Mua bằng giả, dùng bằng giả là tội hình sự; thuê người viết luận rồi dùng kết quả đó cũng có thể kéo theo rủi ro pháp lý

Mua bằng hoặc dùng bằng giả để xin việc, thi tuyển, nộp hồ sơ là "sử dụng tài liệu giả thực hiện hành vi trái pháp luật", bị xử lý hình sự chứ không chỉ bị thu hồi tờ bằng đó. Khung nhẹ nhất đã là phạt tiền 30 triệu đến 100 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù 06 tháng đến 02 năm.

Chi phí

Tránh việc này không mất tiền; đã làm rồi thì mất thứ khó lấy lại: nếu đã nộp hồ sơ bằng giả thì hồ sơ đó nằm trong cơ quan, trường, doanh nghiệp và có thể bị lôi ra nhiều năm sau, kể cả khi đã nghỉ việc; nếu đã nhận quyết định tuyển dụng dựa trên bằng giả thì có thể mất việc khi hồ sơ bị kiểm tra lại. Cái phải bỏ ra để làm đúng chỉ là thời gian học thật.

Lợi ích

Không mua hoặc sử dụng bằng cấp, chứng chỉ giả để xin việc. Rủi ro không chỉ là mất tiền mà còn ảnh hưởng công việc và trách nhiệm hình sự.

Pháp luật Việt Nam

Bộ luật Hình sự, hợp nhất tại Văn bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH, Điều 341 quy định tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức và tội sử dụng con dấu hoặc tài liệu giả của cơ quan, tổ chức. Khoản 1: người nào làm giả con dấu, tài liệu hoặc giấy tờ khác của cơ quan, tổ chức, hoặc sử dụng con dấu, tài liệu hoặc giấy tờ giả để thực hiện hành vi trái pháp luật, thì bị phạt tiền từ 30 triệu đồng đến 100 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 02 năm. Khoản 2 nâng lên tù từ 02 năm đến 05 năm khi phạm tội có tổ chức, phạm tội 02 lần trở lên, làm từ 02 đến 05 con dấu hoặc tài liệu, dùng giấy tờ giả để thực hiện tội phạm ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng, thu lợi bất chính từ 10 triệu đồng đến dưới 50 triệu đồng, hoặc tái phạm nguy hiểm. Khoản 3 lên tù từ 03 năm đến 07 năm khi làm từ 06 tài liệu trở lên, dùng giấy tờ giả để thực hiện tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng, hoặc thu lợi bất chính 50 triệu đồng trở lên. Khoản 4 cho phép phạt thêm tiền từ 05 triệu đồng đến 50 triệu đồng. Điều luật này không tách riêng người làm với người dùng: người làm bằng giả và người dùng bằng giả đều nằm trong cùng một điều, chỉ khác nhau ở hành vi được mô tả.

Ghi chú

Vì sao mức B: khung hình phạt đọc được nguyên văn trong bộ luật đang áp dụng, nên phần "bị xử lý hình sự" không phải chuyện tin hay không tin; mục dừng ở B vì mức xử phạt hành chính và chế tài học vụ đối với việc thuê người viết luận, làm hộ bài thi, chưa đối chiếu được bản đang áp dụng khi tra cứu cho mục này, nên không nêu số tiền nào cho phần đó, và cũng không có số liệu Việt Nam về số vụ đã bị xử lý. Ba cái bẫy. Một: coi bằng giả là chuyện dân sự, cùng lắm bị thu hồi bằng, trong khi khung nhẹ nhất của Điều 341 khoản 1 đã là phạt tiền tới 100 triệu đồng hoặc tù tới 02 năm, và khoản 2, khoản 3 lên tới 07 năm khi có tổ chức hoặc số lượng lớn — nghĩa là cả đường dây bán bằng lẫn người mua đều có thể bị khung nặng hơn nếu bị coi là có tổ chức. Hai: tưởng chỉ người làm bằng mới bị xử lý, trong khi điều luật mô tả riêng hành vi "sử dụng" giấy tờ giả để làm việc trái pháp luật, nên người nộp hồ sơ cũng là đối tượng của cùng điều. Ba: thuê người viết luận văn, làm hộ đồ án rồi ký tên mình, tưởng đây chỉ là chuyện trường phát hiện hay không phát hiện; nhưng khi luận văn đó trở thành căn cứ cấp bằng, dùng bằng để xin việc hoặc để xét lương, thì chuỗi đó có thể bị xem xét lại khi hồ sơ bị kiểm tra, và rủi ro không nằm ở lúc nộp mà nằm ở lúc bị kiểm tra lại nhiều năm sau. Người từng sai vẫn có cách sửa sai, nhưng bạn đừng để hồ sơ của mình phụ thuộc vào tài liệu không thể xác minh, vì chi phí sửa sai lớn hơn rất nhiều so với việc học lại một học phần.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Không tốn tiền. Khó ở chỗ kìm lòng trước quảng cáo "trả tiền là chắc chắn đậu".

Nói đơn giản

Chức danh chuyên môn (Trung Quốc) có được nhờ hồ sơ giả, bài báo viết thuê, đạo kết quả nghiên cứu, bị xác minh là bị huỷ. Hồ sơ mất uy tín ghi 3 năm, còn đưa lên nền tảng tín dụng toàn quốc. Bản cam kết ký lúc nộp hồ sơ mà sai sự thật thì 3 năm không được nộp lại. Ngành nhân lực – an sinh xã hội còn chuyên xử lý quảng cáo sai sự thật, xét giả và chứng chỉ giả của các bên trung gian.

Lợi ích

Lệnh số 40 của Bộ Nhân lực và An sinh xã hội (Trung Quốc) quy định, ai nộp hồ sơ giả, đạo tác phẩm và thành quả học thuật của người khác, hoặc dùng cách không chính đáng khác để có chức danh thì bị huỷ chức danh. Đồng thời ghi vào kho hồ sơ uy tín xét chức danh, đưa lên nền tảng chia sẻ thông tin tín dụng toàn quốc, thời hạn ghi 3 năm. Biện pháp giám sát năm 2024 nêu tên mấy loại vi phạm của người nộp hồ sơ: cam kết sai sự thật và làm giả thông tin, làm giả bài báo, viết thuê, làm giả thành tích, nhờ vả chạy chọt. Lúc nộp hồ sơ phải ký bản cam kết cá nhân, cam kết sai sự thật thì 3 năm không được nộp. Ngành nhân lực – an sinh xã hội phối hợp với công an, an ninh mạng, quản lý thị trường xử lý trang web giả, quảng cáo sai sự thật, bẫy hợp đồng, xét giả và chứng chỉ giả của bên trung gian. Tình tiết nghiêm trọng, có dấu hiệu tội phạm thì chuyển cơ quan có thẩm quyền xử lý (toàn quốc)

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Có một cách phân biệt thật giả: chức danh xét đúng quy trình thì tra được trên nền tảng tra cứu thông tin xét chức danh toàn quốc (Trung Quốc). Cửa vào là trang 12333, ứng dụng 12333 trên điện thoại và trang của Bộ Nhân lực và An sinh xã hội. Hội đồng xét chưa đăng ký thì kết quả xét không tra được trong hệ thống này. Vì vậy bên nào hứa "chắc chắn đậu", "không cần đích thân tham gia", "chứng chỉ không tra được vẫn dùng được" thì gần như có thể khẳng định là có vấn đề. Người hưởng lợi chủ yếu là chính bạn, mức lợi ích xét theo "tránh bị huỷ chức danh và 3 năm ghi mất uy tín". Kỳ thi tư cách chuyên môn kỹ thuật kế toán nằm trong danh sách "kỳ thi quốc gia do pháp luật quy định" mà giải thích tư pháp liệt kê, trong loại kỳ thi này mà nhờ người thi hộ, bán đáp án, tổ chức gian lận là phạm tội. Chỉ tự mua đáp án để xem trộm thì điều luật không liệt kê là tội, xử lý theo quy định kỷ luật thi, xem chương 9 mục 29 (không nhờ người thi hộ).

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 ngày 27/11/2015, hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 135/VBHN-VPQH (Điều 341 khoản 1, 2, 3, 4), bản PDF có lớp chữ: datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2025/9/1… . Tra ngày 3/11/2026.