Răng hàm lớn mọc lên thì trám bít hố rãnh, đừng chờ đến khi sâu

Hố rãnh là mấy đường lõm trên mặt nhai của răng hàm, nơi bàn chải không chạm tới. Trám bít là trét một lớp nhựa mỏng vào đó cho kín. Gộp 38 thử nghiệm trên 7.924 trẻ: sau 24 tháng, chỗ răng được bít sâu ít hơn hẳn, tụt từ 16% xuống 5,2%. Làm khi răng vừa mọc, chưa sâu.

Chi phí

Trám bít tính theo từng răng, giá khác nhau giữa khoa răng hàm mặt của bệnh viện, phòng khám tư và trạm y tế xã, nên hỏi giá trước. Không tiêm, không khoan, không mài răng; một răng làm vài phút, và trẻ vẫn ăn uống bình thường ngay sau đó.

Lợi ích

Tổng quan Cochrane gom 38 thử nghiệm có nhóm so sánh, tổng 7.924 trẻ 5 đến 16 tuổi. So nhựa trám bít với không trám, ở răng hàm lớn thứ nhất của trẻ 5 đến 10 tuổi: sau 24 tháng, tỉ số chênh của việc bị sâu là 0,12 (95% CI 0,08–0,19; 7 thử nghiệm, 1.548 trẻ được chia nhóm, 1.322 trẻ được khám lại; chất lượng bằng chứng trung bình). Nếu nhóm không trám có 16% số mặt răng bị sâu thì nhóm trám còn 5,2% (3,13–7,37); nếu nhóm không trám có 40% thì còn 6,25% (3,84–9,63); nếu 70% thì còn 19% (12,3–27,2). Tức là tỉ lệ sâu nền càng cao thì số răng cứu được càng nhiều. Sau 48 đến 54 tháng, tỉ số chênh vẫn là 0,21 (0,16–0,28; 4 thử nghiệm, 482 trẻ được khám lại) — hiệu quả còn nhưng số bằng chứng giảm. Nhóm tác giả kết luận nhựa trám bít làm giảm sâu từ 11% đến 51% ở mốc 24 tháng. Với vật liệu glass ionomer thì bằng chứng chưa đủ để kết luận; so hai loại vật liệu với nhau cũng chưa đủ. Bốn thử nghiệm có ghi nhận tác dụng không mong muốn thì không thấy trường hợp nào. Một điểm phải nói rõ: người đánh giá kết quả không thể bị làm mù trong loại nghiên cứu này vì nhìn là biết răng nào có miếng trám, nên đây là chỗ bị xếp nguy cơ sai lệch cao ở mọi thử nghiệm.

Ghi chú

Vì sao mức A: đây là tổng quan thử nghiệm có nhóm so sánh, có số đo kết cục (tỉ lệ mặt răng sâu) và có mức chất lượng do chính nhóm tác giả xếp là trung bình, chứ không phải một khuyến cáo suông; hướng kết luận lặp lại ở cả mốc 24 tháng và 48 đến 54 tháng. Điều mức A không nói: nó không bảo đảm miếng trám của con bạn sẽ nằm yên — miếng trám bong là chuyện có, và bong thì phải làm lại. Bốn cái bẫy ở Việt Nam. Một: coi răng sữa là răng tạm nên không cần giữ — trám bít áp cho răng vĩnh viễn, nhưng chính vì tin răng sữa không quan trọng mà nhiều nhà để sâu răng sữa lan xuống mầm răng vĩnh viễn; răng hàm lớn thứ nhất mọc khoảng 6 tuổi và không thay nữa, đó là răng phải giữ cả đời. Hai: nghe "trám" là tưởng phải khoan, nên trì hoãn cho con khỏi đau — trám bít không khoan, không mài, làm trên răng còn lành. Ba: làm ở nơi chỉ nhận làm răng sứ, làm trắng, niềng, không có nha sĩ nhi; trám bít đòi mặt răng phải sạch và khô, trẻ chảy nước bọt nhiều thì miếng trám dễ bong, nên chọn nơi quen làm cho trẻ. Bốn: trám xong thì thôi đánh răng kỹ vì "đã có nhựa bảo vệ" — miếng trám chỉ phủ mặt nhai, còn kẽ răng và mặt bên vẫn sâu bình thường, và kem đánh răng có fluor vẫn là thứ giữ được phần còn lại. Đừng hiểu ngược thành "răng nào cũng phải trám": răng đã sâu thì phải hàn, không trám bít được nữa; và trám bít không thay được việc khám răng định kỳ, vì miếng bong không đau nên chỉ nhìn mới thấy. Chải răng và fluor cho trẻ nhỏ nằm ở chương 20.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Mỗi răng vài chục tới một hai trăm nhân dân tệ. Không gây tê, không mài răng, mỗi lần vài phút. Nhiều nơi có chương trình miễn phí cho trẻ đủ tuổi.

Nói đơn giản

Trám bít hố rãnh là dùng nhựa trám bịt các rãnh trên mặt nhai của răng hàm, để vụn thức ăn không nhét vào được. Làm xong hai năm, cơ hội bị sâu răng chỉ khoảng một phần tám so với không trám. Nếu không trám có 16% mặt răng bị sâu, thì trám rồi chỉ khoảng 5%. Bốn năm sau vẫn còn tác dụng.

Lợi ích

38 thử nghiệm, 7.924 trẻ 5 đến 16 tuổi, do Cochrane gom đủ theo đúng quy trình rồi gộp lại phân tích. So sánh chất trám bít loại nhựa với không trám. Với răng hàm lớn vĩnh viễn thứ nhất của trẻ 5 đến 10 tuổi, ở thời điểm 24 tháng sau khi trám, OR bị sâu răng = 0,12 (khoảng tin cậy 95% từ 0,08 đến 0,19), cơ hội bị sâu chỉ khoảng một phần tám so với không trám. Kết quả này từ 7 thử nghiệm, 1.548 trẻ được bốc thăm chia nhóm, 1.322 trẻ được khám tới cuối; chất lượng bằng chứng trung bình. Nếu nhóm đối chứng có 16% mặt răng bị sâu trong 24 tháng, thì sau khi trám là 5,2% (từ 3,13% đến 7,37%). Nhóm đối chứng 40% thì là 6,25% (từ 3,84% đến 9,63%). Nhóm đối chứng 70% thì là 19% (từ 12,3% đến 27,2%). Ở thời điểm 48 đến 54 tháng sau khi trám, OR = 0,21 (từ 0,16 đến 0,28), vẫn khoảng một phần năm so với không trám. Kết luận của nhóm tác giả là chất trám bít loại nhựa ở thời điểm 24 tháng giúp bớt từ 11% đến 51% số sâu răng so với không trám. Trong 4 thử nghiệm có ghi tác dụng không mong muốn, không thấy xuất hiện tác dụng không mong muốn nào. Giữa các loại vật liệu trám bít khác như glass ionomer, loại nào tốt hơn thì chưa đủ bằng chứng

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Răng hàm lớn vĩnh viễn thứ nhất (chiếc răng to không thay nữa) thường nhú lên khoảng 6 tuổi, chiếc thứ hai khoảng 12 tuổi. Trám bít phải làm khi răng mới mọc, chưa bị sâu; đã sâu rồi thì chỉ còn cách hàn răng. Nhiều nơi (Trung Quốc) đưa trám bít hố rãnh cho trẻ đủ tuổi vào chương trình miễn phí, hỏi Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật (CDC Trung Quốc) địa phương hoặc trung tâm dịch vụ y tế cộng đồng. Chương này không tìm được văn bản cấp toàn quốc đối chiếu được từng chữ, nên không ghi phạm vi và độ tuổi được áp dụng. Sâu răng cũng là mục trọng điểm hướng dẫn trong khám sức khoẻ học sinh, xem mục 7.

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Ahovuo-Saloranta A, Forss H, Walsh T, Nordblad A, Mäkelä M, Worthington HV (2017). Pit and fissure sealants for preventing dental decay in permanent teeth. Cochrane Database of Systematic Reviews, 7, CD001830 — doi.org/10.1002/14651858.CD001830.pub5 . Tra ngày 3/11/2026.