Con khó dạy, mình hay nổi nóng: học một khoá dạy con kéo dài nhiều tuần, có luyện tại lớp và bài tập về nhà

Khoá có tác dụng là khoá 4 đến 24 tuần, mỗi buổi 1 đến 2 giờ, dạy cách khen, cách đặt giới hạn, có luyện tại lớp và bài tập về nhà. Nghe một buổi nói chuyện thì chưa đủ.

Chi phí

Cái đắt là thời gian chứ không phải tiền. Các khoá có bằng chứng kéo dài từ 4 đến 24 tuần, mỗi tuần hoặc cách tuần một buổi, mỗi buổi 1 đến 2 giờ, và về nhà phải làm bài: chơi cùng con mười lăm phút, ghi lại lần mình đã quát, thử cách nói khác vào tuần sau. Một số khoá miễn phí hoặc thu phí thấp, do cơ sở phòng, chống bạo lực gia đình, trung tâm công tác xã hội, hội phụ nữ hoặc nhà trường tổ chức; khoá của đơn vị tư nhân thu theo buổi hoặc theo khoá, giá mỗi nơi một khác và không có khung giá chung. Khoản khó trả nhất là 8 đến 24 buổi đều đặn sau giờ làm, cộng với việc để người khác nhìn mình đóng vai nói chuyện với con rồi góp ý.

Lợi ích

Bản tổng hợp Cochrane của Furlong và cộng sự gom 13 thử nghiệm, trong đó 10 thử nghiệm phân nhóm ngẫu nhiên, với 1.078 phụ huynh có con 3 đến 12 tuổi đang có vấn đề hành vi. Các khoá được nhận vào bản tổng hợp có ba điểm chung: người dạy chỉ cách làm cụ thể, phụ huynh được luyện ngay tại lớp, và có bài tập mang về. Kết quả: hành vi của con giảm, phụ huynh tự đánh giá mức chênh lệch chuẩn (SMD) là −0,53 với khoảng tin cậy 95% từ −0,72 đến −0,34; người ngoài đánh giá độc lập là −0,44 (từ −0,77 đến −0,11); sức khoẻ tâm thần của phụ huynh tốt hơn, −0,36 (từ −0,52 đến −0,20); cách dạy tiêu cực hoặc hành vi nghiêm khắc giảm, phụ huynh tự đánh giá −0,77 (từ −0,96 đến −0,59) và người ngoài đánh giá −0,42 (từ −0,67 đến −0,16). SMD và d dùng cùng một thang: 0,2 là nhỏ, 0,5 là trung bình. Nhóm tác giả ghi rõ đây là hiệu quả ngắn hạn. Một bản tổng hợp khác của Backhaus và cộng sự sàng 44.411 bản ghi, nhận 346 thử nghiệm phân nhóm ngẫu nhiên, trong đó 60 thử nghiệm đo hành vi đánh hoặc mắng con, trải trên 22 nước. Ngay sau khoá, hành vi bạo lực của cha mẹ giảm với d = −0,46 (từ −0,59 đến −0,33); sau 1 đến 6 tháng còn −0,24 (từ −0,37 đến −0,11); sau 7 đến 24 tháng còn −0,18 (từ −0,34 đến −0,02). Nghĩa là có tác dụng, nhưng nhỏ dần, và phần lớn số liệu là cha mẹ tự khai.

Pháp luật Việt Nam

Ở Việt Nam, đường để học và để được can thiệp nằm trong Luật Phòng, chống bạo lực gia đình 13/2022/QH15. Điều 3 khoản 1 điểm a xếp hành hạ, ngược đãi, đánh đập, đe dọa hoặc hành vi cố ý khác xâm hại sức khoẻ, tính mạng vào hành vi bạo lực gia đình; điểm b xếp lăng mạ, chì chiết hoặc hành vi cố ý khác xúc phạm danh dự, nhân phẩm vào cùng nhóm; điểm d xếp việc không giáo dục thành viên gia đình là trẻ em vào nhóm đó. Điều 30 quy định trợ giúp pháp lý và tư vấn tâm lý, kỹ năng để ứng phó với bạo lực gia đình. Điều 31 quy định việc giáo dục, hỗ trợ chuyển đổi hành vi bạo lực gia đình: người có hành vi bạo lực được tham gia dịch vụ do cơ sở phòng, chống bạo lực gia đình cung cấp, nội dung gồm kiến thức, kỹ năng ứng xử, kiềm chế cảm xúc tiêu cực, kiểm soát hành vi và giải quyết mâu thuẫn; Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp xã quyết định và tổ chức thực hiện việc này với người có hành vi bạo lực nhưng chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Đó là chỗ để hỏi khi địa phương đã có dịch vụ: xã, phường biết cơ sở nào đang cung cấp, và chi phí thường thấp hơn khoá quảng cáo trên mạng.

Ghi chú

Vì sao mức A: có bản tổng hợp Cochrane trên các thử nghiệm phân nhóm ngẫu nhiên, cộng thêm một bản tổng hợp 346 thử nghiệm cho cùng một hướng, nên không phải suy từ một nghiên cứu đơn lẻ; nhưng phải đọc kèm hai giới hạn. Thứ nhất, phần lớn số liệu là cha mẹ tự khai, và người đi học là người tự nguyện, nên nhóm không đi học trong đời thật không giống nhóm đối chứng. Thứ hai, tác dụng nhỏ dần theo thời gian: từ −0,46 ngay sau khoá xuống −0,18 sau 1 đến 2 năm, tức học xong rồi thôi thì mất dần. Ba cái bẫy người Việt hay sập. Một: đóng tiền cho một buổi hội thảo hai tiếng có người nói trên sân khấu, về nhà không có gì để làm tiếp, rồi kết luận "học mà con vẫn thế" — bản tổng hợp Cochrane loại đúng kiểu đó ra, chỉ nhận khoá có luyện tại lớp và bài tập mang về. Hai: chọn khoá dạy "để con sợ", "thương cho roi cho vọt", "kỷ luật thép"; đánh và mắng con đã được luật xếp vào hành vi bạo lực gia đình, nên học cách làm chặt hơn là học cách vi phạm, còn với trẻ nhỏ thì hướng có bằng chứng là giảm đánh mắng chứ không phải tăng. Ba: đợi đến lúc con bỏ học, con đánh nhau mới đi học, trong khi các thử nghiệm nhận phụ huynh có con đang khó ở mức vừa phải, tức là dạy trước khi mọi thứ sụp. Bạn không cần chờ có một hệ thống "trường học cho cha mẹ" của nhà nước: việc cần làm là hỏi xã, phường hoặc cơ sở phòng, chống bạo lực gia đình xem có dịch vụ nào, rồi chọn khoá kéo dài nhiều tuần, có luyện tại chỗ và có bài tập mang về.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Trường cha mẹ do trường học, trường mầm non mở và trường cha mẹ trực tuyến do chính quyền cấp tỉnh trở lên mở (Trung Quốc) được luật ghi rõ là phi lợi nhuận. Loại lớp có bằng chứng học mỗi tuần hoặc hai tuần một buổi, mỗi buổi một đến hai tiếng, kéo dài từ bốn tới hai mươi bốn tuần. Về nhà phải tập theo. Khó ở chỗ học cho hết khoá và tập hằng ngày.

Nói đơn giản

Với trẻ vốn khó dạy, cha mẹ học xong lớp dạy cách dạy con cụ thể thì chuyện con đánh người, không giữ quy tắc giảm đi, tâm trạng cha mẹ cũng tốt lên. Cha mẹ đánh mắng con cũng ít đi, rõ nhất là lúc vừa học xong, một hai năm sau vẫn còn nhưng nhỏ đi nhiều. Thượng Hải cũng đã thử loại lớp này, có hiệu quả.

Lợi ích

Cochrane tổng hợp 13 thử nghiệm, trong đó 10 thử nghiệm bốc thăm chia nhóm, tổng cộng 1.078 cha mẹ. Con 3 đến 12 tuổi, đều có vấn đề hành vi. Các lớp được đưa vào học mỗi tuần hoặc hai tuần một buổi, mỗi buổi một đến hai tiếng, ít nhất ba buổi. Ngắn thì học liền 4 tuần, dài thì học liền 24 tuần. Cha mẹ đã học thì vấn đề hành vi của con giảm. Cha mẹ tự đánh giá là SMD = −0,53 (khoảng tin cậy 95% từ −0,72 đến −0,34), người ngoài đánh giá độc lập là −0,44 (từ −0,77 đến −0,11). SMD và d là cùng một thước đo, 0,5 là trung bình. Sức khoẻ tâm thần của cha mẹ tốt lên, −0,36 (từ −0,52 đến −0,20). Cách dạy tiêu cực hoặc hà khắc giảm, cha mẹ tự đánh giá −0,77 (từ −0,96 đến −0,59), người ngoài đánh giá −0,42 (từ −0,67 đến −0,16). Nhóm tác giả nói đây là hiệu quả ngắn hạn. Một phân tích gộp khác lọc ra 346 thử nghiệm bốc thăm chia nhóm, trong đó 60 thử nghiệm đo các hành vi như đánh mắng con, rải ở 22 nước. Đánh mắng giảm ngay khi vừa học xong, d = −0,46 (từ −0,59 đến −0,33). Sau 1 đến 6 tháng là −0,24 (từ −0,37 đến −0,11). Sau 7 đến 24 tháng là −0,18 (từ −0,34 đến −0,02), càng về sau càng nhỏ. Phần lớn số liệu này do cha mẹ tự khai. Ở Trung Quốc cũng có thử nghiệm. 81 cha mẹ ở Thượng Hải được bốc thăm chia nhóm, một phần học lớp nhóm Triple P. Học xong, vấn đề thích nghi của con, cách dạy và tâm trạng của cha mẹ đều tốt hơn nhóm cha mẹ đang chờ học, 6 tháng sau vẫn còn. Ở một trường mầm non nông thôn có 191 người lớn chăm trẻ tham gia, một phần tự học khoá trực tuyến, thêm hai buổi thảo luận nhóm. Học xong hai tuần, hành vi ngược đãi trẻ mà họ tự khai ít hơn khoảng 33% so với nhóm chỉ được phát sách đọc (IRR = 0,67). Ba tháng sau, vấn đề hành vi của con cũng giảm (d = −0,40). "Luật Thúc đẩy giáo dục gia đình" (Trung Quốc) yêu cầu cha mẹ tự giác học kiến thức giáo dục gia đình. Trường tiểu học, trung học, trường mầm non có thể mở trường cha mẹ, định kỳ tổ chức hướng dẫn giáo dục gia đình phi lợi nhuận. Uỷ ban dân cư, uỷ ban thôn có thể mở trường cha mẹ ở cộng đồng. Chính quyền cấp tỉnh trở lên phải mở trường cha mẹ trực tuyến và đường dây nóng phục vụ phi lợi nhuận. Cơ sở hướng dẫn giáo dục gia đình không được tổ chức đào tạo vì lợi nhuận (toàn quốc Trung Quốc, áp dụng từ 01/01/2022)

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Xếp A vì có con số gộp từ Cochrane và nhiều thử nghiệm bốc thăm. Các lớp trong thử nghiệm có mấy điểm chung. Người dẫn lớp dạy cách làm cụ thể, ví dụ chơi với con, khen, thưởng và kỷ luật. Cha mẹ luyện tập, diễn tập ngay trên lớp, về nhà còn có bài tập. Lớp chỉ phát tài liệu hoặc chỉ thảo luận bị loại ra, nên bằng chứng không áp dụng cho kiểu chỉ nghe một buổi nói chuyện. Trường cha mẹ phi lợi nhuận trong nước (Trung Quốc) dạy gì, dạy thế nào thì mỗi nơi một khác, chưa chắc thuộc loại này. Khi chọn lớp, xem nó có học liền mấy tuần, có bắt bạn tập cách làm cụ thể không. Trong các thử nghiệm của hai phân tích gộp, tên lớp hay gặp là Triple P, Incredible Years. Sách này không giới thiệu cơ sở cụ thể hay sản phẩm thu phí nào. Hiệu quả bớt đánh mắng sẽ nhỏ đi sau một hai năm, học xong vẫn phải tập tiếp. Người được lợi là con, và cũng là chính bạn. Con đã có vấn đề cảm xúc nặng thì đưa tới khoa tâm thần hoặc khoa tâm lý trẻ em, xem chương này mục 8 (sàng lọc trầm cảm).

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Furlong M, McGilloway S, Bywater T, Hutchings J, Smith SM, Donnelly M. Behavioural and cognitive-behavioural group-based parenting programmes for early-onset conduct problems in children aged 3 to 12 years. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2012(2):CD008225. doi.org/10.1002/14651858.CD008225.pub2 ; Backhaus S, Leijten P, Jochim J, Melendez-Torres GJ, Gardner F. Effects over time of parenting interventions to reduce physical and emotional violence against children: a systematic review and meta-analysis. eClinicalMedicine, 2023;60:102003. doi.org/10.1016/j.eclinm.2023.102003 ; Luật Phòng, chống bạo lực gia đình số 13/2022/QH15 (Điều 3 khoản 1, Điều 30, Điều 31): vbpl.vn/van-ban/chi-tiet/luat-phong-chong-bao… . Tra ngày 3/11/2026.