoản đáng tính là thu nhập của nghề mới chứ không phải mức chênh trung bình.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Không tốn tiền. Tra một lần thông báo tuyển sinh và mức học phí, rồi tính một lần theo các cơ hội việc làm đang có trong tay, khoảng một, hai tiếng.

Nói đơn giản

Học thạc sĩ phải trả học phí, còn mất hai, ba năm lương, khoản sau thường là phần lớn. Một nghiên cứu ở Anh, sau khi trừ đi khác biệt về gia đình và kết quả học đại học, thấy ở tuổi 35, nữ có bằng thạc sĩ chỉ kiếm hơn khoảng 2%, nam còn kiếm ít hơn khoảng 2%, mỗi ngành khác nhau rất nhiều. Người đã đi làm có thể học hệ không tập trung (Trung Quốc), bằng có hiệu lực như hệ tập trung, nhưng không được nhận trợ cấp học tập nhà nước.

Lợi ích

Xem chi phí trước. Ý kiến của nhà nước năm 2013 (Trung Quốc) quy định học phí thạc sĩ hệ học thuật tập trung về nguyên tắc mỗi năm không quá 8.000 nhân dân tệ. Thạc sĩ hệ nghề nghiệp tập trung theo chính sách thu phí cũ, không chịu mức trần này, thường đắt hơn nhiều. Học viên tập trung trong chỉ tiêu tuyển sinh đều được nhận trợ cấp học tập nhà nước cho học viên sau đại học, thạc sĩ mỗi năm không dưới 6.000 nhân dân tệ, mức cụ thể do địa phương định. Rồi xem lợi ích. Nghiên cứu Bộ Giáo dục Anh công bố năm 2020 dùng hồ sơ học tập và hồ sơ nộp thuế toàn quốc, theo dõi những người tốt nghiệp đại học từ giữa thập niên 1990 đến giữa thập niên 2000. Nghiên cứu trừ đi khác biệt về hoàn cảnh gia đình và kết quả học đại học, xem thu nhập ở tuổi 35. Nguyên văn là "we estimate returns of 2% (women) and -2% (men) for masters": nữ có bằng thạc sĩ kiếm hơn người chỉ học đại học khoảng 2%, nam kiếm ít hơn khoảng 2%. Khác biệt giữa các ngành rất lớn. Nữ học thạc sĩ luật, kinh tế, quản lý kiếm hơn khoảng 20%, học nghệ thuật, tiếng Anh, triết học thì kiếm ít hơn trên 10%. Với nam, thạc sĩ ở phần lớn ngành có lợi ích âm rõ rệt, nhưng luật, kinh tế, quản lý và kỹ thuật vẫn dương rõ. Người đã đi làm có thể thi thạc sĩ hệ không tập trung, vừa làm vừa học. Thông báo của Bộ Giáo dục (Trung Quốc) năm 2016 quy định, hệ không tập trung và hệ tập trung thi chung một kỳ, đào tạo theo cùng một tiêu chuẩn. Bằng tốt nghiệp, bằng học vị của hai hệ "có địa vị pháp lý ngang nhau và hiệu lực như nhau", trên bằng tốt nghiệp sẽ ghi hình thức học. Trợ cấp học tập nhà nước chỉ cấp cho học viên tập trung trong chỉ tiêu tuyển sinh, hệ không tập trung không được nhận. Năm 2019, Bộ Giáo dục cùng năm bộ, ngành ra thông báo. Tuyển công chức, tuyển công khai ở đơn vị sự nghiệp và doanh nghiệp nhà nước phải tạo cơ hội việc làm bình đẳng cho học viên các hình thức học khác nhau. Các đợt tuyển này không được đặt điều kiện dự tuyển không liên quan tới yêu cầu vị trí. Thông báo về việc làm cho sinh viên tốt nghiệp khoá 2021 của Bộ Giáo dục ghi rõ, thông báo tuyển dụng của cơ quan Đảng, chính quyền, đơn vị sự nghiệp và doanh nghiệp nhà nước không được lấy hình thức học làm điều kiện hạn chế. Thông báo khoá 2022 lại ghi rõ, mọi hoạt động tuyển dụng tại trường đều không được hạn chế như vậy

Mức bằng chứng

B

Ghi chú

Còn tranh cãi. Các nghiên cứu trước đây ở Anh tính ra lợi ích của thạc sĩ luôn dương, tác giả nghiên cứu này cho rằng số liệu của mình chi tiết hơn, trừ sạch hơn. Tác giả cũng thừa nhận không trừ được khác biệt về động lực và sở thích nghề nghiệp. Số liệu chỉ tới tuổi 35, dùng những người tốt nghiệp từ hai, ba chục năm trước, trong nước cũng không tìm được số liệu đã trừ khác biệt giữa từng người tương tự, nên chỉ dùng để tham khảo hướng. Vì vậy mức bằng chứng xếp B. Cách tính giống mục 6 chương này (đi học hay đi làm), đặt hai, ba năm lương bị mất cạnh khoản kiếm thêm mỗi năm về sau. Có vị trí mà thông báo tuyển dụng ghi thẳng phải có thạc sĩ, ví dụ trường đại học, viện nghiên cứu và một phần doanh nghiệp nhà nước, khi đó bản thân ngưỡng bằng cấp đã là lợi ích, phải tính riêng. Mấy văn bản về hệ không tập trung là thông báo của bộ, ngành, không ghi chế tài, cũng không ghi vi phạm thì khiếu nại ở đâu. Chúng quản cách viết thông báo tuyển dụng, không quản được cuối cùng đơn vị chọn ai. Tuyển dụng tại trường có quy định rõ, tuyển dụng xã hội của doanh nghiệp tư nhân thì không tìm thấy quy định rõ về hình thức học. Quy định quản lý tuyển sinh năm 2025 ghi rõ, hệ không tập trung về nguyên tắc chỉ tuyển người đang đi làm, tốt nghiệp xong về đơn vị cũ. Học phí, khen thưởng, hỗ trợ và chỗ ở do trường ghi vào quy chế tuyển sinh. Hộ khẩu và hồ sơ cá nhân xử lý thế nào, các văn bản cấp nhà nước sách này tra được đều không quy định thống nhất, trước khi đăng ký hãy đọc kỹ thông báo tuyển sinh và hỏi trường

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Nghị định số 238/2025/NĐ-CP ngày 03/9/2025 về chính sách học phí, miễn, giảm, hỗ trợ học phí, hỗ trợ chi phí học tập và giá dịch vụ trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo (Điều 10 khoản 1, 2, 3, 5, 6), bản PDF có lớp chữ do Văn phòng Chính phủ ký: datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2025/9/2… ; Britton J, Buscha F, Dickson M, van der Erve L, Vignoles A, Walker I, Waltmann B, Zhu Y (2020), The earnings returns to postgraduate degrees in the UK, Department for Education: assets.publishing.service.gov.uk/media/5f609e… . Tra ngày 3/11/2026.