Vì khuyết tật mà bị từ chối tuyển, không cho lên chính thức hay trả lương thấp hơn: kiện được, nhưng phải tính trước tiền và thời gian

Luật cấm phân biệt đối xử vì khuyết tật khi tuyển dụng, xếp việc, trả lương. Nhưng kiện đòi bồi thường khó vì phải chứng minh lý do thật của việc từ chối. Cách ít tốn kém hơn là khiếu nại tới cơ quan lao động, xin trợ giúp pháp lý và giữ tin nhắn, thư điện tử, biên bản phỏng vấn.

Chi phí

Phần rẻ nhất là khiếu nại: gửi đơn tới cơ quan quản lý lao động cấp tỉnh hoặc thanh tra lao động, không mất lệ phí, và hoà giải viên lao động cũng không thu tiền. Phần đắt là toà: luật sư từ vài triệu đến vài chục triệu tuỳ vụ, cộng tiền sao chụp hồ sơ, đi lại, thời gian nghỉ việc để dự phiên họp. Án phí thì người khuyết tật được miễn theo điểm đ khoản 1 Điều 12 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14, nhưng phải xuất trình giấy xác nhận khuyết tật. Thời gian là khoản khó tính nhất: hoà giải viên và trọng tài đều có thời hạn giải quyết, bản án sơ thẩm có thể bị kháng cáo; nếu quan hệ lao động đã chấm dứt thì trong lúc chờ, bạn vẫn mất thu nhập từ công việc đó.

Lợi ích

Người khuyết tật có quyền bình đẳng khi xin việc và làm việc nếu đáp ứng yêu cầu công việc. Khi bị từ chối hoặc phân biệt đối xử, hãy giữ mô tả tuyển dụng, thư từ, tin nhắn và yêu cầu giải thích bằng văn bản để bảo vệ quyền lợi.

Pháp luật Việt Nam

Bộ luật Lao động 45/2019/QH14 Điều 8 khoản 1 đặt "phân biệt đối xử trong lao động" vào danh mục hành vi bị nghiêm cấm, không phải một lời khuyến nghị. Luật Người khuyết tật 51/2010/QH12 Điều 14 khoản 1 cấm kỳ thị, phân biệt đối xử người khuyết tật, và Điều 33 khoản 2 quy định cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân không được từ chối tuyển dụng người khuyết tật có đủ tiêu chuẩn tuyển dụng hoặc đặt ra tiêu chuẩn tuyển dụng trái pháp luật nhằm hạn chế cơ hội làm việc của người khuyết tật. Chế tài hành chính nằm ở Nghị định 283/2026/NĐ-CP Điều 10 khoản 1: phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với tổ chức, cá nhân có hành vi phân biệt đối xử trong việc làm khi không xuất phát từ yêu cầu đặc thù của công việc. Về thời hiệu, Điều 190 Bộ luật Lao động đặt ba mốc: 06 tháng để yêu cầu hoà giải viên, 09 tháng để yêu cầu hội đồng trọng tài, 01 năm để yêu cầu toà án, tính từ ngày phát hiện hành vi. Về phía người sử dụng lao động, Luật Việc làm 74/2025/QH15 có ưu đãi cho doanh nghiệp nhận người khuyết tật vào làm — đáng biết để thương lượng, vì nhiều nơi không biết mình được giảm khoản đóng cho người lao động là người khuyết tật trong thời gian đầu.

Ghi chú

Vì sao mức B: các điều luật cấm phân biệt đối xử, mức phạt hành chính và ba mốc thời hiệu đều đã mở nguyên văn nên phần "được quyền làm gì" là chắc; nhưng phần người đọc cần nhất — kiện thì được bao nhiêu, mất bao lâu, có được nhận lại việc không — không có số liệu Việt Nam nào công bố, và toà án xử mỗi vụ một khác, nên mục dừng ở B thay vì hứa một khoản tiền. Bốn cái bẫy. Một: chờ đến khi bị từ chối rồi mới đi tìm chứng cứ — nhà tuyển dụng hiếm khi gửi thư nói "vì khuyết tật nên không nhận"; hãy yêu cầu thông báo kết quả bằng thư điện tử, giữ lại tin nhắn hẹn phỏng vấn, ảnh chụp tin đăng tuyển có ghi yêu cầu thể lực hoặc "ngoại hình", và ghi lại ngày, người nói, nội dung ngay trong ngày. Hai: bỏ qua mốc thời hiệu — 06 tháng cho hoà giải và 01 năm cho toà là thời hạn mất quyền, không phải thủ tục gia hạn được; nhiều người đi khiếu nại nội bộ vài tháng, quay ra toà thì đã quá hạn. Ba: đòi khoản bồi thường tổn thất tinh thần theo mức của phim ảnh hoặc theo án nước ngoài — ở Việt Nam, đòi tiền phải gắn với thiệt hại thực tế chứng minh được (tiền lương mất, chi phí đi lại, chi phí điều trị), còn khoản bù tổn thất tinh thần chỉ đặt ra trong một số loại vi phạm và bị giới hạn bởi mức trần của Bộ luật Dân sự. Bốn: tin rằng thắng kiện là được nhận lại việc — toà có thể chỉ buộc bồi thường hoặc buộc sửa hành vi, còn quan hệ lao động đã chấm dứt thì thường không khôi phục; vì vậy hãy tính song song phương án tìm việc khác, và đừng để vụ kiện giữ mình ở lại chỗ cũ. Một điểm thực tế nữa: cơ quan tiếp nhận khiếu nại về việc làm thay đổi theo đợt sắp xếp bộ máy, nên gọi điện hỏi trước khi gửi đơn, đừng gửi nhầm rồi bị chuyển qua lại mất tháng.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Phí luật sư từ vài nghìn tới vài chục nghìn nhân dân tệ, tự trả. Sơ thẩm theo thủ tục thông thường theo quy định xét xong trong 6 tháng, có thể kéo dài. Chứng cứ phải tự giữ.

Nói đơn giản

Luật (Trung Quốc) cấm phân biệt đối xử với người khuyết tật trong tuyển dụng, nhận làm chính thức sau thử việc, nâng bậc, xét chức danh, tiền lương, bảo hiểm xã hội. Bạn có thể khiếu nại lên cơ quan quản lý, cũng có thể kiện ra toà. Nhưng thắng kiện thì bên kia cũng không trả phí luật sư thay bạn. Vì vậy khiếu nại trước, đồng thời xin trợ giúp pháp lý, rồi mới tính tới kiện.

Lợi ích

Điều 3 Luật Bảo đảm Người khuyết tật (Trung Quốc): "Cấm phân biệt đối xử vì khuyết tật. Cấm làm nhục, xâm hại người khuyết tật." Điều 38: "Trong tuyển dụng, chuyển chính thức, nâng bậc, xét chức danh, tiền công lao động, phúc lợi sinh hoạt, nghỉ ngơi, nghỉ phép, bảo hiểm xã hội… của nhân viên, không được phân biệt đối xử với người khuyết tật." Cùng điều còn quy định, đơn vị có nhân viên khuyết tật phải tuỳ đặc điểm của họ mà bố trí điều kiện lao động và bảo hộ lao động thích hợp, và tuỳ nhu cầu thực tế mà cải tạo nơi làm việc, thiết bị lao động và công trình sinh hoạt. Điều 64: "Vi phạm quy định của luật này, phân biệt đối xử với người khuyết tật trong tuyển dụng nhân viên… thì bị cơ quan quản lý liên quan yêu cầu sửa; người lao động là người khuyết tật có thể khởi kiện ra toà án nhân dân theo luật." Điều 4 Điều lệ Việc làm cho người khuyết tật (Trung Quốc): "Cấm phân biệt đối xử với người khuyết tật trong việc làm." Điều 13: đơn vị sử dụng lao động không được phân biệt đối xử với nhân viên khuyết tật trong thăng chức, nâng bậc, xét chức danh, tiền lương, bảo hiểm xã hội, phúc lợi sinh hoạt… Điều 42 Luật Trợ giúp Pháp lý (Trung Quốc) quy định, người xin trợ giúp có giấy tờ chứng minh mình thuộc "nhóm đặc thù như người chưa thành niên, người cao tuổi, người khuyết tật không có nguồn sống cố định" thì được miễn thẩm tra tình trạng khó khăn kinh tế. Điều 45 quy định, cơ quan trợ giúp pháp lý cung cấp dịch vụ trợ giúp pháp lý cho người cao tuổi, người khuyết tật phải tuỳ tình hình thực tế mà bố trí công trình, thiết bị và dịch vụ tiếp cận (toàn quốc)

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Chi phí của cả quá trình nhất định phải tính trước. Sơ thẩm theo thủ tục thông thường theo quy định xét xong trong 6 tháng, có thể kéo dài; thủ tục rút gọn 3 tháng. Phí luật sư không nằm trong các khoản án phí liệt kê ở Điều 6 Biện pháp nộp án phí (Trung Quốc), câu "bên thua kiện chịu" ở Điều 29 không bao gồm phí luật sư. Vì vậy trước hết đi hai con đường tốn ít: khiếu nại lên cơ quan nhân lực – xã hội (Trung Quốc) hoặc Hội Người khuyết tật để cơ quan quản lý yêu cầu sửa; đồng thời xin trợ giúp pháp lý, Điều 42 miễn thẩm tra tình trạng khó khăn kinh tế cho người khuyết tật. Lấy chứng cứ là cửa khó nhất. Khi bị từ chối sau phỏng vấn, bên kia hiếm khi để lại lý do bằng văn bản, ghi âm được, giữ được tin nhắn thì cứ giữ. Đã vào làm rồi thì đi theo tranh chấp lao động qua trọng tài, giữ chứng cứ và thời hiệu: xem chương 19 mục 8 (giữ chứng cứ trước khi nghỉ việc). Người được lợi là chính bạn.

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14 (Điều 8 khoản 1, Điều 190): vbpl.vn/van-ban/chi-tiet/bo-luat-lao-dong-so-… ; Luật Người khuyết tật số 51/2010/QH12 (Điều 14 khoản 1, Điều 33 khoản 2), bản đang cập nhật trên Cổng thông tin điện tử Bộ Tư pháp: vbpl.vn/van-ban/chi-tiet/luat-nguoi-khuyet-ta… ; Nghị định số 283/2026/NĐ-CP ngày 15/7/2026 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động (Điều 10 khoản 1): vbpl.vn/van-ban/chi-tiet/nghi-dinh-so-283-202… ; Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 (Điều 12 khoản 1 điểm đ): vbpl.vn/van-ban/chi-tiet/nghi-quyet-so-326-20… ; Luật Việc làm số 74/2025/QH15: vbpl.vn/van-ban/chi-tiet/luat-viec-lam-so-74-… . Tra ngày 3/11/2026.