Nghe kém thì đi đo thính lực trước, rồi mới tính chuyện máy trợ thính; lý do đeo máy là nghe được bây giờ, không phải để phòng sa sút trí tuệ

Nghe kém thì đi đo thính lực ở chuyên khoa tai mũi họng rồi mới thử máy. Máy dùng được là máy vừa tai, chỉnh theo đường cong thính lực của mình, không phải máy khuếch đại mua sẵn. Đeo máy vì nghe được bây giờ, không phải để phòng sa sút trí tuệ.

Chi phí

Đo thính lực, đo áp lực tai giữa và lấy khuôn tai ở chuyên khoa tai mũi họng thường vài trăm nghìn mỗi lần, có nơi tính riêng từng phép đo. Máy trợ thính từ vài triệu đến vài chục triệu một tai, phần lớn người mua tự trả vì bảo hiểm y tế không chi trả máy nghe kém thông thường; máy càng nhiều kênh, càng nhỏ thì càng đắt. Thêm pin hoặc sạc, dây, khuôn tai làm lại khi ống tai thay đổi, và tiền công chỉnh âm vài lần trong năm đầu. Máy không dùng mãi: sau khoảng năm năm, nhiều máy xuống cấp và phải thay. Cái đắt nhất không phải tiền máy mà là thời gian đi lại: đo, thử, chỉnh, rồi quay lại vì đau tai hoặc vì tiếng rít.

Lợi ích

Thử nghiệm ACHIEVE tuyển 977 người 70 đến 84 tuổi ở bốn cộng đồng của Hoa Kỳ, có mất thính lực chưa điều trị và chưa có suy giảm nhận thức rõ rệt, chia ngẫu nhiên thành hai nhóm: một nhóm được tư vấn thính học và cấp máy trợ thính, nhóm kia chỉ được giáo dục sức khoẻ, theo dõi ba năm. Kết quả chính là thay đổi điểm nhận thức tổng quát sau ba năm, và hai nhóm không khác nhau có ý nghĩa: nhóm can thiệp giảm 0,200 điểm, nhóm chứng giảm 0,202, chênh lệch 0,002 với khoảng tin cậy 95% từ −0,077 đến 0,081, P = 0,96. Nghĩa là trên toàn bộ nhóm nghiên cứu, đeo máy không làm chậm suy giảm nhận thức. Chỉ trong một phân nhóm được định trước gồm 238 người vốn có nguy cơ cao hơn — lớn tuổi hơn, nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch hơn, điểm nhận thức ban đầu thấp hơn — mới thấy nhóm can thiệp giảm ít hơn, chênh lệch 0,191 điểm, khoảng tin cậy 95% từ 0,022 đến 0,360, P = 0,027; ở 739 người còn lại thì không có khác biệt. Con số "giảm gần một nửa" hay được trích là của riêng phân nhóm 238 người đó, không phải kết quả chính. Phần chắc chắn và không cần chờ thêm: máy trợ thính đúng chỉ định làm nghe rõ hơn trong hội thoại, giảm công sức nghe, và giúp nghe được tiếng xe, tiếng chuông, tiếng gọi từ phía sau — những thứ quyết định an toàn hằng ngày.

Ghi chú

Vì sao mức A: đây là thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng, cỡ mẫu gần một nghìn, theo dõi ba năm, kết quả chính công bố kèm khoảng tin cậy và giá trị P, nên câu "đeo máy không phòng được sa sút trí tuệ ở người nguy cơ thấp" đứng được; nhưng mức A này chỉ chống lưng cho kết luận phủ định và cho lợi ích nghe được, không chống lưng cho câu "đeo máy giảm một nửa nguy cơ sa sút trí tuệ", vì câu đó lấy từ phân nhóm 238 người và là phân tích phụ. Bốn cái bẫy. Một: mua "máy trợ thính" bán trôi nổi, nhất là loại vài trăm nghìn quảng cáo trên mạng, thực chất chỉ là máy khuếch đại mọi âm thanh lên cùng một mức; đeo loại đó vừa không nghe rõ lời nói, vừa có thể làm đau tai và làm tiếng ù nặng thêm, và người bán không khám, không đo, không chịu trách nhiệm gì về thính lực của người mua. Hai: coi máy trợ thính là món hàng mua một lần — máy phải được chỉnh theo từng tai, từng mức mất thính lực và từng hoàn cảnh, nên phải hỏi trước nơi nào chỉnh âm, có bảo hành bao lâu, có sửa được không, vì mua ở tỉnh rồi mang về nhà mà không có chỗ chỉnh thì máy nằm trong ngăn kéo. Ba: nghe kém đột ngột một bên tai, kèm ù tai hoặc chóng mặt, không phải chuyện của máy trợ thính — đó là việc phải đi khám ngay trong vài ngày, càng chậm càng khó hồi. Bốn: tin rằng "đeo máy sẽ điếc thêm" nên không dám đeo; không có căn cứ cho niềm tin đó, còn không đeo thì phần nghe còn lại cũng mất dần vì não bớt xử lý tín hiệu. Người khuyết tật nghe, nói muốn hưởng trợ cấp xã hội thì trước hết phải có giấy xác nhận khuyết tật — giấy này làm ở cấp xã, xem mục 7 của chương này; đừng lấy hoá đơn mua máy trợ thính ra làm căn cứ xin trợ cấp.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Máy trợ thính từ vài nghìn tới vài chục nghìn nhân dân tệ, phần lớn phải tự trả. Phải đo chỉnh, còn phải đi lại chỉnh máy vài lần.

Nói đơn giản

Câu "đeo máy trợ thính phòng được sa sút trí tuệ" hiện chưa đứng vững. Một thử nghiệm ba năm với gần một nghìn người, nhìn chung không cho thấy khác biệt. Chỉ thấy khác biệt ở nhóm vốn đã có nguy cơ suy giảm nhận thức cao. Vì vậy lý do lắp máy trợ thính là ngay bây giờ nghe được, nói chuyện được với người khác, qua đường nghe được tiếng xe, chứ không phải vì bộ não mấy chục năm sau.

Lợi ích

Thử nghiệm ACHIEVE làm ở 4 cộng đồng của Mỹ, đưa vào 977 người từ 70 đến 84 tuổi, bị giảm thính lực chưa điều trị, không có suy giảm nhận thức rõ. Phân ngẫu nhiên thành hai nhóm, một nhóm nhận can thiệp thính lực (tư vấn thính học và lắp máy trợ thính), một nhóm nhận giáo dục sức khoẻ làm đối chứng, 6 tháng theo dõi một lần. Tiêu chí chính là thay đổi điểm nhận thức tổng thể sau 3 năm. Trong phân tích chính gộp hai nguồn đối tượng, hai nhóm không có khác biệt đáng kể: nhóm can thiệp thính lực −0,200 (khoảng tin cậy 95% từ −0,256 đến −0,144), nhóm đối chứng −0,202 (khoảng tin cậy 95% từ −0,258 đến −0,145), chênh lệch 0,002 (khoảng tin cậy 95% từ −0,077 đến 0,081), P=0,96. Một phân tích độ nhạy định sẵn cho thấy hiệu quả can thiệp khác nhau giữa hai nguồn đối tượng (P tương tác = 0,010). Những người tham gia đến từ một nghiên cứu quan sát dài hạn về sức khoẻ tim mạch thì lớn tuổi hơn, có nhiều yếu tố nguy cơ suy giảm nhận thức hơn, điểm nhận thức ban đầu thấp hơn. Trong nhóm 238 người này, nhóm can thiệp thính lực giảm nhận thức sau 3 năm ít hơn 48% (chênh lệch 0,191, khoảng tin cậy 95% từ 0,022 đến 0,360, P=0,027). Ở 739 tình nguyện viên khoẻ mạnh được tuyển mới, hai nhóm không có khác biệt đáng kể (chênh lệch −0,061, khoảng tin cậy 95% từ −0,151 đến 0,028, P=0,18). Kết luận của nhóm nghiên cứu là can thiệp thính lực có thể làm giảm thay đổi nhận thức trong 3 năm ở nhóm có nguy cơ suy giảm nhận thức cao, còn ở nhóm nguy cơ thấp thì không. Thử nghiệm không ghi nhận biến cố bất lợi nghiêm trọng nào do nghiên cứu gây ra

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Còn tranh cãi: câu "máy trợ thính làm suy giảm nhận thức giảm gần một nửa" lấy số từ một phân nhóm 238 người trong thử nghiệm này, không phải kết quả chính; kết quả chính là hai nhóm không khác biệt. "Lắp máy trợ thính" và "phòng sa sút trí tuệ" phải tách riêng: việc trước nên làm, việc sau đừng lấy làm lý do. Thí sinh khuyết tật nghe thi đại học có thể được miễn thi nghe ngoại ngữ: xem chương này mục 13 (hỗ trợ hợp lý). Người khiếm thính lái xe phải đeo thiết bị trợ thính: xem chương này mục 15 (C5).

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Lin FR, Pike JR, Albert MS, và cộng sự; ACHIEVE Collaborative Research Group (2023). Hearing intervention versus health education control to reduce cognitive decline in older adults with hearing loss in the USA (ACHIEVE): a multicentre, randomised controlled trial. Lancet, 402(10404):786–797. doi.org/10.1016/S0140-6736(23)01406-X . Tra ngày 3/11/2026.