Viết tiếp truyện của người khác rồi bán hoặc xuất bản: phải xin phép chủ quyền, hoặc bỏ hẳn tên nhân vật và quan hệ đã mượn

Dùng nhân vật, tên và quan hệ của truyện người khác để viết tiếp rồi đem bán là dùng quyền làm tác phẩm phái sinh mà chưa xin phép. Ở Việt Nam chưa có bản án nào về truyện cùng nhân vật, nên rủi ro tuỳ vào người giữ bản quyền.

Chi phí

Không mất tiền. Cái phải bỏ ra là một cuộc trao đổi với chủ quyền trước khi in, và có thể là việc viết lại: đổi tên nhân vật, đổi quan hệ, đổi bối cảnh cho tới khi không còn nhận ra. Cả hai đường đều mất thời gian hơn là viết xong rồi mới tính.

Lợi ích

Muốn viết phần tiếp theo dựa trên nhân vật, cốt truyện của người khác, cần tìm hiểu quyền tác giả và xin phép trong trường hợp phải xin. Đừng nghĩ đổi vài chi tiết là đủ tránh tranh chấp.

Pháp luật Việt Nam

Luật Sở hữu trí tuệ, bản hợp nhất 155/VBHN-VPQH, Điều 20 khoản 1 điểm a xếp "làm tác phẩm phái sinh" vào quyền tài sản, và khoản 2 nói quyền đó do tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả độc quyền thực hiện hoặc cho phép người khác thực hiện. Điều 28 khoản 2 xếp việc xâm phạm quyền tài sản vào nhóm hành vi xâm phạm quyền tác giả, nên chuyện "chỉ mượn nhân vật, không chép câu nào" không tự động miễn. Điều 19 khoản 4 bảo vệ sự toàn vẹn tác phẩm: không cho người khác sửa đổi, cắt xén dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả — một bản viết tiếp làm sai tính cách nhân vật có thể rơi vào đây, độc lập với chuyện bản quyền. Về tiền: Điều 205 khoản 1 cho phép tính theo thiệt hại thực tế cộng lợi nhuận của bên vi phạm, hoặc theo giá chuyển giao quyền sử dụng; khoản 2 đặt khung 5.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng cho thiệt hại tinh thần; khoản 3 buộc trả chi phí luật sư hợp lý. Nếu bạn bán đủ lớn thì không còn là chuyện dân sự: Điều 225 Bộ luật Hình sự, ngưỡng thu lợi bất chính từ 50.000.000 đồng hoặc thiệt hại từ 100.000.000 đồng, khung phạt tiền 50.000.000 đồng đến 300.000.000 đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 3 năm. Một điểm dễ bỏ sót: sau khi chuyển nhượng, người đang giữ quyền tài sản có thể là nhà xuất bản hoặc công ty, nên ngay tác giả của truyện gốc viết tiếp cũng có thể bị chính bên mua chặn.

Ghi chú

Vì sao mức C: luật thì rõ ở chỗ quyền làm tác phẩm phái sinh thuộc chủ quyền, nhưng câu hỏi "mượn nhân vật đến mức nào thì thành xâm phạm" chưa có bản án Việt Nam nào trả lời, và mức bồi thường do Toà án ấn định theo từng vụ. Đây là chỗ phụ thuộc người xử lý, nên không lên B. Quan niệm sai đang sửa: "đổi tên nhân vật là hết dính". Đổi tên mà vẫn giữ nguyên quan hệ, xuất thân, tuyến tình cảm và các tình tiết đặc trưng thì cái bị soi là cấu trúc, không phải cái tên. Ba cái bẫy ở Việt Nam. Một: đăng miễn phí trên nền tảng nước ngoài để "không tính là xuất bản", rồi bán bản đặc biệt hoặc gọi vốn — phần thu tiền vẫn bị tính. Hai: ký hợp đồng với nhà xuất bản mà không khai nguồn gốc, trong khi hợp đồng có điều khoản bạn cam kết không xâm phạm quyền của người khác; khi có tranh chấp thì bạn là người bồi thường cho nhà xuất bản. Ba: mượn cả hệ thống nhân vật của một bộ đã bán bản quyền cho công ty — lúc đó bên có quyền không còn là tác giả. Mục này không có nghĩa là cấm viết truyện lấy cảm hứng từ tác phẩm khác, cũng không có nghĩa là cứ đổi tên là an toàn: viết cho vui, không bán, không đăng công khai thì rủi ro khác hẳn; đem bán thì phải xử lý quyền trước.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Không tốn tiền. Trước khi đem xuất bản, đem bán, tìm chủ sở hữu quyền tác giả của tác phẩm gốc để thoả thuận cấp phép. Thoả thuận không được thì đổi tên, tính cách và quan hệ của nhân vật mượn được thành của riêng mình. Tên sách, phụ đề và câu quảng cáo cũng đừng ăn theo danh tiếng tác phẩm gốc.

Nói đơn giản

Fanfic dù chỉ mượn tên, tính cách và quan hệ nhân vật, đem xuất bản vẫn có thể bị xử là xâm phạm quyền. "Thử Gian Đích Thiếu Niên" của Giang Nam mượn hơn 60 nhân vật của Kim Dung, phúc thẩm xử anh ta đền 1,68 triệu nhân dân tệ, thêm 200.000 nhân dân tệ chi phí. Vụ kiện kéo dài 9 năm, cuối cùng hoà giải, anh ta cam kết không tái bản nguyên dạng nữa. Fanfic viết miễn phí cho vui thì tính thế nào, toà nói phải phân tích cụ thể.

Lợi ích

Tiểu thuyết "Thử Gian Đích Thiếu Niên" của Giang Nam dùng tên các nhân vật trong tiểu thuyết Kim Dung như Quách Tĩnh, Hoàng Dung, Kiều Phong, Lệnh Hồ Xung. Truyện kể chuyện của những người này trong khuôn viên đại học. Khi xuất bản năm 2002, phụ đề là "Cuộc sống sinh viên của anh hùng xạ điêu". Tới lúc bị kiện, sách đã ra nhiều phiên bản, phát hành hàng triệu cuốn. Năm 2016 Kim Dung kiện Giang Nam và bên xuất bản, đòi 5 triệu nhân dân tệ. Sơ thẩm cho rằng không cấu thành xâm phạm quyền tác giả. Lý do: tách khỏi tình tiết cụ thể, chỉ riêng tên, quan hệ và tính cách nhân vật thì khó tính là cách thể hiện cụ thể được bảo hộ. Nhưng sơ thẩm xác định Giang Nam mượn danh tiếng tác phẩm gốc để thu hút độc giả, cấu thành cạnh tranh không lành mạnh. Tính 30% của 5,6 triệu nhân dân tệ tiền nhuận bút các năm, xử đền 1,68 triệu nhân dân tệ, thêm 200.000 nhân dân tệ phí luật sư. Phúc thẩm do Toà án Sở hữu trí tuệ Quảng Châu xét xử, sửa thành cấu thành xâm phạm quyền tác giả. Phúc thẩm cho rằng tình tiết câu chuyện của hai cuốn sách không tương tự đáng kể, tức là tình tiết không chép. Nhưng "chân dung nhóm nhân vật" do hơn 60 nhân vật hợp lại, gồm tên, tính cách, quan hệ và bối cảnh, đều là lựa chọn và sắp xếp của Kim Dung. Đây là cách thể hiện được luật quyền tác giả bảo hộ, Giang Nam đã xâm phạm quyền tác giả của bốn bộ tiểu thuyết của Kim Dung. Phụ đề cố tình gắn với "Anh hùng xạ điêu", thêm vào đó là cạnh tranh không lành mạnh. Phúc thẩm xử Giang Nam chấm dứt cạnh tranh không lành mạnh, đăng báo xoá bỏ ảnh hưởng, đền 1,68 triệu nhân dân tệ và 200.000 nhân dân tệ chi phí hợp lý. Hai công ty xuất bản phát hành chịu trách nhiệm liên đới với 330.000 nhân dân tệ trong đó, tức là phần này cùng đền. Phúc thẩm không xử chấm dứt hành vi xâm phạm, nhưng yêu cầu sau này tái bản thì trả cho chủ sở hữu quyền tác giả của tác phẩm gốc 30% thu nhập nhuận bút tái bản. Sau phúc thẩm, hai bên đều xin Toà án Nhân dân cấp cao tỉnh Quảng Đông tái thẩm. Ngày 19/9/2025, các bên đạt được hoà giải dưới sự chủ trì của Toà án cấp cao Quảng Đông. Trong hoà giải, các bên đồng ý không định tính việc này là "đạo văn". Giang Nam thừa nhận khi sáng tác anh thiếu kiến thức pháp luật về quyền tác giả, không xin phép Kim Dung chuyển thể trước, gây thiệt hại cho Kim Dung. Giang Nam đồng ý không tái bản nguyên dạng cuốn sách này nữa. Sau này tái bản thì không dùng tên nhân vật do Kim Dung sáng tạo và nội dung liên quan nữa. Các bên xác nhận phụ đề kia cấu thành cạnh tranh không lành mạnh. Tiền đền do phúc thẩm xử, Giang Nam đã trả. Sau khi nhận văn bản hoà giải, bản án sơ thẩm và phúc thẩm cũ đều không còn hiệu lực pháp luật. Một vụ khác, bị đơn là tác giả "Ma Thổi Đèn" Trương Mục Dã, bút danh Thiên Hạ Bá Xướng. Năm 2006 anh chuyển nhượng toàn bộ quyền tài sản trong quyền tác giả của bộ truyện này cho Công ty TNHH Khoa học Công nghệ Thông tin Giải trí Huyền Đình Thượng Hải. Sau đó anh cho phép xuất bản sách mới "Mô Kim Hiệu Uý", trong sách dùng tên nhân vật, quan hệ nhân vật và luật lệ trộm mộ của "Ma Thổi Đèn". Bìa sách mới dùng áp phích phim "Tầm Long Quyết", bộ phim chuyển thể từ "Ma Thổi Đèn". Công ty Huyền Đình kiện, đòi 20 triệu nhân dân tệ. Toà án Phố Đông, Thượng Hải cho rằng sách mới có tình tiết độc lập riêng, không tính là xâm phạm quyền tác giả. Nhưng bìa sách khiến độc giả tưởng nhầm cuốn sách có liên quan tới nguyên tác "Tầm Long Quyết", cấu thành quảng cáo sai sự thật. Toà xử hai công ty xuất bản phát hành đền 900.000 nhân dân tệ, nhà xuất bản chịu trách nhiệm liên đới với 600.000 nhân dân tệ trong đó, phúc thẩm giữ nguyên. Theo điều luật, quyền cải biên là quyền thay đổi tác phẩm, tạo ra tác phẩm mới có tính sáng tạo. Chưa được chủ sở hữu quyền tác giả cho phép mà dùng tác phẩm bằng cách cải biên, dịch, chú thích…, thì phải chịu trách nhiệm dân sự như chấm dứt hành vi xâm phạm, bồi thường thiệt hại (toàn Trung Quốc)

Mức bằng chứng

B

Ghi chú

Người hưởng lợi là chính bạn. Xếp mức B vì ranh giới pháp lý của fanfic chưa có kết luận. Vụ này hai cấp xét xử kết luận khác nhau, cuối cùng kết thúc bằng hoà giải, cả hai bản án đều không còn hiệu lực. Thẩm phán thụ lý của Toà án cấp cao Quảng Đông khi trả lời phỏng vấn nói: thoả thuận hoà giải chỉ ràng buộc các đương sự trong vụ này. Fanfic có xâm phạm quyền hay không thì "phải phân tích cụ thể từng trường hợp, không thể vơ đũa cả nắm". Thẩm phán đưa ra trình tự đánh giá ba bước. Trước tiên xem phần giống nhau giữa hai tác phẩm là ý tưởng trừu tượng hay cách thể hiện cụ thể. Sau đó xem cách thể hiện đó có phải do tác giả gốc sáng tạo hay không. Cuối cùng xem có thuộc các trường hợp không xâm phạm như sử dụng hợp lý hay không. Nên chỉ mượn một đề tài, một bối cảnh, với việc mượn trọn bộ tên, tính cách và quan hệ nhân vật, rủi ro khác nhau. Fanfic đăng miễn phí trên mạng, sách này chưa tìm được vụ việc chính thức có toà tuyên án. Trong Luật Quyền tác giả (Trung Quốc) cũng không có ngoại lệ "không lấy tiền thì không tính là xâm phạm". Phải tính cả chi phí quá trình: vụ này từ lúc khởi kiện tháng 7/2016 tới lúc hoà giải tháng 9/2025, trước sau 9 năm. Ở giữa qua sơ thẩm, phúc thẩm và xem xét tái thẩm, bản thân Kim Dung qua đời trong thời gian phúc thẩm. Tác giả gốc đã bán bản quyền, tự viết phần tiếp theo vẫn có thể bị bên mua kiện, lần của Thiên Hạ Bá Xướng là như vậy. Trong kiện tụng quyền tác giả, chi phí hợp lý bên thắng bỏ ra để ngăn chặn hành vi xâm phạm có thể tính vào tiền đền; 200.000 nhân dân tệ sơ thẩm xử trong vụ này chính là phí luật sư. Rủi ro của việc dịch lậu, đăng lại, chia sẻ tác phẩm của người khác, xem chương này mục 24 (dịch lậu truyện tranh, đăng lại phim).

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Luật Sở hữu trí tuệ, bản hợp nhất 155/VBHN-VPQH (Điều 19, 20, 28, 205) — datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2025/9/1… ; Bộ luật Hình sự, bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH (Điều 225) — datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2025/9/1… . Tra ngày 3/11/2026.