Trẻ sốt: không dùng aspirin, nimesulide hay metamizole (analgin); sirô phải đong bằng ống có trong hộp, không đong bằng thìa ăn cơm

Aspirin, nimesulide và metamizole (analgin) không dùng để hạ sốt cho trẻ: aspirin gây hội chứng Reye, hai chất kia có tai biến nặng về máu và gan. Còn sirô thì đong bằng ống có trong hộp, không đong bằng thìa ăn cơm, vì mỗi nhà một cỡ thìa.

Chi phí

Không mất tiền. Cái phải bỏ ra là một phút đọc tờ hướng dẫn để biết hộp này dùng cho trẻ từ mấy tuổi và đong bằng dụng cụ nào, cộng một lần hỏi dược sĩ nếu trong hộp không có ống đong. Nếu phải đi khám vì sốt thì thêm tiền khám và một buổi chờ.

Lợi ích

Hội chứng Reye là bệnh thoái hoá mỡ ở gan kèm bệnh não, thường xuất hiện sau cúm hoặc sau thuỷ đậu. Hệ thống giám sát toàn quốc của Hoa Kỳ ghi nhận 1.207 ca ở người dưới 18 tuổi trong các năm 1981 đến 1997; 82% ca đo được salicylat trong máu, tức là có bằng chứng đã dùng thuốc nhóm aspirin; tỉ lệ chết chung là 31%, và cao nhất ở trẻ dưới 5 tuổi (nguy cơ tương đối 1,8; 95% CI 1,5 đến 2,1). Số ca báo cáo giảm rất mạnh sau khi cảnh báo về aspirin được công bố: từ đỉnh 555 ca năm 1980 xuống không quá 36 ca mỗi năm kể từ 1987. Đây là loại bằng chứng theo thời gian chứ không phải thử nghiệm, nhưng chiều giảm thì rất rõ và không có can thiệp nào khác giải thích được. Về chuyện đong thuốc: nhóm nghiên cứu ở Hy Lạp đo 71 thìa cà phê và 49 thìa canh trong 25 hộ gia đình, đổ đầy nước thì dung tích từ 2,5 ml đến 7,3 ml — cùng gọi là "một thìa" mà thể tích chênh gần ba lần. Một nghiên cứu ở hai khoa cấp cứu nhi theo 287 phụ huynh: nhóm ghi đơn vị bằng thìa cà phê hoặc thìa canh có 42,5% đong sai liều dự định, nhóm chỉ dùng mililít là 27,6%; sau khi hiệu chỉnh, nhóm dùng thìa có nguy cơ đong sai cao gấp 2,3 lần (95% CI 1,2 đến 4,4). Còn chuyện đổi sản phẩm: Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ năm 2011 báo rằng thuốc hạ sốt lỏng dạng "cho trẻ nhũ nhi" trước đó có nồng độ 80 mg trong 0,8 ml, rồi thêm loại 160 mg trong 5 ml cho cùng nhóm tuổi; tính ra mỗi 1 ml chênh khoảng ba lần, nên cha mẹ giữ nguyên số mililít cũ là cho trẻ uống gấp ba lần lượng thuốc. Với sirô ibuprofen, Trung tâm Quốc gia về Thông tin thuốc và Theo dõi phản ứng có hại của thuốc đã đăng bản dịch cảnh báo của ISMP: loại cho trẻ nhũ nhi 40 mg trong 1 ml, loại cho trẻ lớn 20 mg trong 1 ml — chênh hai lần, và hai chai thường đứng cạnh nhau trên cùng một kệ. Với metamizole, năm 2020 uỷ ban đánh giá an toàn thuốc của Cơ quan Quản lý Dược châu Âu kết luận có mối liên quan giữa thuốc và tổn thương gan do thuốc, dựa trên ca bệnh, chùm ca, báo cáo tự nguyện và cả trường hợp phản ứng xuất hiện lại khi dùng lại thuốc, rồi yêu cầu sửa tờ thông tin sản phẩm; ngoài gan, tờ hướng dẫn của thuốc chứa metamizole còn cảnh báo giảm bạch cầu hạt, một tai biến về máu có thể chết người.

Ghi chú

Vì sao mức B: phần aspirin đứng trên hệ thống giám sát quốc gia 17 năm, chiều giảm ca bệnh rất rõ, nhưng không có thử nghiệm ngẫu nhiên nào và sẽ không bao giờ có, vì không ai cho trẻ uống aspirin để xem có bị Reye hay không. Phần đong thuốc có nghiên cứu đo trực tiếp và có hiệu chỉnh, nhưng là nghiên cứu cắt ngang ở hai khoa cấp cứu, không đo hậu quả lâm sàng. Bốn cái bẫy ở Việt Nam. Một: aspirin vẫn bán rời từng vỉ, giá rẻ, và trong nhà có người lớn uống aspirin liều thấp để phòng huyết khối — trẻ thấy viên nhỏ, dễ tưởng là thuốc hạ sốt của mình. Aspirin của người lớn phải để riêng, đừng để trong hộp thuốc chung của gia đình. Hai: tuổi bị chống chỉ định in trên tờ hướng dẫn của từng hộp, không giống nhau giữa các sản phẩm và giữa các nước, nên không có một mốc tuổi nào dùng chung để nhớ thay cho việc đọc hộp. Hộp không ghi tuổi dùng cho trẻ, hoặc tờ hướng dẫn không có, thì đừng cho trẻ uống — hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ, đừng tự chia viên của người lớn. Ba: đong bằng thìa ăn cơm, thìa cà phê, hoặc "nửa thìa" ước lượng bằng mắt. Ống tiêm uống hoặc cốc đong đi kèm hộp có vạch mililít, và vạch đó ứng với nồng độ của chính chai đó; đổi sang chai khác là phải đọc lại vạch, không giữ số mililít cũ. Bốn: sốt ở trẻ nhỏ không phải thứ để tự xử lý bằng mọi giá — trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt thì đi khám ngay, không tự hạ sốt ở nhà rồi chờ; trẻ khó thở, li bì, không uống được, co giật cũng vậy. Đừng hiểu ngược thành phải cắt sốt bằng mọi cách: mục đích của hạ sốt là làm trẻ dễ chịu, và một đứa trẻ vẫn chơi, vẫn uống nước thì không cần ép nhiệt độ về mức bình thường bằng cách thêm thuốc. Tờ hướng dẫn trong hộp là nơi duy nhất ghi liều cho lứa tuổi của con bạn; hướng dẫn của hộp khác, của người bán hàng hay của hàng xóm đều không thay được tờ đó.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Không tốn tiền. Lúc mua thuốc hạ sốt, nhìn tên chung và bảng thành phần.

Nói đơn giản

Aspirin có liên quan tới hội chứng Reye, bệnh này hại não, hại gan, khoảng ba phần mười trẻ mắc bệnh tử vong. Nimesulide cấm dùng cho trẻ dưới 12 tuổi, metamizole cấm dùng cho người dưới 18 tuổi. Thuốc hạ sốt dạng nước phải đong bằng dụng cụ đo kèm trong hộp, thìa trong nhà to nhỏ chênh nhau rất nhiều. Thuốc nhỏ giọt và dung dịch uống có thể khác nồng độ, ví dụ ở Mỹ chênh nhau 3 lần, đổi dạng thuốc thì đừng cho uống theo số mililit cũ.

Lợi ích

Hội chứng Reye gây bệnh não và gan nhiễm mỡ, thường xuất hiện sau cúm hoặc thuỷ đậu. Giám sát toàn quốc ở Mỹ từ 1981 đến 1997 ghi nhận 1.207 ca dưới 18 tuổi. 82% trẻ mắc bệnh đo được salicylat trong máu, đây là thành phần của các thuốc như aspirin. Tỷ lệ tử vong chung là 31%. Từ năm 1980 bắt đầu có cảnh báo về các thuốc nhóm salicylat. Năm đó ghi nhận 555 ca, là đỉnh; từ năm 1987 trở đi mỗi năm không quá 36 ca. Năm 2011, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Quốc gia (Trung Quốc) quy định chế phẩm nimesulide đường uống cấm dùng cho trẻ dưới 12 tuổi. Năm 2020, Cục Quản lý Dược phẩm Quốc gia (Trung Quốc) quy định viên metamizole cấm dùng cho trẻ em và thanh thiếu niên dưới 18 tuổi. Các thuốc phối hợp có metamizole là viên phối hợp thanh hao và metamizole, viên nén và viên nang "Trọng cảm linh" cũng cấm dùng cho người dưới 18 tuổi. Chuyện đong thuốc thì xem số liệu của Mỹ. Năm 2011, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) cho biết: paracetamol nhỏ giọt cho trẻ nhũ nhi là 80 miligam trong 0,8 mililit, dung dịch uống cho trẻ lớn là 160 miligam trong 5 mililit. Tính theo hai con số này, cùng 1 mililit, lượng thuốc trong dạng nhỏ giọt gấp khoảng 3 lần dung dịch uống. FDA nói hai nồng độ cùng tồn tại thì dễ nhầm, khiến trẻ vô tình uống quá liều, dụng cụ đo của các sản phẩm khác nhau tuyệt đối không được dùng lẫn. Một nghiên cứu ở Hy Lạp đo 71 thìa cà phê và 49 thìa canh của 25 hộ gia đình; đổ đầy nước, dung tích dao động từ 2,5 mililit đến 7,3 mililit. Trong một nghiên cứu ở khoa cấp cứu tại Mỹ, phụ huynh dùng đơn vị thìa cà phê, thìa canh có 42,5% đong sai. Phụ huynh chỉ dùng mililit có 27,6% đong sai. Sau hiệu chỉnh, OR = 2,3, khoảng tin cậy 95% từ 1,2 đến 4,4 (khả năng đong sai gấp hơn hai lần).

Mức bằng chứng

B

Ghi chú

Với người lớn, metamizole cũng không phải thuốc nên chọn đầu tiên. Tờ hướng dẫn ghi rõ thuốc có thể gây mất bạch cầu hạt, thiếu máu bất sản và sốc phản vệ, chỉ dùng ngắn ngày khi bệnh cấp và nặng mà không có thuốc hiệu quả khác. "Trọng cảm linh" nghe tên giống thuốc cảm thông thường, nhưng bên trong có metamizole. Trẻ nên dùng thuốc hạ sốt nào, uống bao nhiêu theo cân nặng, thì hỏi bác sĩ nhi hoặc dược sĩ. Trẻ chưa đủ 3 tháng mà sốt thì đi viện luôn, xem chương 20 mục 8 (38 ℃ là đi viện luôn). Xếp B vì số liệu hội chứng Reye đến từ báo cáo giám sát; số ca giảm và việc ra cảnh báo chỉ là chuyện trước sau, không phải thử nghiệm có đối chứng. Lợi ích xếp "lớn" vì sau cảnh báo, số ca giảm từ 555 ca mỗi năm xuống dưới 36 ca.

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Belay ED, Bresee JS, Holman RC, Khan AS, Shahriari A, Schonberger LB (1999). Reye's syndrome in the United States from 1981 through 1997. New England Journal of Medicine, 340(18):1377-1382: doi.org/10.1056/NEJM199905063401801 . Falagas ME, Vouloumanou EK, Plessa E, Peppas G, Rafailidis PI (2010). Inaccuracies in dosing drugs with teaspoons and tablespoons. International Journal of Clinical Practice, 64(9):1185-1189: doi.org/10.1111/j.1742-1241.2010.02402.x . Yin HS, Dreyer BP, Ugboaja DC, Sanchez DC, Paul IM, Moreira HA, Rodriguez L, Mendelsohn AL (2014). Unit of measurement used and parent medication dosing errors. Pediatrics, 134(2):e354-e361: doi.org/10.1542/peds.2014-0395 . U.S. Food and Drug Administration, Questions and Answers – Important change in concentration for over-the-counter (OTC) liquid acetaminophen marketed for infants: fda.gov/drugs/drug-safety-and-availability/qu… . Trung tâm Quốc gia về Thông tin thuốc và Theo dõi phản ứng có hại của thuốc, bản dịch cảnh báo ISMP về nhầm lẫn nồng độ ibuprofen dạng giọt và dạng hỗn dịch cho trẻ em: canhgiacduoc.org.vn/CanhGiacDuoc/DiemTin/2179… . Trung tâm Quốc gia về Thông tin thuốc và Theo dõi phản ứng có hại của thuốc, bản dịch khuyến cáo của Cơ quan Quản lý Dược châu Âu về tổn thương gan do metamizole (đăng 29/12/2020): canhgiacduoc.org.vn/CanhGiacDuoc/DiemTin/1853… . Tra ngày 3/11/2026, PMID 10228187, 20653796, 25022742.