Người bị tổn thương tuỷ sống đột nhiên đau đầu dữ dội, vã mồ hôi: đỡ ngồi thẳng dậy, nới lỏng quần áo trước, đồng thời gọi 120

Ở người bị tổn thương tuỷ sống, đường dây báo động của cơ thể bị đứt một đoạn. Bàng quang căng đầy, quần áo bó chặt, bản thân họ có thể không thấy gì, nhưng huyết áp lại vọt lên rất nhanh. Dấu hiệu là đột nhiên đau đầu dữ dội và vã mồ hôi. Lúc đó, đỡ người ngồi thẳng dậy trước, nới lỏng quần áo bó chặt, xem có phải đang bí tiểu không, đồng thời gọi 120.

Chi phí

Không tốn tiền. Ba động tác, vài chục giây là xong.

Lợi ích

Cơn này gọi là rối loạn phản xạ tự chủ. Một tổng quan hệ thống tìm trong bốn cơ sở dữ liệu Medline, CINAHL, EMBASE và PsycINFO, đưa vào 31 nghiên cứu, trong đó 6 nghiên cứu là thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng. Tổng quan ghi rõ, xử trí không dùng thuốc ngay lúc lên cơn gồm ba bước: cho người bệnh ở tư thế ngồi thẳng, nới lỏng quần áo bó sát, loại bỏ yếu tố kích thích gây cơn. Ba bước này dựa trên đồng thuận lâm sàng và dữ liệu sinh lý học, thuộc bằng chứng mức 5. Phần thân bài của tổng quan ghi rõ, cơn này hay gặp ở tổn thương từ đốt ngực 6 trở lên, yếu tố kích thích hay gặp nhất là bàng quang hoặc ruột bị kích thích. Kích thích ở dưới mức tổn thương gây phóng điện giao cảm ồ ạt, huyết áp tăng vọt, trong khi cảm giác ở dưới mức tổn thương đã mất một phần hoặc mất hết. Triệu chứng gồm đau đầu dữ dội, vã nhiều mồ hôi ở phía trên mức tổn thương, cũng có thể hoàn toàn không có triệu chứng. Không xử trí có thể dẫn tới xuất huyết nội sọ, co giật, thậm chí tử vong. Chưa có nghiên cứu nào đo riêng hiệu quả của việc ngồi dậy khi lên cơn, nhưng ở người tổn thương tuỷ sống, khi chuyển từ nằm phẳng sang ngồi hoặc nghiêng, huyết áp lúc nghỉ giảm rõ. Chỉ khi huyết áp tăng kéo dài mới dùng thuốc hạ áp, trong đó prazosin có bằng chứng mức 1, nifedipine và prostaglandin E2 có bằng chứng mức 2. Tổng quan còn ghi rõ, các cách phòng cơn chủ yếu nhắm vào hai nhóm yếu tố kích thích hay gặp là hệ tiết niệu – sinh dục và phẫu thuật, phần lớn chỉ có bằng chứng mức 4 và mức 5

Ghi chú

Xếp B vì ba động tác tại chỗ đó không có thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng nào đứng sau, chỉ có đồng thuận và suy luận sinh lý học. Chính tổng quan cũng nói phần lớn các cách này chỉ có nghiên cứu không đối chứng hỗ trợ. Phần dùng thuốc là việc của bác sĩ, ở nhà đừng tự cho uống thuốc hạ áp. Cho người nằm phẳng sẽ làm huyết áp cao hơn, nên phải đỡ ngồi thẳng. Người nhà và người chăm sóc cũng phải biết ba bước này. Đừng coi nó là đau đầu thông thường rồi cố chịu.

Nguồn · 1

1. Krassioukov A, Warburton DE, Teasell R, Eng JJ; Spinal Cord Injury Rehabilitation Evidence Research Team (2009). A systematic review of the management of autonomic dysreflexia after spinal cord injury. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation, 90(4):682-695. doi.org/10.1016/j.apmr.2008.10.017