Nghe số đăng ký trước khi nghe "ngày xưa người ta cưới sớm": số kết hôn và số ly hôn không cùng một phép chia

Năm 2024, cả nước đăng ký 624.811 cuộc kết hôn; toà án xét xử 33.748 vụ ly hôn. Chia hai số ra 5,4% là phép chia vô nghĩa: một bên đếm cuộc đăng ký, một bên đếm vụ đã xử. Tuổi kết hôn trung bình lần đầu năm 2024 là 27,3.

Chi phí

Không mất tiền. Mất vài phút mở Niên giám thống kê đúng bảng, và mất thói quen đọc một con số tròn trên mạng rồi tin. Khó ở chỗ phải bỏ câu "ly hôn giờ quá nửa" khi nói chuyện với người lớn trong nhà, dù câu đó đang có lợi cho lập luận của mình.

Lợi ích

Niên giám thống kê 2024 ghi số cuộc kết hôn cả nước là 624.811 cuộc, trong đó 518.739 cuộc là kết hôn lần đầu (bảng 46, trang 149). Cùng cuốn, số vụ ly hôn đã xét xử năm 2024 là 33.748 vụ, gồm 3.958 vụ ở cấp tỉnh và 29.790 vụ ở cấp huyện (bảng 49, trang 154). Lấy 33.748 chia cho 624.811 ra 5,4% — và đó chính là ví dụ về phép chia sai: tử số là số vụ toà án đã xử xong trong năm, mẫu số là số cuộc đăng ký tại cơ quan hộ tịch trong năm, hai con số do hai hệ thống khác nhau đếm, không phải cùng một nhóm người, cũng không phải cùng một đơn vị (vụ và cuộc). Cùng cuốn niên giám, tuổi kết hôn trung bình lần đầu (SMAM) năm 2024 là 27,3 tuổi, so với 24,9 tuổi năm 2015 (bảng 47, trang 151 và 152). Cục Thống kê định nghĩa tỷ suất ly hôn là số vụ, việc ly hôn chia cho dân số trung bình rồi nhân 1.000 — mẫu số là dân số, không phải số cuộc kết hôn; và bảng 49 của niên giám không in tỷ suất này, nên ở đây không tự tính.

Ghi chú

Vì sao mức B: số lấy từ ấn phẩm chính thức, có số bảng và số trang, nhưng đây là dữ liệu quan sát, không phải thử nghiệm, và hai bảng do hai hệ thống báo cáo khác nhau cấp nên không ghép thành một tỷ lệ được. Quan niệm sai đang sửa là "ly hôn giờ quá nửa, cứ hai đôi cưới thì một đôi bỏ" — câu đó không nói được gì, vì chia số ly hôn cho số kết hôn trong cùng một năm là chia hai nhóm người hoàn toàn khác nhau. Ba cái bẫy ở Việt Nam. Một: đọc con số 33.748 thành "cả nước chỉ có ba mươi ba nghìn cặp ly hôn", trong khi đây là số vụ đã xét xử xong trong năm theo thống kê ngành toà án, không phải số cặp vợ chồng đã ly hôn trên thực tế. Hai: chia số ly hôn cho số kết hôn rồi đọc thành "x phần trăm các cuộc hôn nhân sẽ chấm dứt" — muốn biết một cuộc hôn nhân có kết thúc bằng ly hôn hay không thì phải theo đúng một nhóm người cưới trong cùng một năm suốt nhiều chục năm, và niên giám không có chỉ tiêu đó. Ba: nghe "ngày xưa mười tám đôi mươi là cưới" rồi ép con cháu, trong khi tuổi kết hôn trung bình lần đầu năm 2024 là 27,3 và năm 2015 đã là 24,9 — xu hướng muộn hơn, không sớm hơn. Mục này không có nghĩa là chuyện ly hôn hiếm, hay số liệu thống kê quyết định hộ bạn nên cưới hay không: nó chỉ nói rằng trước khi tranh luận bằng một con số, phải hỏi con số đó đếm cái gì và chia cho cái gì.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Không tốn tiền. Đọc một lượt đoạn đăng ký hôn nhân trong thông cáo thống kê hằng năm của Bộ Dân chính (Trung Quốc), mất vài phút.

Nói đơn giản

Năm 2024 cả Trung Quốc đăng ký kết hôn 6,106 triệu cặp, ít hơn năm trước hai phần mười, ly hôn 3,513 triệu cặp. Trên mạng nói tỷ lệ ly hôn quá nửa, là lấy hai số này chia cho nhau, khoảng 57,5%. Nhưng người ly hôn và người kết hôn không phải cùng một nhóm, không thể hiểu thành một nửa số cuộc hôn nhân sẽ tan. Tỷ lệ kết hôn 4,3‰ và tỷ lệ ly hôn 2,5‰ trong thông cáo là chia cho dân số cả nước.

Lợi ích

Năm 2024 cả nước (Trung Quốc) làm thủ tục đăng ký kết hôn theo luật 6,106 triệu cặp, giảm 20,5% so với năm trước, tỷ lệ kết hôn 4,3‰. Cùng năm làm thủ tục ly hôn theo luật 3,513 triệu cặp, trong đó ly hôn đăng ký tại cơ quan dân chính 2,622 triệu cặp, ly hôn do toà xử hoặc hoà giải 0,891 triệu cặp. Tỷ lệ ly hôn 2,5‰. Thông cáo chú thích: tỷ lệ kết hôn (ly hôn) = số cặp kết hôn (ly hôn) trong năm / dân số trung bình trong năm × 1000‰. Đây là "tỷ lệ thô", mẫu số là toàn bộ dân số, không phải số người đã kết hôn

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Câu "tỷ lệ ly hôn trên 50%" hay gặp trên mạng là lấy số cặp ly hôn trong năm chia cho số cặp kết hôn trong năm, 351,3 / 610,6 ≈ 57,5%. Cái này gọi là "tỷ số ly hôn trên kết hôn". Hai số đem chia không phải cùng một nhóm người, trong thông cáo cũng không có chỉ số này, nên không thể hiểu thành "một nửa số cuộc hôn nhân sẽ tan". Muốn tính "xác suất một cuộc hôn nhân cuối cùng tan vỡ", phải bám theo cùng một nhóm người kết hôn mà thống kê suốt về sau; chương này không tìm được số liệu chính thức loại đó

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Niên giám thống kê 2024, Cục Thống kê (bảng 46 trang 149, bảng 47 trang 151 và 152, bảng 49 trang 154) — nso.gov.vn/wp-content/uploads/2025/06/NGTK-Cu… ; Cục Thống kê, chỉ tiêu "Số vụ ly hôn" (khái niệm, công thức tỷ suất ly hôn) — nso.gov.vn/du-lieu-dac-ta/2024/04/htcttk-tinh… . Tra ngày 3/11/2026.