Khám sức khỏe định kỳ và khám phát hiện bệnh nghề nghiệp: 06 tháng một lần với nghề độc hại, và kết quả phải đến tay bạn

Khám sức khỏe ít nhất mỗi năm một lần; làm nghề nặng nhọc, độc hại thì 06 tháng một lần, và trong lần khám đó phải khám phát hiện bệnh nghề nghiệp. Chi phí do công ty trả. Kết quả phải được thông báo cho bạn và lưu trong hồ sơ sức khỏe.

Chi phí

Tiền khám không do bạn trả: Điều 21 khoản 6 Luật An toàn, vệ sinh lao động buộc người sử dụng lao động chi trả chi phí khám sức khỏe, khám phát hiện bệnh nghề nghiệp, điều trị bệnh nghề nghiệp theo các khoản 1, 2, 3 và 5, và hạch toán vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế. Phần phải bỏ ra là thời gian: một buổi cho mỗi lần khám, cộng đi lại nếu cơ sở khám ở huyện khác, và một buổi nữa nếu phải khám lại để đối chiếu. Khoản đắt nhất là khoản không khám: một bệnh nghề nghiệp phát hiện muộn thường đã ở mức suy giảm khả năng lao động đủ để đổi nghề, và tiền điều trị, tiền mất thu nhập trong nhiều năm lớn hơn rất nhiều so với một buổi khám mỗi năm.

Lợi ích

Khám sức khỏe định kỳ và khám bệnh nghề nghiệp giúp phát hiện nguy cơ sớm. Người lao động cần biết thời điểm khám, quyền nhận kết quả và trường hợp phải theo dõi thêm.

Pháp luật Việt Nam

Điều 21 Luật An toàn, vệ sinh lao động 84/2015/QH13 là điều gọn nhất và cũng bị bỏ qua nhiều nhất. Khoản 1: hàng năm người sử dụng lao động phải tổ chức khám sức khỏe ít nhất một lần cho người lao động; với người làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, người lao động là người khuyết tật, người chưa thành niên và người lao động cao tuổi thì ít nhất 06 tháng một lần. Khoản 2 nói rõ hai việc phải có trong lần khám đó: lao động nữ phải được khám chuyên khoa phụ sản, và người làm việc trong môi trường tiếp xúc với yếu tố có nguy cơ gây bệnh nghề nghiệp phải được khám phát hiện bệnh nghề nghiệp — tức khám bệnh nghề nghiệp không phải gói riêng phải xin, nó là phần bắt buộc của lần khám định kỳ. Khoản 3 đặt ba mốc khám ngoài lịch: trước khi bố trí làm việc, trước khi chuyển sang nghề nặng nhọc, độc hại hơn, và sau khi bị tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp đã phục hồi sức khỏe mà tiếp tục trở lại làm việc, trừ trường hợp đã được Hội đồng y khoa khám giám định mức suy giảm khả năng lao động. Khoản 4 buộc khám tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh bảo đảm yêu cầu, điều kiện chuyên môn kỹ thuật, nên một buổi khám do phòng y tế công ty tự làm không thay được. Khoản 5 buộc đưa người được chẩn đoán mắc bệnh nghề nghiệp đến cơ sở đủ điều kiện để điều trị theo phác đồ do Bộ trưởng Bộ Y tế quy định. Điều 27 khoản 1 buộc căn cứ tiêu chuẩn sức khỏe và kết quả khám để sắp xếp công việc phù hợp, khoản 2 buộc lập và quản lý hồ sơ sức khỏe, hồ sơ sức khỏe của người bị bệnh nghề nghiệp, và thông báo kết quả khám để người lao động biết. Điều 6 khoản 1 điểm c là phía quyền của bạn: được thực hiện chế độ bảo hộ lao động, chăm sóc sức khỏe, khám phát hiện bệnh nghề nghiệp, được đóng bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, được trả phí khám giám định thương tật, bệnh tật, và được chủ động đi khám giám định mức suy giảm khả năng lao động. Về danh mục bệnh, Thông tư 60/2025/TT-BYT ngày 31/12/2025 của Bộ Y tế quy định bệnh nghề nghiệp được hưởng bảo hiểm xã hội và hướng dẫn chẩn đoán, giám định mức suy giảm khả năng lao động do bệnh nghề nghiệp, có hiệu lực từ ngày 15/02/2026; Điều 3 của thông tư xếp từng bệnh thành một mục kèm phụ lục riêng, mở đầu là bệnh bụi phổi silic nghề nghiệp và bệnh bụi phổi amiăng nghề nghiệp, và trong nhóm bệnh do yếu tố vật lý có bệnh điếc nghề nghiệp do tiếng ồn. Nếu công ty không tổ chức khám, Nghị định 283/2026/NĐ-CP Điều 33 khoản 2 phạt 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng cho mỗi người lao động, tối đa 75.000.000 đồng, với hành vi không tổ chức khám sức khỏe định kỳ hoặc khám phát hiện bệnh nghề nghiệp; khoản 3 phạt nặng hơn với hành vi không khám trước khi chuyển sang nghề nặng nhọc, độc hại hơn.

Ghi chú

Vì sao mức B: hai mốc 12 tháng và 06 tháng, danh sách người được khám dày hơn, ba mốc khám ngoài lịch, nghĩa vụ trả chi phí và nghĩa vụ thông báo kết quả đều là câu chữ trong một luật đang có hiệu lực, và danh mục bệnh là câu chữ trong thông tư của Bộ Y tế; chưa lên A vì đây là nghĩa vụ của người sử dụng lao động, không phải kết cục được đo — không có thống kê Việt Nam nào so sánh nhóm được khám đúng lịch với nhóm không được khám về số năm sống khoẻ hay tỷ lệ phát hiện bệnh nghề nghiệp ở giai đoạn sớm. Ba cái bẫy người Việt hay sập. Một: coi tờ giấy khám sức khỏe là thủ tục để đủ hồ sơ, ký tên rồi cất, không đọc; luật đòi hỏi lần khám của người tiếp xúc yếu tố có hại phải có phần khám phát hiện bệnh nghề nghiệp, nên nếu tờ kết quả chỉ có chiều cao, cân nặng, huyết áp và không có dòng nào về yếu tố tiếp xúc thì lần khám đó chưa làm đúng khoản 2 Điều 21, và việc cần làm là hỏi lại bằng văn bản chứ không phải ký. Hai: đợi đến lúc trong người đã yếu mới đi khám, trong khi bệnh nghề nghiệp được hưởng bảo hiểm chỉ có giá trị khi có hồ sơ sức khỏe theo dõi nhiều năm; hồ sơ đó do công ty lập theo Điều 27 khoản 2, nên mỗi lần khám phải lấy một bản kết quả, và bắt đầu giữ từ lần khám đầu tiên của nghề đó, đừng chờ đến khi đổi việc mới đi xin. Ba: tin rằng đổi sang công ty khác là mất hết quyền với bệnh cũ, nên không khám nữa; quyền giám định và quyền hưởng chế độ gắn với thời gian tiếp xúc và hồ sơ, mà hồ sơ thì nằm ở nơi đã dùng bạn, nên trước khi rời phải xin bản sao kết quả khám và hồ sơ sức khỏe theo Điều 48 khoản 3 Bộ luật Lao động. Bạn không cần tự trả tiền để được khám phát hiện bệnh nghề nghiệp: chi phí thuộc về người sử dụng lao động, và nếu họ không tổ chức thì mức phạt đã có trong nghị định, còn việc của bạn là yêu cầu bằng văn bản và giữ lại yêu cầu đó.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Không tốn tiền. Khi ký hợp đồng, đọc hết từng dòng phần "thông báo nguy cơ bệnh nghề nghiệp". Mỗi lần khám, tự giữ một bản kết quả. Khó là phải mở miệng hỏi trực tiếp, cầm được giấy tờ trong tay.

Nói đơn giản

Khi ký hợp đồng, đơn vị phải ghi đúng sự thật vào hợp đồng: vị trí có nguy cơ bệnh nghề nghiệp gì, phòng hộ thế nào, được hưởng chế độ gì. Giấu bạn thì bạn có quyền từ chối làm việc đó, đơn vị không được vì thế mà cho bạn nghỉ. Ba lần khám sức khoẻ nghề nghiệp: trước khi nhận việc, trong khi làm, khi rời vị trí, đều do đơn vị bố trí và trả tiền. Chưa khám trước khi rời vị trí thì đơn vị không được chấm dứt hợp đồng với bạn.

Lợi ích

Luật Phòng chống Bệnh nghề nghiệp Trung Quốc quy định, khi ký hợp đồng lao động, đơn vị phải nói rõ bốn việc. Bốn việc đó là: làm việc này có thể gây nguy cơ bệnh nghề nghiệp gì, để lại hậu quả gì, phòng hộ thế nào, được hưởng chế độ gì. Nguyên văn điều luật là "thông báo đúng sự thật cho người lao động, và ghi rõ trong hợp đồng lao động, không được che giấu hoặc lừa dối". Ký hợp đồng xong lại điều bạn sang làm việc độc hại mà hợp đồng chưa nói tới, thì phải thông báo lại đúng sự thật, và thương lượng với bạn để sửa điều khoản hợp đồng. Đơn vị không làm đúng thì "người lao động có quyền từ chối làm công việc có nguy cơ bệnh nghề nghiệp, người sử dụng lao động không được vì thế mà chấm dứt hợp đồng lao động đã ký với người lao động". Khám tổng cộng ba lần: trước khi nhận việc, trong thời gian làm, khi rời vị trí. "Chi phí khám sức khoẻ nghề nghiệp do người sử dụng lao động chịu", tiền do đơn vị trả, kết quả phải báo bằng văn bản cho chính bạn. Người chưa khám trước khi nhận việc thì đơn vị không được bố trí làm việc tiếp xúc nguy cơ bệnh nghề nghiệp. Người vốn có thể trạng không hợp với loại việc này (có chống chỉ định nghề nghiệp) cũng không được bố trí làm những việc bị chống chỉ định. Phát hiện tổn hại sức khoẻ liên quan tới công việc thì phải chuyển người đó khỏi vị trí cũ và bố trí ổn thoả. "Với người lao động chưa khám sức khoẻ nghề nghiệp trước khi rời vị trí, không được chấm dứt hoặc kết thúc hợp đồng lao động đã ký với họ". Khi nghỉ việc, bạn "có quyền yêu cầu bản sao hồ sơ theo dõi sức khoẻ nghề nghiệp của mình, người sử dụng lao động phải cung cấp đúng sự thật, miễn phí, và ký đóng dấu lên bản sao". Hồ sơ theo dõi sức khoẻ nghề nghiệp này, đơn vị phải sao y đúng sự thật một bản đưa bạn miễn phí, còn phải đóng dấu lên bản sao (áp dụng toàn Trung Quốc)

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Khi phỏng vấn hỏi ba câu là đại khái biết chỗ này có đàng hoàng không: vị trí này có nguy cơ bệnh nghề nghiệp không, hợp đồng có ghi không, khám trước khi nhận việc ai trả tiền. Không trả lời được hoặc nói "cứ làm đã rồi tính", rủi ro tự cân nhắc. Khám khi rời vị trí là lần dễ bị bỏ qua nhất: chưa khám thì đơn vị không được chấm dứt hoặc kết thúc hợp đồng với bạn. Lần khám này còn là giấy tờ quan trọng để sau này xin chẩn đoán bệnh nghề nghiệp, bản sao hồ sơ cũng vậy, phải cầm được trước khi đi. Bản thân bệnh nghề nghiệp được giải quyết như tai nạn lao động, chế độ xem từ mục 11 trở đi.

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Luật An toàn, vệ sinh lao động số 84/2015/QH13 ngày 25/6/2015 của Quốc hội (Điều 6 khoản 1 điểm c; Điều 21 khoản 1, 2, 3, 4, 5 và 6; Điều 27 khoản 1 và khoản 2), Công báo số 871 + 872 ngày 29/7/2015: congbao.chinhphu.vn/van-ban/luat-so-84-2015-q… ; Thông tư số 60/2025/TT-BYT ngày 31/12/2025 của Bộ Y tế quy định về bệnh nghề nghiệp được hưởng bảo hiểm xã hội và hướng dẫn chẩn đoán, giám định mức suy giảm khả năng lao động do bệnh nghề nghiệp (Điều 1, Điều 3), bản PDF: bvdkbaclieu.gov.vn/upload/1000079/20260305/68… , hiệu lực 15/02/2026 theo công văn triển khai của Sở Y tế: storage-vnportal.vnpt.vn/gov-lan/5962/FileQua… ; Nghị định số 283/2026/NĐ-CP ngày 15/7/2026 của Chính phủ (Điều 33 khoản 2 và khoản 3), Công báo số 448 ngày 28/7/2026: congbao.chinhphu.vn/van-ban/nghi-dinh-so-283-… . Tra ngày 3/11/2026.