Trẻ dưới 2 tuổi: không tự cho uống thuốc cảm hay thuốc ho, kể cả loại bán không cần đơn và ghi "dành cho trẻ em"

Thuốc cảm và thuốc ho bán không cần đơn không làm trẻ dưới 2 tuổi khỏi nhanh hơn, lại có thể gây buồn ngủ, tim đập nhanh, co giật. Không tự cho trẻ uống; hỏi bác sĩ. Sốt thì hạ sốt theo đúng tờ hướng dẫn trong hộp và cho uống đủ nước.

Chi phí

Không mất tiền, và thường tiết kiệm được tiền mua thuốc. Cái phải bỏ ra là thời gian: hút mũi bằng nước muối sinh lý, cho trẻ bú hoặc uống đủ nước, giữ ấm và theo dõi; nếu phải đi khám thì thêm tiền khám và một buổi chờ.

Lợi ích

Một tổng quan hệ thống của Cochrane gom 29 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng về thuốc ho không kê đơn, trong đó 19 thử nghiệm ở người lớn và 10 ở trẻ em, tổng 4.835 người (3.799 người lớn và 1.036 trẻ em). Ở trẻ em, các nhóm thuốc đều không tốt hơn giả dược: thuốc chống ho, thuốc kháng histamin (thành phần chống dị ứng), kháng histamin phối hợp thuốc co mạch (thành phần thông mũi), và thuốc chống ho phối hợp thuốc giãn phế quản. Nhóm tác giả nói rõ vì số thử nghiệm trong mỗi nhóm quá ít và khác nhau nhiều về cách đo nên họ không gộp số liệu được — nghĩa là không có một con số "giảm bao nhiêu cơn ho", chỉ có kết luận là không thấy lợi ích. Về tai biến: 21 nghiên cứu có báo cáo tác dụng không mong muốn, và các chế phẩm chứa kháng histamin hoặc dextromethorphan có nhiều tác dụng phụ hơn. Những tác dụng phụ hay gặp là buồn ngủ, quấy khóc, và với thành phần co mạch thì tim đập nhanh, khó ngủ. Điều này khớp với lý do các cơ quan quản lý dược đã khuyến cáo không dùng nhóm thuốc này cho trẻ dưới 2 tuổi: lợi ích không chứng minh được, còn khả năng quá liều thì có, vì thuốc dạng sirô khó đong chính xác ở trẻ nhỏ và nhiều sản phẩm phối hợp hai ba hoạt chất. Với trẻ dưới 2 tuổi, việc có tác dụng thật là hút sạch mũi, giữ đủ nước, hạ sốt đúng liều khi sốt, và biết dấu hiệu phải đi viện.

Ghi chú

Vì sao mức B: có 10 thử nghiệm ngẫu nhiên ở trẻ em, tức là có nhóm đối chứng thật, nhưng mỗi nhóm thuốc chỉ có một vài thử nghiệm, cỡ mẫu nhỏ, cách đo cơn ho khác nhau, và chính tác giả từ chối gộp số liệu. Kết luận "không tốt hơn giả dược" là kết luận của tổng quan, không phải một hệ số đo được, nên không lên được A. Bốn cái bẫy ở Việt Nam. Một: chữ "dành cho trẻ em" trên hộp không phải là tuổi được dùng. Nhiều sirô ho và thuốc cảm bán không cần đơn ghi "dành cho trẻ em" hoặc in hình em bé, nhưng tờ hướng dẫn mới là chỗ ghi tuổi và liều; hộp không ghi tuổi thì không dùng cho trẻ dưới 2 tuổi. Hai: chia thuốc của người lớn. Bẻ nửa viên, rót một phần tư chai sirô người lớn, hay pha gói thuốc cảm của người lớn vào bình sữa — cả ba đều là cách đưa cho trẻ một liều không ai tính được, và là chỗ hay xảy ra quá liều nhất vì trẻ nhỏ không nói được là mình thấy gì. Ba: cho trẻ uống thuốc ho để trẻ ngủ, rồi không để ý nhịp thở. Với trẻ dưới 2 tuổi, dấu hiệu nguy hiểm là thở nhanh, thở co kéo, tím môi, li bì, bỏ bú — những thứ này không được che lấp bởi một liều thuốc an thần. Bốn: mật ong. Mật ong có thể có ích với ho ở trẻ lớn, nhưng trẻ dưới 1 tuổi không được dùng vì nguy cơ ngộ độc botulinum ở trẻ nhỏ. Đừng hiểu ngược thành để trẻ ho tự nhiên mà không làm gì: việc cần làm là hút mũi, cho uống đủ nước, kê đầu cao khi ngủ, và đi khám khi có dấu hiệu nặng; mục này chỉ nói không dùng thuốc cảm, thuốc ho cho trẻ dưới 2 tuổi, không nói bỏ mặc trẻ khó thở. Với trẻ sốt, xem mục 2 về cách đong thuốc hạ sốt và mốc tuổi phải đi khám ngay.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Không tốn tiền, còn đỡ được tiền mua thuốc.

Nói đơn giản

Cục Quản lý Dược phẩm Quốc gia (Trung Quốc) yêu cầu 14 loại thuốc cảm phối hợp cho trẻ em phải thêm cảnh báo. Cảnh báo nói không khuyến khích cha mẹ tự cho trẻ dưới 2 tuổi dùng, phải dùng theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ. Trong các thử nghiệm làm trên trẻ em, thuốc ho và thuốc chống dị ứng đều không tốt hơn giả dược.

Lợi ích

Thông báo số 57 năm 2021 của Cục Quản lý Dược phẩm Quốc gia (Trung Quốc) sửa tờ hướng dẫn của 14 loại thuốc, gồm dung dịch uống paracetamol phối hợp pseudoephedrine và dextromethorphan, cốm trẻ em paracetamol phối hợp ngưu hoàng nhân tạo và chlorphenamine, cốm trẻ em paracetamol phối hợp amantadine… Câu cảnh báo mới thêm vào là "Không khuyến khích cha mẹ hoặc người giám hộ tự cho trẻ dưới 2 tuổi dùng thuốc này, cần dùng theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ". Mục lưu ý thêm câu "Phải dùng đúng liều, đúng cách theo tờ hướng dẫn thuốc, tránh dùng quá liều". Còn thêm câu "Tránh dùng cùng lúc các thuốc cảm có hoạt chất giống hoặc tương tự". Một tổng quan hệ thống Cochrane gồm 29 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng, trong đó 10 thử nghiệm làm trên trẻ em. Trong các thử nghiệm trên trẻ em, mấy nhóm thuốc sau đều không tốt hơn giả dược: thuốc ho; thuốc kháng histamin (thành phần chống dị ứng); thuốc kháng histamin kèm thuốc chống sung huyết (thành phần làm thông mũi); thuốc ho kèm thuốc giãn phế quản. 21 nghiên cứu có báo cáo tác dụng phụ; các chế phẩm có thuốc kháng histamin và dextromethorphan có nhiều tác dụng phụ hơn.

Mức bằng chứng

B

Ghi chú

Trong 14 loại này, nhiều loại có tên chứa "an phân" (paracetamol), tức là có paracetamol; uống thêm thuốc hạ sốt nữa là bị trùng, xem chương này mục 1 (paracetamol). Trong tổng quan đó có một thử nghiệm thấy mật ong tốt hơn giả dược, nhưng trẻ chưa đủ 1 tuổi không được cho ăn mật ong, xem chương 20 mục 6 (mật ong). Xếp B vì mỗi nhóm thuốc trong tổng quan có ít thử nghiệm, tác giả không gộp ra được con số. Lợi ích xếp "vừa" là đánh giá: nhóm thuốc này chưa chứng minh được lợi ích cho trẻ nhỏ, rủi ro chủ yếu là quá liều và trùng thành phần.

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Smith SM, Schroeder K, Fahey T (2014). Over-the-counter (OTC) medications for acute cough in children and adults in community settings. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2014(11):CD001831: doi.org/10.1002/14651858.CD001831.pub5 . Tra ngày 3/11/2026, PMID 25420096; đây là bản cập nhật mới nhất của review này trên PubMed (các bản trước là pub4 năm 2012 và pub3 năm 2008).