Hợp đồng lao động: ký bằng văn bản trước ngày làm việc đầu tiên, và giữ một bản trong tay

Trước ngày làm việc đầu tiên phải có hợp đồng bằng văn bản, làm 02 bản, mỗi bên giữ 01 bản. Chỉ hợp đồng dưới 01 tháng mới được thoả thuận miệng. Đặt tên khác mà vẫn trả công và vẫn quản lý thì vẫn là hợp đồng lao động. Thử việc tối đa 60 ngày với việc cần cao đẳng trở lên, lương ít nhất 85%.

Chi phí

Ký hợp đồng không tốn đồng nào, chỉ một buổi đọc và một tờ giấy. Cái đắt nằm ở phía người sử dụng lao động và được ghi thành số: giao kết hợp đồng không bằng văn bản với công việc từ đủ 01 tháng trở lên, giao kết không đúng loại hợp đồng, hoặc ghi thiếu nội dung chủ yếu bị phạt từ 2.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng với vi phạm từ 01 đến 10 người lao động, và lên 20.000.000 đồng đến 25.000.000 đồng khi từ 301 người trở lên, kèm biện pháp buộc ký đúng. Giữ bản chính căn cước, văn bằng của người lao động hoặc buộc đặt tiền bảo đảm bị phạt 20.000.000 đồng đến 25.000.000 đồng. Với người lao động, cái mất khi làm sai không phải tiền mặt mà là mức lương trên giấy: một hợp đồng ghi 5.000.000 đồng trong khi thoả thuận miệng 8.000.000 đồng thì mọi khoản đóng bảo hiểm, trợ cấp thôi việc và tiền làm thêm về sau đều tính trên con số 5.000.000 đồng, và không có giấy thì không đòi được phần chênh.

Lợi ích

Hợp đồng lao động bằng văn bản giúp xác định công việc, lương, nơi làm và thời hạn. Đòi giữ một bản đã ký trước khi bắt đầu công việc.

Pháp luật Việt Nam

Điều 13 khoản 2 Bộ luật Lao động 45/2019/QH14 buộc người sử dụng lao động phải giao kết hợp đồng lao động trước khi nhận người lao động vào làm việc, nên ngày đầu tiên đi làm mà chưa có giấy là vi phạm của phía thuê, không phải chuyện thủ tục làm sau. Khoản 1 cùng điều chặn đường đổi tên: hai bên thoả thuận bằng tên gọi khác nhưng nội dung thể hiện việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên thì được coi là hợp đồng lao động — cái quyết định là nội dung, không phải tiêu đề tờ giấy. Điều 14 khoản 1 buộc hợp đồng phải bằng văn bản và làm thành 02 bản, người lao động giữ 01 bản, người sử dụng lao động giữ 01 bản, và hợp đồng giao kết qua phương tiện điện tử dưới hình thức thông điệp dữ liệu có giá trị như hợp đồng bằng văn bản; khoản 2 chỉ cho giao kết bằng lời nói với hợp đồng có thời hạn dưới 01 tháng, trừ vài trường hợp riêng. Điều 21 khoản 1 liệt kê nội dung chủ yếu, trong đó có mức lương theo công việc hoặc chức danh, hình thức trả lương, thời hạn trả lương, phụ cấp và các khoản bổ sung, và điểm i là bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp — nghĩa là mức đóng bảo hiểm phải nhìn thấy được ngay trên hợp đồng, không phải thoả thuận riêng. Điều 20 khoản 1 chia hai loại hợp đồng, trong đó loại xác định thời hạn không quá 36 tháng; khoản 2 xử lý chỗ hay bị bỏ qua: hết hạn mà vẫn làm thì trong 30 ngày phải ký hợp đồng mới, quá 30 ngày mà không ký thì hợp đồng đã giao kết trở thành không xác định thời hạn, và nếu ký tiếp một hợp đồng xác định thời hạn nữa thì chỉ được ký thêm 01 lần. Điều 25 đặt trần thử việc theo trình độ: 180 ngày với người quản lý doanh nghiệp, 60 ngày với công việc cần cao đẳng trở lên, 30 ngày với trung cấp và công nhân kỹ thuật, 06 ngày làm việc với việc khác; Điều 26 buộc trả ít nhất 85% mức lương của công việc đó. Phía chế tài, Điều 15 Nghị định 283/2026/NĐ-CP ghi đúng các khung phạt nêu ở phần chi phí và buộc người sử dụng lao động phải giao kết hợp đồng bằng văn bản, giao kết đúng loại hợp đồng, trả lại bản chính giấy tờ đã giữ.

Ghi chú

Vì sao mức B: các mốc trong mục đều là câu chữ đọc được nguyên văn — nghĩa vụ giao kết trước ngày làm việc ở khoản 2 Điều 13, quy tắc 02 bản ở khoản 1 Điều 14, mốc 30 ngày và 36 tháng ở Điều 20, bốn mức thử việc ở Điều 25, mức 85% ở Điều 26 — và các khung phạt là số trong một nghị định đang có hiệu lực từ ngày 10/9/2026; chưa lên A vì không có thống kê Việt Nam nào cho biết bao nhiêu phần trăm người lao động thật sự giữ được một bản hợp đồng, cũng không có số liệu về số vụ phạt hành vi không giao kết bằng văn bản, nên đây là quyền theo văn bản chứ không phải kết cục đã đo. Ba cái bẫy người Việt hay sập. Một: ký giấy ghi là hợp đồng cộng tác viên, hợp đồng thời vụ hoặc hợp đồng khoán việc để hai bên cùng né bảo hiểm, rồi khi có tai nạn lao động hoặc khi bị cho nghỉ mới hỏi quyền ở đâu; khoản 1 Điều 13 nói thẳng cái quyết định là nội dung có trả công và có quản lý, nên tên gọi không cứu được bên thuê, còn người lao động thì mất đúng những khoản mà hợp đồng lao động bảo đảm. Hai: công ty giữ cả hai bản với lý do lưu hồ sơ, và người lao động nhiều năm không có tờ giấy nào trong tay; khoản 1 Điều 14 buộc mỗi bên giữ một bản, nên việc cần làm là yêu cầu bằng văn bản, và nếu vẫn bị giữ thì Điều 48 khoản 3 điểm b buộc khi chấm dứt hợp đồng phải cung cấp bản sao tài liệu liên quan đến quá trình làm việc, chi phí sao gửi do người sử dụng lao động trả. Ba: để hợp đồng hết hạn rồi làm tiếp vài tháng mà không hỏi, trong khi điểm b khoản 2 Điều 20 đã biến hợp đồng đó thành không xác định thời hạn sau 30 ngày, và một hợp đồng xác định thời hạn chỉ được ký thêm đúng 01 lần; biết mốc này thì việc cần làm là gửi văn bản đề nghị ký hợp đồng mới trước ngày hết hạn, giữ lại văn bản đã gửi. Bạn không cần nhờ luật sư đọc một hợp đồng lao động thông thường: chỉ cần đối chiếu tờ giấy với bốn thứ — có bằng văn bản, có đủ hai bản, có ghi mức lương và mức đóng bảo hiểm, có ghi đúng loại và thời hạn.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Không tốn tiền. Ngày thường giữ chứng cứ đi làm: sao kê lương, chấm công, thẻ nhân viên, tin nhắn trong nhóm chat công việc. Đơn vị không nhận thì phải đề nghị trọng tài lao động (Trung Quốc). Trọng tài không mất phí, xong trong 45 ngày sau khi thụ lý, gia hạn tối đa thêm 15 ngày. Không đồng ý thì còn ra toà được, sơ thẩm thủ tục thông thường theo quy định xét xong trong 6 tháng, có thể gia hạn, tiền luật sư tự trả. Khó là người vẫn đang làm ở đây, mở miệng đòi tiền phải chịu được áp lực.

Nói đơn giản

Đi làm đủ một tháng mà đơn vị chưa ký hợp đồng bằng văn bản với bạn, từ tháng thứ hai mỗi tháng trả thêm một phần lương, tối đa thêm 11 tháng. Đủ một năm vẫn không ký thì coi như đã ký hợp đồng không có ngày hết hạn. Đơn vị đưa hợp đồng thì ký, tự mình cố tình kéo dài không ký thì không nhận được khoản này.

Lợi ích

Luật hợp đồng lao động quy định, xác lập quan hệ lao động thì phải ký hợp đồng lao động bằng văn bản. Ngày đầu đi làm chưa ký thì phải ký trong một tháng kể từ ngày đi làm. Đi làm quá một tháng, chưa đủ một năm mà vẫn chưa ký thì đơn vị phải trả bạn hai lần tiền lương mỗi tháng. Điều lệ thi hành ghi rõ thời điểm bắt đầu và kết thúc: tính từ ngày hôm sau ngày đi làm đủ một tháng, tới ngày hôm trước ngày ký bù hợp đồng. Đi làm đủ một năm mà vẫn chưa ký thì lương gấp đôi tính tới ngày hôm trước ngày đủ một năm, tối đa 11 tháng. Từ ngày đủ một năm, coi như hai bên đã ký hợp đồng lao động không xác định thời hạn, đơn vị phải ký bù ngay. Hợp đồng không xác định thời hạn là hợp đồng không thoả thuận ngày hết hạn. Giải thích tư pháp của Toà án Nhân dân Tối cao (Trung Quốc) áp dụng từ tháng 9/2025 quy định, lương gấp đôi tính theo tháng, chưa đủ một tháng thì tính theo ngày làm việc thực tế. Đơn vị chứng minh được việc không ký là do bất khả kháng, hoặc do chính bạn cố ý, có lỗi nghiêm trọng không ký, thì không phải trả. Trong tháng đầu đi làm, đơn vị thông báo bằng văn bản yêu cầu bạn ký mà bạn không ký, thì đơn vị có thể thông báo bằng văn bản chấm dứt quan hệ lao động. Khi đó đơn vị không trả bồi thường kinh tế, chỉ trả lương những ngày bạn đã làm. Khoảng thời gian đã được coi là hợp đồng không xác định thời hạn mà còn đòi lương gấp đôi thì toà không chấp nhận (áp dụng toàn Trung Quốc)

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Phần lương nhận thêm phải đòi trong bao lâu, Toà án Nhân dân Tối cao (Trung Quốc) chưa định cách tính chung toàn quốc. Bản lấy ý kiến năm 2023 từng ghi một quy tắc về thời hiệu, giải thích chính thức công bố năm 2025 không giữ lại. Cách tính của Bắc Kinh là phần thêm ra áp dụng thời hiệu trọng tài 1 năm. Từ ngày bạn đưa ra yêu cầu đếm ngược một năm, tính theo ngày. Cách tính từng nơi không hoàn toàn giống nhau, nhưng càng kéo dài thì số tháng đòi lại được càng ít. Nên khi đang làm hoặc sau khi nghỉ, đề nghị trọng tài càng sớm càng tốt. Quy tắc chung về thời hiệu trọng tài xem chương 8 mục 19 (đòi quyền lợi có thời hạn). Khi ký bù hợp đồng mà ghi lùi ngày về ngày đầu đi làm, cách tính của Bắc Kinh là thường không chấp nhận lương gấp đôi nữa. Trừ khi bạn chứng minh được việc ký bù không phải tự nguyện. Nhìn chuyện này từ phía đơn vị, xem chương 12 mục 16 (ký hợp đồng bằng văn bản trong tháng đầu tuyển người).

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14 ngày 20/11/2019 của Quốc hội, hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 18/VBHN-VPQH ngày 12/02/2026 (Điều 13, Điều 14, Điều 20, Điều 21 khoản 1, Điều 25, Điều 26), bản công bố kèm tệp đọc được: congbao.chinhphu.vn/van-ban/van-ban-hop-nhat-… , bản ký PDF: datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2026/02/… ; Nghị định số 283/2026/NĐ-CP ngày 15/7/2026 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng (Điều 7 khoản 1, Điều 15 khoản 1, khoản 2 và khoản 3), Công báo số 470103: congbao.chinhphu.vn/van-ban/nghi-dinh-so-283-… . Tra ngày 3/11/2026.