Cảm thường không cần kháng sinh, và kháng sinh chỉ được bán khi có đơn

Cảm thường uống kháng sinh không khỏi nhanh hơn, còn người lớn thì dễ bị tác dụng phụ hơn. Kháng sinh là thuốc kê đơn: nhà thuốc chỉ được bán khi có đơn, và bán lẻ thuốc kê đơn qua mạng là việc bị cấm.

Chi phí

Không tốn đồng nào, và còn tiết kiệm tiền thuốc. Cái phải bỏ ra là một lần chờ: cảm thường tự hết trong khoảng một tuần, còn kháng sinh thì không rút ngắn quãng đó. Khoản đắt là tác dụng phụ và hệ quả về sau: tiêu chảy, nổi mẩn, phản ứng dị ứng, và việc dùng kháng sinh bừa làm vi khuẩn trong nhà và trong cộng đồng kháng thuốc, tới lúc cần thật thì thuốc không còn tác dụng.

Lợi ích

Một tổng quan Cochrane cập nhật năm 2025 gộp 6 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng với 1.147 người bị cảm thường: nhóm uống kháng sinh không khá hơn nhóm uống giả dược về tỉ lệ khỏi bệnh hoặc hết triệu chứng (RR 0,83; 95% CI 0,60–1,14, khoảng tin cậy vắt qua 1 nên khác biệt không có ý nghĩa). Tác dụng phụ thì nhiều hơn: RR 1,8 (95% CI 1,01–3,21); ở người lớn RR 2,62 (1,32–5,18), ở trẻ em không tăng (RR 0,91; 0,51–1,63). Với chảy mũi đặc mủ dưới 10 ngày, gộp 4 thử nghiệm với 723 người, kháng sinh cũng không rút ngắn đáng kể (RR 0,73; 0,47–1,13) mà tác dụng phụ tăng (RR 1,46; 1,10–1,94). Tác giả kết luận không có bằng chứng về lợi ích của kháng sinh cho cảm thường và viêm mũi mủ cấp.

Pháp luật Việt Nam

Ở Việt Nam, kháng sinh là thuốc kê đơn: khoản 28 Điều 2 Luật Dược 105/2016/QH13 định nghĩa thuốc kê đơn là thuốc khi bán lẻ và sử dụng phải có đơn; điểm p khoản 2 Điều 42 buộc cơ sở bán lẻ chỉ được bán thuốc kê đơn khi có đơn; điểm h khoản 5 Điều 6 coi việc bán lẻ thuốc kê đơn mà không có đơn là hành vi bị cấm. Từ ngày 01/7/2025 (khoản 1 Điều 3 Luật 44/2024/QH15), khoản 17 Điều 6 Luật Dược — được bổ sung bởi Luật 44/2024/QH15 — cấm bán lẻ theo phương thức thương mại điện tử đối với thuốc kê đơn, thuốc phải kiểm soát đặc biệt và thuốc thuộc Danh mục thuốc hạn chế bán lẻ, chỉ để một ngoại lệ là cách ly y tế khi có bệnh truyền nhiễm nhóm A đã công bố dịch.

Ghi chú

Vì sao mức A: đây là tổng quan các thử nghiệm ngẫu nhiên có nhóm giả dược, kết quả nhất quán ở cả hai kết cục và có khoảng tin cậy in kèm; hạng A mô tả độ tin của lời khuyên, không phải độ chắc của từng con số — chính tổng quan tự ghi có nguy cơ thiên lệch mức trung bình vì nhiều thử nghiệm không báo đủ phương pháp. Bốn cái bẫy hay gặp. Một: mua kháng sinh lẻ theo viên, không vỏ hộp, không tên thuốc; cách bán đó vi phạm điểm p khoản 2 Điều 42 Luật Dược và người mua không còn cách nào kiểm hoạt chất hay hạn dùng. Hai: đặt thuốc qua mạng, qua nhóm chợ hay trang bán hàng cá nhân — khoản 17 Điều 6 Luật Dược, có hiệu lực từ 01/7/2025, cấm bán lẻ thuốc kê đơn theo phương thức thương mại điện tử, nên người bán đang làm sai pháp luật, và gói hàng không có ai đọc đơn cho bạn. Ba: dùng kháng sinh còn thừa trong tủ, hoặc xin đơn cũ của người khác; mỗi lần nhiễm là một lần chọn thuốc khác nhau, đơn cũ không phải đơn cho lần này. Bốn: đòi kháng sinh vì thấy đờm vàng hay nước mũi đặc; màu của đờm không phân biệt được nhiễm vi khuẩn với nhiễm virus, và chính vì thế tổng quan trên mới không tìm ra lợi ích. Đừng hiểu mục này thành kháng sinh là thuốc xấu: viêm phổi, nhiễm khuẩn huyết, viêm màng não vẫn cần kháng sinh, và cần sớm — cái bị bỏ là uống kháng sinh cho một bệnh do virus.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Không tốn tiền, còn đỡ được tiền thuốc.

Nói đơn giản

Cảm lạnh mà uống kháng sinh thì không khỏi nhanh hơn không uống. Người lớn uống vào, nguy cơ bị tác dụng phụ gấp hơn hai lần người không uống. Chảy nước mũi mủ chưa tới 10 ngày, uống kháng sinh cũng không có lợi ích chắc chắn.

Lợi ích

Một tổng quan hệ thống Cochrane tổng hợp 6 thử nghiệm ngẫu nhiên, 1.147 người. Cảm lạnh mà uống kháng sinh, so với uống giả dược, tỷ lệ chưa khỏi hoặc triệu chứng kéo dài không khác nhau rõ rệt (RR = 0,83, khoảng tin cậy 95% từ 0,60 đến 1,14, khác biệt không có ý nghĩa thống kê). Nguy cơ tác dụng phụ gấp 1,8 lần nhóm giả dược (khoảng tin cậy 95% từ 1,01 đến 3,21). Trong đó người lớn gấp 2,62 lần (từ 1,32 đến 5,18), trẻ em không tăng (0,91, từ 0,51 đến 1,63). Viêm mũi mủ cấp, tức chảy nước mũi mủ chưa tới 10 ngày, uống kháng sinh cũng không có lợi ích rõ ràng (RR = 0,73, từ 0,47 đến 1,13). Tác dụng phụ thì lại nhiều hơn (RR = 1,46, từ 1,10 đến 1,94, cao hơn khoảng 46%). Kết luận của tác giả: cả hai trường hợp đều không khuyến nghị dùng kháng sinh thường quy.

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Bản này được công bố lại năm 2025, phần tóm tắt ghi rõ tìm tài liệu tới năm 2013. Ở Trung Quốc, kháng sinh là thuốc kê đơn, nhà thuốc phải có đơn mới được bán; kháng sinh còn thừa trong nhà cũng đừng tự lấy ra uống. Lợi ích xếp "vừa" là đánh giá: nó phòng tác dụng phụ, không phải phòng tử vong. Cảm lạnh cũng đừng đòi truyền dịch, xem chương 6 mục 35 (cảm sốt là đòi truyền dịch).

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 3

1. Kenealy T, Arroll B (2025). Antibiotics for the common cold and acute purulent rhinitis. Cochrane Database of Systematic Reviews, 11:CD000247. doi.org/10.1002/14651858.CD000247.pub4
2. Luật Dược số 105/2016/QH13 (khoản 28 Điều 2, điểm h khoản 5 Điều 6, điểm p khoản 2 Điều 42): vbpl.vn/van-ban/chi-tiet/luat-duoc-so-105-201…
3. Luật số 44/2024/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Dược (khoản 17 Điều 6 Luật Dược; khoản 1 Điều 3 về hiệu lực từ 01/7/2025): vbpl.vn/van-ban/chi-tiet/luat-duoc-sua-doi-20… . Tra ngày 3/11/2026.