Đơn vị không đóng bảo hiểm: kiểm sổ mỗi quý và đòi bằng văn bản, mức phạt đang áp dụng

Mỗi tháng đơn vị phải đóng 17% và bạn đóng 8%; thiếu tháng nào thì sổ trống tháng đó. Mỗi quý mở sổ điện tử đối chiếu một lần. Thiếu thì gửi văn bản cho đơn vị, giữ bản đã gửi, rồi mới tới thanh tra lao động hoặc toà trong 01 năm.

Chi phí

Mỗi tháng làm việc, người sử dụng lao động phải đóng 17% trên tiền lương làm căn cứ đóng, gồm 3% vào quỹ ốm đau và thai sản và 14% vào quỹ hưu trí và tử tuất, còn người lao động đóng 8% vào quỹ hưu trí và tử tuất; cộng lại là 25% tiền lương mỗi tháng, và khoản đó chỉ có trong sổ khi cả hai bên đã đóng. Người lao động không bỏ tiền trước, nhưng mất đúng số tháng không được ghi: mười tháng trống là mười tháng không tính vào 15 năm hưởng lương hưu, và cũng không tính vào thời gian đóng để hưởng trợ cấp thất nghiệp. Chi phí thời gian là một buổi mỗi quý để đối chiếu sổ, một văn bản gửi đơn vị khi thấy thiếu, và nếu phải đi tiếp thì một lần tới cơ quan thanh tra lao động cấp tỉnh hoặc toà án, với thời hiệu 01 năm kể từ ngày phát hiện hành vi.

Lợi ích

Kiểm tra thời gian đóng bảo hiểm định kỳ để phát hiện đơn vị nợ hoặc trốn đóng sớm. Khi có chênh lệch, yêu cầu giải trình bằng văn bản và giữ sao kê lương.

Pháp luật Việt Nam

Điều 168 khoản 1 Bộ luật Lao động 45/2019/QH14 biến việc đóng thành nghĩa vụ của cả hai phía: người sử dụng lao động và người lao động phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, nên một thoả thuận kiểu tự nguyện không đóng là thoả thuận trái luật chứ không phải lựa chọn của hai bên. Điều 33 khoản 1 điểm a Luật Bảo hiểm xã hội 41/2024/QH15 đặt mức 8% vào quỹ hưu trí và tử tuất cho người lao động, Điều 34 khoản 1 đặt mức của người sử dụng lao động là 3% vào quỹ ốm đau và thai sản và 14% vào quỹ hưu trí và tử tuất, khoản 4 đặt hạn đóng chậm nhất là ngày cuối cùng của tháng tiếp theo. Điều 38 và Điều 39 cùng luật tách hai mức độ: chậm đóng là chưa đóng hoặc đóng chưa đủ số đã đăng ký, còn trốn đóng gồm cả việc đăng ký tiền lương làm căn cứ đóng thấp hơn quy định và việc không đóng sau 60 ngày kể từ hạn đóng dù đã được đôn đốc — nghĩa là ký lương thấp để đóng ít không phải chuyện riêng của đơn vị mà là hành vi bị gọi tên. Điều 35 cho người lao động một công cụ kiểm tra: cơ quan bảo hiểm xã hội phải công khai trên cổng thông tin của mình việc người sử dụng lao động chậm đóng, trốn đóng, và phải gửi thông tin tới cơ quan thanh tra có liên quan. Phía chế tài, Điều 43 khoản 3 Nghị định 283/2026/NĐ-CP phạt từ 12% đến 15% tổng số tiền chậm đóng, tối đa không quá 75.000.000 đồng, và khoản 4 buộc đóng đủ số tiền chậm đóng cùng một khoản bằng 0,03% mỗi ngày tính trên số tiền chậm và số ngày chậm; Điều 44 khoản 2 nâng lên 18% đến 20% với hành vi trốn đóng, cũng trần 75.000.000 đồng; khoản 1 Điều 7 nói mức phạt tại các điều này là mức với cá nhân, còn tổ chức bị phạt gấp 02 lần, nên một doanh nghiệp có thể bị tới 150.000.000 đồng tiền phạt cộng với nghĩa vụ đóng đủ. Đường dân sự đi kèm: khoản 3 Điều 190 Bộ luật Lao động cho 01 năm để yêu cầu toà án giải quyết, sau khi đã hoà giải ở mức 06 tháng và trọng tài ở mức 09 tháng.

Ghi chú

Vì sao mức B: hai mức đóng 17% và 8%, định nghĩa chậm đóng và trốn đóng, ba khung phạt và khoản 0,03% mỗi ngày đều là câu chữ đọc được nguyên văn trong luật và nghị định đang có hiệu lực, nên phần kiểm tra và phần đòi không phải suy đoán; chưa lên A vì mức phạt tính theo phần trăm số tiền chậm nhưng có trần, mà trần 75.000.000 đồng với một doanh nghiệp vài trăm lao động thấp hơn nhiều so với số tiền giữ lại được khi chậm vài năm, nên chính văn bản cũng không tự chứng minh là đủ sức răn, và không có thống kê Việt Nam nào về số tháng đóng bị mất mà người lao động thật sự đòi lại được. Ba cái bẫy người Việt hay sập. Một: thấy phiếu lương trừ 8% là tin đơn vị đã đóng, trong khi việc trừ tiền của người lao động và việc nộp tiền vào quỹ là hai bước khác nhau, và bước thứ hai mới là bước quyết định; Điều 35 chỉ có tác dụng khi có người kiểm, nên việc cần làm là mỗi quý đối chiếu sổ một lần và lưu ảnh chụp màn hình. Hai: nghĩ rằng đơn vị không đóng bảo hiểm thì mình được nghỉ ngang không cần báo trước, trong khi khoản 2 Điều 35 Bộ luật Lao động không có trường hợp đó, và nghỉ ngang trái luật thì Điều 40 bỏ trợ cấp thôi việc, buộc bồi thường nửa tháng lương cùng tiền lương những ngày không báo trước, đồng thời mất luôn trợ cấp thất nghiệp; đường đúng là gửi văn bản đề nghị đóng đủ, giữ bảng lương, rồi đề nghị thanh tra vào cuộc. Ba: ký giấy cam kết tự nguyện không tham gia bảo hiểm để nhận thêm vài trăm nghìn mỗi tháng, trong khi khoản 1 Điều 168 đặt việc tham gia thành nghĩa vụ và Điều 39 Luật Bảo hiểm xã hội gọi việc đăng ký lương thấp hơn quy định là trốn đóng, nên tờ giấy đó không làm mất quyền của người lao động nhưng cũng không bảo vệ được ai. Bạn không cần đối đầu trực tiếp với người ký lương: việc đúng thứ tự là kiểm sổ trước, gửi văn bản cho phòng nhân sự và người đại diện theo pháp luật, giữ bản đã gửi, sau đó mới nộp đơn tới thanh tra lao động cấp tỉnh hoặc khởi kiện trong thời hiệu 01 năm.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Không tốn tiền. Trước hết tra quá trình đóng bảo hiểm xã hội của mình, chụp màn hình hoặc in ra giữ lại. Muốn đóng bù thì gọi 12333 hoặc khiếu nại lên thanh tra lao động của cục nhân lực và bảo hiểm xã hội (Trung Quốc). Muốn bồi thường kinh tế thì đi trọng tài lao động (Trung Quốc), không mất phí, xong trong 45 ngày, gia hạn tối đa thêm 15 ngày. Không đồng ý thì ra toà, sơ thẩm thủ tục thông thường theo quy định xét xong trong 6 tháng, có thể gia hạn, tiền luật sư tự trả. Khó là nghỉ việc rồi thì phải có sẵn nguồn thu nhập tiếp theo.

Nói đơn giản

Đơn vị không đóng hoặc đóng không đủ bảo hiểm xã hội cho bạn, bạn có thể khiếu nại để buộc đơn vị đóng bù và nộp thêm tiền chậm nộp. Bạn cũng có thể thông báo bằng văn bản chấm dứt hợp đồng với đơn vị, đòi bồi thường kinh tế. Trong thông báo phải ghi rõ lý do là đơn vị không đóng bảo hiểm xã hội theo luật, ghi là lý do cá nhân thì không nhận được. Thoả thuận "nhân viên tự nguyện từ bỏ bảo hiểm xã hội" không có giá trị.

Lợi ích

Luật Bảo hiểm Xã hội Trung Quốc quy định, đơn vị phải tự khai báo, đóng đủ và đúng hạn bảo hiểm xã hội. Ngoài các lý do theo luật như bất khả kháng, không được hoãn đóng, miễn giảm. Đơn vị xâm phạm quyền lợi bảo hiểm xã hội của bạn thì bạn có thể yêu cầu cơ quan hành chính bảo hiểm xã hội hoặc cơ quan thu phí bảo hiểm xã hội xử lý theo luật. Đơn vị không đóng đủ, đúng hạn thì cơ quan thu buộc đóng bù trong thời hạn, kể từ ngày nợ mỗi ngày tính thêm tiền chậm nộp 0,05%. Quá hạn vẫn không đóng thì phạt 1 đến 3 lần số tiền nợ. Trong những việc thanh tra lao động và bảo đảm xã hội quản lý có việc đơn vị tham gia, đóng bảo hiểm xã hội. Sau khi lập hồ sơ phải xử lý xong trong 60 ngày làm việc, vụ phức tạp có thể gia hạn thêm 30 ngày làm việc. Luật hợp đồng lao động quy định, đơn vị không đóng bảo hiểm xã hội cho bạn theo luật thì bạn có thể chấm dứt hợp đồng lao động, đơn vị phải trả bồi thường kinh tế. Bạn báo trước 30 ngày, tự xin nghỉ, thì đơn vị không phải trả bồi thường kinh tế. Nên trong thông báo phải ghi rõ, vì đơn vị không đóng bảo hiểm xã hội theo luật mới chấm dứt. Giải thích tư pháp của Toà án Nhân dân Tối cao (Trung Quốc) áp dụng từ tháng 9/2025 ghi rõ, đơn vị thoả thuận với bạn không đóng bảo hiểm xã hội, hoặc chính bạn cam kết không cần đóng, đều vô hiệu. Đơn vị không đóng bảo hiểm xã hội theo luật, bạn căn cứ vào đó chấm dứt hợp đồng, đòi bồi thường kinh tế, toà chấp nhận theo luật. Đơn vị không làm bảo hiểm xã hội cho bạn, cơ quan bảo hiểm xã hội lại không làm bù được, khiến bạn không nhận được chế độ, thì có thể đòi đơn vị bồi thường thiệt hại. Việc này thuộc tranh chấp lao động toà án thụ lý (áp dụng toàn Trung Quốc)

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Muốn đóng bù thì đi đường khiếu nại. Cách tính của Toà án Cấp cao và Uỷ ban Trọng tài Bắc Kinh là, chỉ đơn thuần yêu cầu đóng bù thì không tính là tranh chấp lao động, phải tìm cơ quan hành chính lao động. Khiếu nại đừng kéo dài: hành vi vi phạm trong 2 năm không bị phát hiện, cũng không ai khiếu nại, thì cơ quan lao động và bảo đảm xã hội không xử lý nữa. Nợ mãi không đóng thì 2 năm này tính từ ngày ngừng nợ. Đóng thiếu mức lương làm căn cứ có tính là "không đóng theo luật" không, có căn cứ vào đó mà nhận bồi thường kinh tế được không, Toà án Nhân dân Tối cao (Trung Quốc) chưa ghi. Cách tính của Bắc Kinh chỉ liệt kê hai trường hợp: trong một năm trước khi chấm dứt chưa lập tài khoản bảo hiểm xã hội, hoặc thiếu loại bảo hiểm. Đóng thiếu mức căn cứ thì chưa có cách hiểu thống nhất toàn quốc, hỏi trước uỷ ban trọng tài địa phương. Đơn vị trước đó đã quy tiền bảo hiểm xã hội thành tiền mặt trả cho bạn, sau lại đóng bù, thì có thể đòi bạn trả lại khoản tiền đó. Không được đóng bảo hiểm tai nạn lao động mà bị tai nạn lao động, xem mục 13 chương này (không đóng bảo hiểm tai nạn lao động cho bạn). Đóng gián đoạn rồi số năm tính thế nào, xem chương 7 mục 18 (đóng bảo hiểm xã hội gián đoạn).

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 ngày 29/6/2024 của Quốc hội (Điều 25, Điều 33 khoản 1 điểm a, Điều 34 khoản 1 và khoản 4, Điều 35, Điều 38, Điều 39 khoản 1), Công báo số 987 + 988 ngày 25/8/2024, bản ký PDF: datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2024/9/4… ; Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14 ngày 20/11/2019 của Quốc hội, hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 18/VBHN-VPQH ngày 12/02/2026 (Điều 168 khoản 1, Điều 190 khoản 1, khoản 2 và khoản 3), bản công bố kèm tệp đọc được: congbao.chinhphu.vn/van-ban/van-ban-hop-nhat-… ; Nghị định số 283/2026/NĐ-CP ngày 15/7/2026 của Chính phủ (Điều 7 khoản 1, Điều 43 khoản 3 và khoản 4, Điều 44 khoản 2), Công báo số 470103: congbao.chinhphu.vn/van-ban/nghi-dinh-so-283-… . Tra ngày 3/11/2026.