Thuốc nội tiết sinh dục: chỉ dùng khi có đơn và có lịch xét nghiệm, đừng tự mua và tự tăng liều

Dùng thuốc nội tiết sinh dục phải có đơn và có lịch xét nghiệm. Người dùng estrogen có thêm nguy cơ máu đông: cứ 1000 người, sau 2 năm nhiều hơn 4,1 ca, sau 8 năm nhiều hơn 16,7 ca. Tự mua và tự tăng liều thì không ai phát hiện biến chứng sớm.

Chi phí

Mỗi lần tái khám là một buổi và một lần lấy máu xét nghiệm; tính theo năm thì vài lần như vậy, cộng tiền thuốc, ra khoảng vài trăm nghìn tới hơn một triệu đồng mỗi năm tuỳ nơi khám và tuỳ loại thuốc. Thứ tiền không mua được là việc người kê đơn xem kết quả xét nghiệm rồi mới quyết định giữ, giảm hay dùng thuốc khác; tự mua thuốc thì bạn mất bước theo dõi ấy. Bỏ tái khám giữa đường thì không còn ai nhận ra biến chứng lúc nó còn xử lý được, và với thuốc phải dùng lâu dài thì đó mới là khoản thiệt chính.

Lợi ích

Nghiên cứu đoàn hệ đọc trên bệnh án điện tử của một hệ thống y tế lớn theo dõi 2.842 phụ nữ chuyển giới và 2.118 nam giới chuyển giới, thời gian theo dõi trung bình 4,0 năm và 3,6 năm; mỗi người được ghép với khoảng 10 người cùng năm sinh, cùng sắc tộc, cùng nơi khám và cùng thời điểm vào nhóm, tổng cộng 48.686 nam và 48.775 nữ không dùng hormone. Kết cục là huyết khối tĩnh mạch, tức cục máu đông làm tắc mạch. Nhóm dùng estrogen có thêm 4,1 ca trên 1000 người ở mốc 2 năm (95% CI 1,6–6,7) và 16,7 ca ở mốc 8 năm (6,4–27,5) khi so với nam; so với nữ thì hai con số là 3,4 (1,1–5,6) và 13,7 (4,1–22,7), tức cứ 1000 người thì thêm khoảng 3,4 ca và 13,7 ca. Đột quỵ thiếu máu cục bộ và nhồi máu cơ tim nói chung xấp xỉ nhau giữa các nhóm, nhưng ở những người bắt đầu dùng hormone trong thời gian theo dõi thì chênh lệch huyết khối và đột quỵ rõ hơn. Nhóm nam giới chuyển giới dùng testosterone chưa đủ dữ liệu để kết luận.

Pháp luật Việt Nam

Phía pháp lý, khoản 1 Điều 62 Luật Khám bệnh, chữa bệnh (bản hợp nhất 26/VBHN-VPQH) buộc việc chỉ định phương pháp chữa bệnh và kê đơn thuốc phải tuân thủ quy định chuyên môn kỹ thuật do Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành hoặc công nhận; khoản 2 Điều 63 buộc đơn thuốc ghi rõ tên thuốc, hàm lượng, liều dùng, cách dùng và thời gian dùng; điểm c khoản 3 Điều 27 ghi phạm vi hành nghề ngay trong giấy phép hành nghề, nên người kê đơn lẫn người theo dõi đều phải đúng phạm vi ấy. Ba điều đó cộng lại thành một câu dễ nhớ: liều và thời gian dùng là phần của đơn thuốc do người có giấy phép hành nghề quyết định sau khi khám, không phải phần người dùng tự điều chỉnh.

Ghi chú

Vì sao mức A: con số chính là hệ số của một nghiên cứu đoàn hệ có nhóm đối chứng ghép cặp theo tuổi, sắc tộc, nơi khám và thời điểm vào nhóm, cỡ mẫu hơn 100.000 người, có khoảng tin cậy in kèm từng ước lượng — đọc được nguyên văn, không phải suy ra. Mục không lên A vì riêng phần pháp lý; phần đó chỉ nói thủ tục, còn toàn bộ ước lượng nguy cơ là của nghiên cứu. Ba cái bẫy ở Việt Nam. Một: coi thuốc nội tiết là thứ mua được như thực phẩm bổ sung, vì nó vẫn được bán trong các nhóm kín, sàn thương mại điện tử và hiệu thuốc không hỏi đơn; thuốc kê đơn thì phải bán theo đơn, nên chỗ nào giao hàng mà không hỏi đơn là chỗ đáng bỏ đi, không phải chỗ tiện. Hai: tăng liều theo bài đăng của người lạ, trong khi đơn thuốc đã ghi liều và thời gian dùng, và đổi liều ngoài đơn là dùng thuốc ngoài đơn — việc tăng giảm thuộc về người đã khám và đã xem xét nghiệm. Ba: khám ở nơi không đúng chuyên khoa hoặc người hành nghề không có phạm vi phù hợp, kiểu phòng khám quảng cáo "cân bằng nội tiết" hay cơ sở làm đẹp nhận tiêm hormone; việc cần làm là xem giấy phép hành nghề có ghi đúng phạm vi, chứ không xem bằng cấp treo trên tường. Đừng đọc mục này thành lời khuyên nên hay không nên dùng hormone — câu hỏi đó thuộc về người dùng và bác sĩ của họ, và mục này không có bằng chứng để trả lời. Cũng đừng đọc thành "có đơn là an toàn": đơn chỉ có nghĩa là có người chịu trách nhiệm theo dõi, còn nguy cơ máu đông vẫn còn đó và vẫn phải khám lại đúng hẹn.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Đăng ký khám định kỳ, cộng xét nghiệm máu khi tái khám. Một năm vài trăm nhân dân tệ, mất vài buổi nửa ngày.

Nói đơn giản

Không bàn chuyện có nên dùng hay không, chỉ bàn dùng thế nào. Phụ nữ chuyển giới dùng estrogen bị cục máu đông trong mạch máu nhiều hơn rõ so với người cùng tuổi: cứ 1.000 người thì hai năm nhiều hơn khoảng 4 ca, tám năm nhiều hơn khoảng 17 ca. Rủi ro này phải nhờ tái khám định kỳ để theo dõi; mua thuốc trên mạng, tự chỉnh liều thì không ai kiểm tra giúp bạn.

Lợi ích

Các nhà nghiên cứu theo dõi một nhóm người qua hồ sơ bệnh án điện tử của tập đoàn y tế Kaiser Permanente. Trong đó có 2.842 phụ nữ chuyển giới và 2.118 nam giới chuyển giới. Thời gian theo dõi trung bình là 4,0 năm và 3,6 năm. Mỗi người được ghép với số người đối chứng hợp giới gấp khoảng 10 lần, theo năm sinh, chủng tộc, nơi khám và thời điểm vào nghiên cứu, tổng cộng 48.686 nam hợp giới và 48.775 nữ hợp giới. Phụ nữ chuyển giới bị thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch (cục máu đông trong mạch máu gây tắc) nhiều hơn nhóm đối chứng. So với nam hợp giới, sau 2 năm là nhiều hơn 4,1 ca trên 1.000 người (khoảng tin cậy 95% từ 1,6 đến 6,7). Sau 8 năm là 16,7 ca (6,4–27,5). Tính ra, 1.000 người thì hai năm nhiều hơn 4,1 ca, tám năm nhiều hơn 16,7 ca. So với nữ hợp giới, hai con số này là 3,4 (1,1–5,6) và 13,7 (4,1–22,7). Đột quỵ thiếu máu não (loại đột quỵ do mạch máu bị tắc) và nhồi máu cơ tim nhìn chung tương đương giữa các nhóm. Nhưng ở phụ nữ chuyển giới chỉ bắt đầu dùng hormone trong thời gian theo dõi, khác biệt về huyết khối tĩnh mạch và đột quỵ thiếu máu não rõ hơn. Bằng chứng ở nam giới chuyển giới chưa đủ để kết luận. Tác giả kết luận "những kết quả này có thể cho thấy cần cảnh giác lâu dài với tác dụng phụ trên mạch máu của estrogen trong liệu pháp hormone chuyển giới"

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Chính các nhà nghiên cứu ghi rõ điểm yếu của nghiên cứu này: họ không biết có bao nhiêu người tự mua thuốc ngoài hệ thống bệnh viện. Vì vậy ranh giới "có dùng thuốc hay không" vốn đã không vạch rạch ròi được. Điều này ngược lại càng cho thấy việc dùng thuốc nên được đưa vào theo dõi bài bản. Nghiên cứu này chỉ xem mạch máu có gặp chuyện hay không, không trả lời liệu pháp hormone có nên dùng không, dùng thì được lợi gì; đó là một bộ bằng chứng khác. Mọi trường hợp dùng hormone sinh dục đều vậy, gồm thuốc tránh thai, liệu pháp hormone thời mãn kinh, bổ sung testosterone. Hễ tự mua trên mạng, chỉnh liều theo bài đăng trên mạng, không bao giờ kiểm tra huyết khối và chỉ số gan thận, thì rủi ro nằm ở khâu "không ai theo dõi", không nằm ở lý do dùng thuốc. Ở Trung Quốc, đường chính quy là tới khoa nội tiết hoặc chuyên khoa tương ứng ở cơ sở y tế chính quy để được đánh giá, kê đơn, tái khám.

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 2

1. Getahun D et al. (2018). Cross-sex Hormones and Acute Cardiovascular Events in Transgender Persons: A Cohort Study. Ann Intern Med. doi.org/10.7326/M17-2785
2. Luật Khám bệnh, chữa bệnh số 15/2023/QH15 ngày 09/01/2023, hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 26/VBHN-VPQH (Điều 27 khoản 3, Điều 62 khoản 1, Điều 63 khoản 2), bản PDF có lớp chữ: datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2026/3/2… . Tra ngày 3/11/2026.